UZRUEN
BogʻlanishLoyihani muhokama qilish

Universitet yoki oʻquv markazi uchun dasturchi kompaniyani qanday tanlash kerak va narxni nima belgilaydi?

Qisqa javob. Jarayoningiz koʻp tashkilotnikiga oʻxshasa, tayyor mahsulot tezroq ishga tushadi; HEMIS, bir necha kampus yoki oʻz nizomingizni tayyor mahsulot oʻzgartirishsiz qoʻllab-quvvatlamasa, buyurtma asosidagi tizim kerak (bizning talqinimiz). Narxni ish hajmi, integratsiyalar, maʼlumot koʻchirish va yuritish belgilaydi. Shartnomaga kodga huquq, maʼlumot, bosqichma-bosqich qabul, kafolat va chiqish tartibini yozing: shartnomada koʻrsatilmagan huquq oʻtmagan hisoblanadi.

Tayyor mahsulotmi yoki buyurtma asosida?

Savol Tayyor mahsulot (obuna yoki litsenziya) Buyurtma asosida (siz uchun quriladi)
Qachon mos jarayon koʻp tashkilotda bir xil jarayon oʻziga xos: oʻz nizomingiz, HEMIS, ikki kampus yoki filiallar
Nizom yoki tartib oʻzgarsa sotuvchining rejasiga bogʻliq dasturchi oʻzgartiradi; kim va qancha vaqtda — shartnomada
Kodga huquq odatda foydalanish huquqi (litsenziya yoki obuna) mutlaq huquqni oʻtkazish yoki litsenziya — shartnomada tanlanadi
Chiqish maʼlumot eksportining formati va muddati eksport, shuningdek manba kodi va hujjatlar kimda turishi

Oraliq yoʻl ham bor: tayyor asos ustiga kerakli modullar. Hal qiluvchi savol: bugungi ishingizning qancha qismini tayyor mahsulot oʻzgartirishsiz bajaradi (bizning talqinimiz).

Narxni nima belgilaydi

Hamma uchun bitta narx yoʻq; u quyidagi omillardan yigʻiladi.

  1. Ish hajmi: modullar, rollar (talaba, oʻqituvchi, kafedra, dekanat, rektorat), hisobotlar.
  2. Integratsiyalar: HEMIS, toʻlov tizimlari, Telegram, buxgalteriya — har biri alohida ish.
  3. Maʼlumot koʻchirish: nechta jadval, qanchalik tartibli, eski tizimdan eksport bormi.
  4. Koʻlam: kampuslar, filiallar, foydalanuvchilar va interfeys tillari soni.
  5. Qonun talablari: masalan, biometrik maʼlumot faqat Oʻzbekistondagi serverda (Shaxsga doir maʼlumotlar: qonun).
  6. Huquq modeli: mutlaq huquqni oʻtkazish odatda litsenziyadan qimmatroq: dasturchi kodni boshqa mijozga bera olmaydi (bizning talqinimiz).
  7. Ishga tushgandan keyin: yuritish — har yilgi alohida xarajat.

Shartnomada ish bahosi yoki uni aniqlash usuli koʻrsatiladi; smeta taxminiy yoki qatʼiy boʻladi, aytilmasa — qatʼiy hisoblanadi. Taxminiy smetani ancha oshirish kerak boʻlsa, pudratchi buyurtmachini oʻz vaqtida ogohlantirishi shart; buyurtmachi rozi boʻlmasa, bajarilgan qism uchun toʻlab, shartnomadan voz kechishi mumkin. Pudratchi, qoida tariqasida, qatʼiy smetani oshirishni talab qila olmaydi (Fuqarolik kodeksi, 636-modda). Taklifni bosqichlarga boʻlib soʻrang (bizning talqinimiz).

Imzolashdan oldin dasturchidan nimani soʻrash kerak

  1. Shunga oʻxshash ishlayotgan tizimingiz qayerda, qanchadan beri va qaysi holatda? Oʻsha mijoz bilan gaplashsak boʻladimi?
  2. Shartnomadan oldin tizimni bizning maʼlumotlarimizda koʻrsata olasizmi?
  3. Kodni kim yozadi: oʻz xodimlaringizmi yoki boshqa ijrochi? Xodim xizmat vazifasi doirasida yaratgan asardan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlar, shartnomada boshqacha boʻlmasa, ish beruvchiga tegishli (Fuqarolik kodeksi, 1062-modda). Boshqa ijrochi yozsa, uning huquqlari dasturchiga, keyin sizga oʻtishini soʻrang: shartnoma boʻyicha olingan huquqni boshqaga faqat shartnoma bevosita ruxsat bersa oʻtkazish mumkin («Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 39-modda).
  4. Nima tayyor, nima yangidan yoziladi? Qaysi ochiq kodli komponentlar va qanday litsenziya bilan ishlatiladi?
  5. Server qayerda, kim kira oladi, zaxira nusxa necha kunda bir olinadi?
  6. Ishga tushgandan keyin kim, qaysi soatlarda va qancha vaqtda javob beradi?
  7. Ketsak yoki siz ishni toʻxtatsangiz, maʼlumot (qaysi formatda, necha kunda), tizim va kod bilan nima boʻladi?

