Professor-oʻqituvchilar KPI reytingi uchun qanday dastur kerak?
Qisqa javob. KPI reytingi uchun dastur oliygohning oʻz KPI nizomi boʻyicha ishlaydi: oʻqituvchi dalil yuklaydi, tekshiruvchi uni sabab va ball bilan qabul yoki rad etadi, jami ball va ustama nizom boʻyicha hisoblanadi. Nizomni oliygohning oʻzi tasdiqlaydi. Oliygohlar buni Excelda, oʻz KPI portalida yoki dasturchi kompaniya qurgan tizimda yuritadi. Masalan, Zarmed Universityda Oʻqituvchilar KPI — Avada loyihasi — ishlamoqda.
Qonun va oliygoh nizomi: kim nimani belgilaydi
Qonunchilikda har oʻquv yili yakunidagi baholash va 110 ballik mezonlar bor (Vazirlar Mahkamasining 20-son qarori, 3-band va ilova; quyida — VMQ-20).
| Savol | Qonunchilik (lex.uz) | Oliygohlarning oʻz nizomlarida koʻp uchraydi (namunalar, qonun talabi emas) |
|---|---|---|
| KPI majburiymi? | Hamma oliygoh uchun «KPI» nomi bilan emas. Tanlov asosida ishga olingan har bir pedagog xodimning faoliyati har oʻquv yili yakunida 110 ballik mezonlar boʻyicha oʻrganiladi (VMQ-20, 3-band). Akkreditatsiya KPI tizimi va unga asoslangan ragʻbatlantirish yoʻlga qoʻyilganini baholaydi (27-mezon). Bu «umumiy» mezon, majburiy emas; lekin 27-mezon «muvofiq emas» deb baholansa (beshta indikatordan yarmidan kami bajarilsa), butun «Inson resurslari» yoʻnalishi «muvofiq emas» boʻladi (Vazirlar Mahkamasining 498-son qarori, 43-band). | alohida KPI nizomi; har lavozim uchun alohida koʻrsatkichlar ilovasi |
| Kim tasdiqlaydi? | 41 ta moliyaviy mustaqil davlat oliygohida KPI mezonlarini oliygohning oʻzi tasdiqlaydi (PQ-61, 2-band; 2026-yil 13-apreldan, avval bu kuzatuv kengashining vakolati edi). Yillik baholash tartibini ilmiy kengash tasdiqlaydi (VMQ-20, 3-band). | universitet kengashi yoki ilmiy kengash qarori, rektor buyrugʻi |
| Qaysi koʻrsatkichlar? | VMQ-20 ilovasi: 5 blok, 19 koʻrsatkich, eng koʻpi 110 ball — oʻquv-metodik 40, tarbiyaviy 20, ilmiy 30, oliygohni rivojlantirishga qoʻshgan ulush 10, shaxsiy fazilatlar 10; koʻrsatkichlar ichida ballarni oliygoh taqsimlaydi. Akkreditatsiya: oʻquv, ilmiy-uslubiy, ilmiy-tadqiqot, maʼnaviy-maʼrifiy va ijtimoiy faoliyat qamrab olingan boʻlsin. | oʻqituvchi, kafedra mudiri, dekan va xodimlar uchun alohida roʻyxat; intizom, tashabbus; rahbar beradigan qoʻshimcha ball |
| Qancha vaqtda bir marta? | Har oʻquv yili yakunida (VMQ-20, 3-band). KPI davrini (semestr, yil) va ustama qanday toʻlanishini (masalan, oyma-oy) oliygoh nizomi belgilaydi (bizning talqinimiz). | yarim yil yoki oʻquv yili |
| Dalilni kim tekshiradi? | Rektor buyrugʻi bilan tasdiqlanadigan komissiya; natijalar ilmiy kengashda koʻriladi (VMQ-20, 3-band). PQ-60 (6-band) HEMISda «Ilmiy jarayonni boshqarish» qismini joriy etishni va unda ilmiy ishlar boʻyicha maʼlumot bazasini shakllantirishni belgilagan. | prorektor raisligidagi KPI komissiyasi; dalil — xodim hisoboti, rahbar taqdimnomasi, oliygohning elektron tizimidagi maʼlumot |
| Nimaga bogʻlanadi? | 41 oliygohda: mehnatga haq toʻlash miqdori va KPI asosidagi ragʻbatlantirish tartibini oliygoh belgilaydi (PQ-61, 2-band). Rektor xodimning lavozimga muvofiqligi masalasini ilmiy kengashga kiritishi mumkin; avval komissiya uning faoliyatini oʻrganadi; nomuvofiq deb topilsa (oʻquv-metodik, tarbiyaviy ish va darslar darajasi past boʻlsa), shartnoma belgilangan tartibda toʻxtatiladi (VMQ-20, 29-band). Bu yillik baholashdan alohida qadam. Akkreditatsiya: KPI natijalari boʻyicha moddiy va maʼnaviy ragʻbatlantirish. | moddiy ragʻbatlantirish jamgʻarmasidan mukofot; past natijada shartnomani koʻrib chiqish yoki kafedra rejasini oshirish |
| Eʼtiroz | Biz oʻqigan aktlarda KPI natijasiga ichki eʼtiroz tartibi yoʻq; mehnat shartnomasini toʻxtatishga doir nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi (VMQ-20, 30-band). | qisqa muddatli yozma eʼtiroz (bir kunlik ham uchraydi); natijalar shaxsiy ishda bir necha yil saqlanadi |
Oʻng ustun — biz oʻqigan bir nechta davlat oliygohining ochiq hujjatlaridagi umumiy holatlar; oliygohlar nomlanmaydi, bu qonun talabi emas. Davlat universitetlar uchun tayyor «namunaviy KPI nizomi»ni bermaydi: lex.uz saytida bunday hujjatni topmadik (2026-10-25). Eng yaqin namuna — VMQ-20 ilovasi va akkreditatsiyaning 27-mezoni.
KPI nizomi qanday tuziladi
- Asosni yozing. Qaysi aktlarga tayanasiz (VMQ-20; roʻyxatdagi 41 oliygohdan boʻlsangiz — PQ-61; akkreditatsiyaning 27-mezoni), kim baholanadi (lavozimlar), qaysi davr uchun.
- Mezon va vaznlar (reyting ballari). VMQ-20 ning beshta blokidan boshlang. Har bir mezon uchun: nima hisoblanadi, necha ball, qaysi davr uchun. Har lavozim uchun alohida ilova.
- Dalil. Har mezonga qaysi hujjat dalil boʻlishini yozing: buyruq, sertifikat, maqola havolasi, HEMISdagi yozuv. HEMISda allaqachon bor maʼlumotni oʻqituvchidan qayta soʻramang (bizning talqinimiz).
- Kim tekshiradi. Komissiya rektor buyrugʻi bilan tasdiqlanadi, natijalar ilmiy kengashda koʻriladi (VMQ-20, 3-band). Kim birinchi koʻradi (kafedra mudiri, dekan) va rad etilsa sabab yozilishini nizomda belgilang.
- Eʼtiroz. Muddat, kim koʻradi, natija qanday qayd etiladi. Qonun buni talab qilmaydi; akkreditatsiya esa baholash ochiqlik, xolislik va adolat tamoyillari asosida boʻlishini soʻraydi, eʼtiroz tartibi buni koʻrsatishning bir yoʻli (bizning talqinimiz).
- Ish haqiga bogʻlash. 41 oliygoh KPI asosidagi ragʻbatlantirish tartibini oʻzi belgilaydi (PQ-61, 2-band). Boshqa oliygohlarda ustama va qoʻshimcha toʻlovlarni rektor qonunchilikda belgilangan tartibda belgilaydi (Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom, 60-band): ball qanday ustamaga aylanishini nizomda yozing. Mukofot va ustamalar tizimi kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib belgilanadi; budjet mablagʻi hisobidan toʻlanadigan ragʻbatlantirish tartibi qonunchilikda belgilanadi (Mehnat kodeksi, 252-modda). Moliya boʻlimi bilan manbani (budjet yoki budjetdan tashqari mablagʻ) aniqlang.