Shartnomaga nimalarni yozish kerak

  1. Ish va bosqichlar. Tizimni qurish odatda pudrat sifatida tuziladi (Kodeksda dastur ishlab chiqish shartnomasi alohida nomlanmagan; bizning talqinimiz): pudratchi ishni bajarib, natijani belgilangan muddatda topshiradi, buyurtmachi uni qabul qilib, haq toʻlaydi (Fuqarolik kodeksi, 631-modda). Texnik topshiriq, har bosqich natijasi va muddati — ilovada.
  2. Kodga huquq. Dastur — boshlangʻich matni ham, obyekt kodi ham — mualliflik huquqi obyekti; huquq asar yaratilganda, roʻyxatsiz yuzaga keladi («Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 6- va 10-moddalar). Nusxaga ega boʻlish mualliflik huquqini oʻtkazmaydi (38-modda; Fuqarolik kodeksi, 1038-modda). Huquqlar yozma shartnoma bilan oʻtadi (42-modda); bevosita boshqacha yozilmasa, ular mutlaq emas (38-modda); koʻrsatilmagan huquq oʻtmagan hisoblanadi (39-modda; Fuqarolik kodeksi, 1035-modda). Ikki yoʻl bor: mutlaq huquqni oʻtkazish (Fuqarolik kodeksi, 1035-modda) yoki litsenziya (1036-modda). Litsenziya qaysi huquq, qanday chegarada va qancha muddatga berilishini belgilashi lozim; mutlaq litsenziya ekani yozilmasa, u oddiy (nomutlaq) hisoblanadi.
  3. Manba kodi va hujjatlar. Huquq modelidan qatʼi nazar: kod qayerda saqlanadi, qachon va qanday holatda sizga beriladi; oʻrnatish yoʻriqnomasi va hujjatlar (bizning talqinimiz).
  4. Qabul. Har bosqichni tekshirish muddati va tartibi. Muddatda javob bermasangiz ish qabul qilingan hisoblanadimi — shartnomadan qarang va bu muddat sizga yetarli boʻlsin (bizning talqinimiz). Kamchilikni dalolatnomaga yozing: qabulda topilib, unda koʻrsatilmagan kamchilikni keyin vaj qilib boʻlmaydi; tekshirmasdan qabul qilinsa, ochiq kamchiliklarga daʼvo huquqi yoʻqoladi; yashirin kamchilik haqida u aniqlangach oʻn kun ichida xabar beriladi; nizoda ekspertiza tayinlanadi (Fuqarolik kodeksi, 646-modda).
  5. Kafolat. Kafolat muddati belgilansa, pudratchi butun muddat davomida talabga mos natija beradi (Fuqarolik kodeksi, 648-modda). Nima nuqson hisoblanadi va qancha vaqtda tuzatiladi — yozing.
  6. Maʼlumot va maxfiylik. Maʼlumot kimniki, qaysi formatda va necha kunda qaytariladi. Taraf olgan yangi yechimlar va tijorat sirini ikkinchi taraf roziligisiz uchinchi shaxslarga ochmaydi (Fuqarolik kodeksi, 654-modda). Bu modda yechim va tijorat sirini qamraydi, talabalarning shaxsiy maʼlumotini emas: ularga ishlov berish shartlarini alohida yozing. Qaysi maʼlumot Oʻzbekistonda saqlanishi shart — Shaxsga doir maʼlumotlar: qonun.
  7. Yuritish. Ishga tushgandan keyingi ish — haq evaziga xizmat koʻrsatish (Fuqarolik kodeksi, 703-modda), alohida shartnoma yoki alohida boʻlim sifatida (bizning talqinimiz). Yozing: soatlar, javob vaqti, zaxira nusxalar, monitoring, yangilash.
  8. Chiqish. Shartnomada boshqacha yozilmasa, buyurtmachi natija topshirilgunga qadar istalgan vaqtda voz kechib, bajarilgan ishga mutanosib qismni toʻlashi mumkin; pudratchining zararini ham bajarilgan ish bahosi bilan butun ish bahosi oʻrtasidagi farq doirasida qoplaydi (Fuqarolik kodeksi, 642-modda). Ketishda nima beriladi (maʼlumot, kod — huquq sizda boʻlsa, kirish huquqlari) va domen kimning nomida — yozing (bizning talqinimiz). Nusxaga qonuniy ega shaxs aniq xatolarni tuzatishi va, shartnomada boshqacha boʻlmasa, dasturni adaptatsiya qilishi mumkin (EHM dasturlari toʻgʻrisidagi Qonun, 12-modda); lekin adaptatsiya — faqat dastur sizning sharoitingizda ishlashi uchun, boshlangʻich matnni oʻzgartirmasdan (1-modda). Kodni oʻzgartirish huquqi shartnomada aniq yozilsin: ketgandan keyin boshqa dasturchi tizimni oʻzgartira olishi shunga bogʻliq (bizning talqinimiz).

Davlat oliygohi uchun: davlat xaridi

«Davlat xaridlari toʻgʻrisida»gi Qonun budjet mablagʻi va budjet tashkilotlaridagi jamgʻarmalar hisobidan xaridga, shuningdek davlat buyurtmachilarining xoʻjalik faoliyatidagi xaridlariga tatbiq etiladi (2-modda); davlat muassasalari va budjet tashkilotlari — davlat buyurtmachilari (19-modda). Oliygohingiz va mablagʻ manbasi shunga kiradimi — xarid boʻlimi bilan aniqlang (bizning talqinimiz).

  • Tavsif xolis va funksional; aniq mahsulot yoki ishlab chiqaruvchi nomi yozilmaydi, istisno hollarda — «yoki analogi» bilan (34-modda).
  • Shartnomaning muhim shartlarini (ish, sifat, narxni oshirish, muddatni uzaytirish) qoʻshimcha kelishuv bilan oʻzgartirib boʻlmaydi, qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno (34-modda): kodga huquq, maʼlumot, qabul va yuritish xarid hujjatlarining oʻzida yozilsin (bizning talqinimiz).
  • Avval xarid qilingan dasturiy mahsulotni kuzatish va kengaytirish, boshqa yetkazib beruvchi buni qila olmasa, toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma bilan mumkin (71-modda, 8-band); boshqa yetkazib beruvchi yetkazib bera olmasa, mutlaq huquq egasidan xarid ham (5-band). Shuning uchun birinchi tanlov va kodga huquq keyingi yillarni ham belgilashi mumkin (bizning talqinimiz).
  • Davlat budjeti hisobidan axborot tizimi loyihasini ishlab chiqish, amalga oshirish va qoʻllab-quvvatlashni moliyalashtirish Elektron hukumat loyihalarini boshqarish markazi bilan kelishiladi; texnik topshiriq va tender hujjatlari Markazga ekspertizaga kiritiladi; Raqamli texnologiyalar vazirligi va «Kiberxavfsizlik markazi»ning ijobiy xulosasisiz tizim foydalanishga qabul qilinmaydi va «Raqamli hukumat» tizimlari bilan integratsiya qilinmaydi (Prezidentning 2019-yil 21-maydagi PQ-4328-son qarori, 3-band). Oliygohingizga tatbiq etilishini xarid boʻlimi bilan aniqlang (bizning talqinimiz).

Budjet mablagʻi ishlatmaydigan xususiy oliygoh yoki oʻquv markazi dasturchi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzadi (bizning talqinimiz).

Misol: Avada loyihalari va namunaviy shartnomasi

Zarmed University — Avada loyihasi: «Bitta asosda oltita tizim, har biri universitetning oʻz manzilida»; «Talaba LMSga HEMIS orqali bir marta tasdiqlanadi, keyin oʻz paroli bilan kiradi»; holati — «ishlamoqda · LMS joriy qilinmoqda». Innovative Centre — Avada loyihasi: «Butun markaz uchun CRM. Biz qurdik va yuritamiz.»

Avadaning namunaviy shartnomasi saytda ochiq, PDF va DOCX shaklida. Shartnoma sahifasida: «Maʼlumotlaringiz — sizniki: soʻrovingiz boʻyicha ularni sizga qaytaramiz»; «Bosqichma-bosqich qabul: har bir bosqichni tekshirishga 5 ish kuni». Uni yuqoridagi savollar bilan, kodga huquq haqidagisi bilan ham, solishtiring.