- Har yili tahlil qiling. Akkreditatsiya KPI tizimining samaradorligi davriy tahlil qilinishini va natija boʻyicha takliflarni kutadi (27-mezon).
KPI nizomini tuzish va uni ish haqiga bogʻlash haqida batafsil maqola tayyorlanmoqda.
Excel yoki tizim
Excel bitta kafedrada, bir davr uchun yetadi: jadval tez tuziladi, hamma biladi. Oʻqituvchilar va tekshiruvchilar koʻpaysa, qiyinchilik boshlanadi: dalillar papka va messenjerlarda tarqaladi; kim qachon nimani oʻzgartirgani koʻrinmaydi; rad etish sababi yozilmaydi; eʼtirozning izi qolmaydi; nizom oʻzgarsa, formulalar qoʻlda qayta yoziladi; akkreditatsiyada baholash ochiq va xolis boʻlganini koʻrsatish qiyin.
Tizimda har dalilning holati (yangi, tekshirilmoqda, qabul qilingan, rad etilgan), tekshiruvchisi, sababi va sanasi saqlanadi; jami ball nizomdagi qoida boʻyicha hisoblanadi; dekan va komissiya uchun hisobot chiqadi. Tizimning ham oʻz talabi bor: uni joriy etish vaqt oladi, nizom har yili oʻzgarsa, mezonlarni dasturchisiz oʻzgartirish mumkin boʻlishi kerak, HEMIS bilan bogʻlanish esa alohida ish.
Tanlash uchun uch savol: nechta oʻqituvchi va nechta tekshiruvchi; eʼtiroz bormi; ball ustamaga bogʻlanadimi. Uchalasiga «koʻp, ha, ha» boʻlsa, jadval yetmay qoladi (bizning talqinimiz).
Qonun nima deydi
Vazirlik — 2026-yil 3-oktyabrdagi PF-213-son Farmon bilan Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi negizida tashkil etilgan Taʼlim va ilm-fan vazirligi (ularning huquqiy vorisi). Quyidagi aktlarda hali eski nom turibdi. PF-213 (4-band) qonunchilikka oʻzgartirishlar boʻyicha takliflarni ikki oy ichida kiritishni belgilagan, shuning uchun quyidagi aktlar tez orada oʻzgarishi mumkin. lex.uz/docs/-8519155
- Prezidentning 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-61-son qarori «Davlat oliy taʼlim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari toʻgʻrisida» (2026-yil 10-apreldagi PF-58-son Farmon tahririda), 2-band: moliyaviy mustaqil davlat oliygohi rahbar, xodimlar va professor-oʻqituvchilar «faoliyatining samaradorligini baholash mezonlarini (KPI) tasdiqlash» hamda mehnatga haq toʻlash miqdori va KPIga asoslangan ragʻbatlantirish tartibini belgilash boʻyicha mustaqil qaror qabul qiladi. 2026-yil 13-aprelgacha bu vakolatlar kuzatuv kengashida edi (6-band). 1-ilova: 41 ta oliygoh; vazirlik roʻyxatga qoʻshimcha oliygoh kiritishi mumkin. lex.uz/docs/-5793251 Eslatma: 2025-yil 14-fevraldagi PQ-61-son qaror — boshqa hujjat (bitiruvchilarni ishga joylashtirish), KPI haqida emas.
- Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 10-fevraldagi 20-son qarori bilan tasdiqlangan oliy taʼlim muassasalariga pedagog xodimlarni tanlov asosida ishga qabul qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom, 3-band (2026-yil 30-iyundagi 353-son qaror tahririda): tanlov asosida ishga qabul qilingan pedagog xodimlar faoliyati «rektorning buyrugʻi bilan tasdiqlanadigan oliy taʼlim tashkilotining komissiyasi tomonidan har bir oʻquv yili yakunlari boʻyicha» ilovadagi mezonlar asosida oʻrganiladi; tartibini ilmiy kengash tasdiqlaydi, natijalari ilmiy kengashda koʻriladi. 29-band: rektor muvofiqlik masalasini ilmiy kengashga kiritadi, avval komissiya oʻrganadi; nomuvofiq deb topilsa, shartnoma belgilangan tartibda toʻxtatiladi. 30-band: bunday nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi. Ilova: 19 koʻrsatkich, eng koʻpi 110 ball; ballarni taqsimlash oliygoh tomonidan belgilanadi. lex.uz/docs/-973497
- Prezident Administratsiyasi huzuridagi Taʼlim sifatini taʼminlash milliy agentligi direktorining 2025-yil 2-dekabrdagi 5-son buyrugʻi (Adliya vazirligida 2025-yil 23-dekabrda 3732-son bilan roʻyxatga olingan), oliy taʼlim tashkilotlarini kompleks davlat akkreditatsiyasidan oʻtkazish indikatorlari, 27-mezon: «Rahbar va pedagog kadrlar faoliyati samaradorligini baholash tizimi (KPI)ning yoʻlga qoʻyilgani hamda u asosida xodimlarning moddiy va maʼnaviy ragʻbatlantirilgani» — beshta indikator: tartib ishlab chiqilgan va tasdiqlangan; oʻquv, ilmiy-uslubiy, ilmiy-tadqiqot, maʼnaviy-maʼrifiy va ijtimoiy faoliyat qamrab olingan; koʻrsatkich va mezonlar aniq, baholash ochiq, xolis va adolatli; samaradorlik davriy tahlil qilinadi; natijalar boʻyicha ragʻbatlantiriladi. Mezon indikatorlarning kamida 70 foizi «muvofiq» boʻlsa «muvofiq», 50 foizdan 70 foizgacha boʻlsa «qisman muvofiq», 50 foizdan kami boʻlsa «muvofiq emas» hisoblanadi. lex.uz/docs/-7937311
- Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 6-avgustdagi 498-son qarori bilan tasdiqlangan akkreditatsiya tartibi toʻgʻrisidagi nizom, 2-ilova, III boʻlim: KPI mezoni «Inson resurslari» yoʻnalishida, majburiy mezonlar qatorida emas; 43-band: yoʻnalish «muvofiq» boʻlishi uchun «muvofiq emas» deb baholangan mezon boʻlmasligi, umumiy mezonlardan koʻpi bilan ikkitasi «qisman muvofiq» boʻlishi kerak. lex.uz/docs/-7671324
- Prezidentning 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-60-son qarori, 6-band (2023-yil 3-iyuldagi PF-107-son Farmon tahririda): vazirlik HEMISning «Ilmiy jarayonni boshqarish» qismini joriy qilishi belgilangan; unda professor-oʻqituvchilarning ilmiy loyihalari, maqolalari, ilmiy-uslubiy nashrlari boʻyicha maʼlumotlar bazasi shakllantiriladi, oʻqituvchilar va kafedralarning ilmiy salohiyatini baholash ham shu qismda. Taʼlim jarayonlarini boshqarishning boshqa dasturiy taʼminotiga ega oliygoh uchun uni HEMISga integratsiya qilish majburiy; KPI dasturi shunday dastur hisoblanadimi — akt aytmaydi. lex.uz/docs/-5793261
- Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom (vazirlikning 2026-yil 10-martdagi 99-son buyrugʻi, Adliya vazirligida 2026-yil 3-aprelda 3807-son bilan roʻyxatga olingan): pedagog xodim qonunchilikda belgilangan tartibda mehnat haqi, ustama va moddiy ragʻbatlantirish toʻlovlarini oladi (50-band), davriy attestatsiyadan oʻtadi (51-band); rektor ustama va boshqa qoʻshimcha toʻlovlarni qonunchilikda belgilangan tartibda belgilaydi (60-band). Nizomda «KPI» soʻzi yoʻq. lex.uz/docs/-8117474
- Mehnat kodeksi (2022-yil 28-oktyabr), 252-modda: «Mukofotlash, ish haqi asosiy qismiga doir qoʻshimcha toʻlovlar va ustamalar, boshqa ragʻbatlantiruvchi toʻlovlar tizimlari ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra belgilanadi. Budjet tashkilotlarida ragʻbatlantiruvchi toʻlovlarni qoʻllash tartibi va shartlari qonunchilikda belgilanadi.» lex.uz/docs/-6257288
Tekshirilgan: 2026-10-25.