Savol-javob

Universitet uchun dasturchi kompaniyani qanday tanlash kerak? Uch qadamda: ishlayotgan tizimini koʻring va oʻsha mijoz bilan gaplashing; tizimni oʻz maʼlumotlaringizda koʻrsatishni soʻrang; shartnomada kodga huquq, maʼlumot qaytarilishi, bosqichma-bosqich qabul, kafolat, yuritish va chiqish yozilganini tekshiring. Shartnomada yoʻq narsa — faqat vaʼda (bizning talqinimiz).

Universitet uchun tizim ishlab chiqish qancha turadi va narx nimaga bogʻliq? Hamma uchun bitta narx yoʻq. Narxni ish hajmi, integratsiyalar, maʼlumot koʻchirish, koʻlam, huquq modeli (mutlaq huquq yoki litsenziya) va keyingi yuritish belgilaydi. Smeta qatʼiy yoki taxminiy ekanini shartnomaga yozing (Fuqarolik kodeksi, 636-modda).

Oʻzbekistonda universitetlar uchun tizim yaratadigan kompaniyalar qaysilar? Biz reyting bermaymiz: kataloglar kompaniyalarni sanaydi, ishlayotgan tizimni koʻrsatmaydi. Kompaniyadan qaysi universitetda qaysi tizimni, qachondan va qaysi holatda yuritayotganini soʻrang va oʻsha universitet bilan gaplashing. Bizning misolimiz — yuqoridagi Zarmed University.

Dasturchi Samarqandda yoki oʻz shahringizda boʻlishi kerakmi? Shahar emas, uch narsa muhim: kim va qancha vaqtda javob beradi; oʻqitish va ishga tushirishga joyiga kela oladimi (masalan, ikki kampusga); server qayerda. Qonun biometrik maʼlumotni faqat Oʻzbekistonda saqlashni talab qiladi — Shaxsga doir maʼlumotlar: qonun.

Dastur uchun pul toʻlasak, kod bizniki boʻladimi? Oʻz-oʻzidan — yoʻq. Nusxaga ega boʻlish mualliflik huquqini oʻtkazmaydi; huquqlar yozma shartnoma bilan oʻtadi, bevosita boshqacha yozilmasa — mutlaq emas, koʻrsatilmagani esa oʻtmagan hisoblanadi («Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 38-, 39-, 42-moddalar; Fuqarolik kodeksi, 1035-modda). Mutlaq huquqmi yoki litsenziyami — shartnomada aniq yozing.

Davlat oliygohi dasturchini toʻgʻridan-toʻgʻri tanlay oladimi? Budjet mablagʻi hisobidan xarid qonundagi tartib-taomillardan biri orqali oʻtadi: elektron doʻkon, auksion, tanlash, tender va boshqalar. Toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma — faqat qonunda sanalgan hollarda, masalan, avval xarid qilingan dasturni boshqa yetkazib beruvchi kuzata olmasa («Davlat xaridlari toʻgʻrisida»gi Qonun, 2-, 30-, 71-moddalar). Oʻz holatingizni xarid boʻlimi bilan aniqlang.

Bir qadam: yuqoridagi 2-savolni Avadaga ham bering: maʼlumotlaringizda demo soʻrang — raqamingizni qoldiring va «Oʻz loyihamiz — yangi tizim»ni tanlang. Gaplashishdan oldin namunaviy shartnomani oʻqing.

Bu sahifa umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas. Shartnomani imzolashdan oldin yurist bilan koʻrib chiqing.

Manbalar (lex.uz; Tekshirilgan: 2026-10-26):

  • Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism): 631 (pudrat), 636 (smeta), 642 (voz kechish), 646 (qabul), 648 (kafolat), 654 (maxfiylik), 703 (haq evaziga xizmat), 1035 (mutlaq huquqni oʻtkazish), 1036 (litsenziya), 1038, 1062 (xizmat asari)-moddalar — lex.uz/docs/-180552
  • «Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida»gi Qonun (2006-yil 20-iyuldagi OʻRQ-42): 6, 10, 38, 39, 42-moddalar — lex.uz/docs/-1022944
  • «Elektron hisoblash mashinalari uchun yaratilgan dasturlar va maʼlumotlar bazalarining huquqiy muhofazasi toʻgʻrisida»gi Qonun (1994-yil 6-maydagi 1060-XII): 1, 12-moddalar — lex.uz/docs/-143983
  • «Davlat xaridlari toʻgʻrisida»gi Qonun (2021-yil 22-apreldagi OʻRQ-684): 2, 19, 30, 34-moddalar, 71-moddaning 5- va 8-bandlari — lex.uz/docs/-5382974
  • Prezidentning 2019-yil 21-maydagi PQ-4328-son qarori: 3-band — lex.uz/docs/-4346966