Misol: Zarmed University
Tibbiyot universiteti, Samarqand va Buxoro — Avada loyihasi, bitta asosda oltita tizim. Loyiha sahifasida «Avval» deb yozilgan: «Darslar, imtihonlar, oʻqituvchilar koʻrsatkichlari, yuklama va mulk turli jadvallar, papkalar va dasturlarda edi.» Oʻqituvchilar KPI — holati: ishlamoqda.
Demo sahifasidagi KPI kartasi nimani koʻrsatadi: oʻqituvchi oʻz oliygohi nizomi boʻyicha dalillarni yuklaydi; tekshiruvchi sabab va ball bilan qabul qiladi yoki rad etadi; oʻqituvchining umumiy bali va oylik ustamasi. Hozircha yoʻq: Scopus va ORCIDdan ishlarni olish, HEMIS bilan bogʻlanish; dekan hisobotining PDF varianti — hozir faqat CSV.
Savol-javob
KPI nizomi qonun bilan majburiymi? «KPI» nomi bilan hamma oliygoh uchun emas. Har bir oliygoh tanlov asosida ishga olingan pedagog xodimlar faoliyatini har oʻquv yili yakunida 110 ballik mezonlar boʻyicha komissiya orqali oʻrganadi (Vazirlar Mahkamasining 20-son qarori, 3-band). 41 moliyaviy mustaqil davlat oliygohi KPI mezonlarini oʻzi tasdiqlaydi (PQ-61, 2-band). Akkreditatsiya KPI tizimi borligini baholaydi (27-mezon). Bu «umumiy» mezon, majburiy emas; lekin 27-mezon «muvofiq emas» deb baholansa (beshta indikatordan yarmidan kami bajarilsa), butun «Inson resurslari» yoʻnalishi «muvofiq emas» boʻladi (Vazirlar Mahkamasining 498-son qarori, 43-band).
KPIni ish haqiga bogʻlash mumkinmi? 41 oliygohda — ha: mehnatga haq toʻlash miqdori va KPIga asoslangan ragʻbatlantirish tartibini oliygoh belgilaydi (2021-yil 24-dekabrdagi PQ-61, 2-band). Boshqa oliygohlarda ustamalarni rektor qonunchilikda belgilangan tartibda belgilaydi (Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom, 60-band). Ikkala holatda ham mukofot va ustamalar tizimi kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda belgilanadi (Mehnat kodeksi, 252-modda). Akkreditatsiya KPI natijalari boʻyicha ragʻbatlantirish yoʻlga qoʻyilganini koʻradi.
Dalillarni kim tekshiradi? Qonun boʻyicha — rektor buyrugʻi bilan tasdiqlanadigan komissiya; natijalar ilmiy kengashda koʻriladi (VMQ-20, 3-band). Oliygohlar odatda birinchi tekshiruvni kafedra mudiri yoki dekanga beradi va rad etish sababini yozdiradi.
Excel yetadimi? Bitta kafedra va bir davr uchun — ha. Koʻp oʻqituvchi, bir necha tekshiruvchi, eʼtiroz va ustamaga bogʻlangan ball boʻlsa, kim nimani qachon qabul yoki rad etgani va nega — jadvalda yoʻqoladi; bu akkreditatsiyada baholash ochiq va xolis boʻlganini koʻrsatish uchun kerak.
KPI dasturi HEMIS bilan bogʻlanishi shartmi? PQ-60 (6-band) taʼlim jarayonlarini boshqarishning boshqa dasturiy taʼminotiga ega oliygohdan uni HEMISga integratsiya qilishni talab qiladi; KPI dasturi shunday dastur hisoblanadimi — akt aytmaydi, oʻz holatingizni vazirlik bilan aniqlang. Oliygohingiz HEMISida ilmiy ishlar kiritilgan boʻlsa, ularni KPI uchun qayta soʻramang.
Namunaviy KPI nizomi bormi? Universitetlar uchun lex.uz saytida topmadik (2026-10-25). Eng yaqini — Vazirlar Mahkamasining 20-son qarorining ilovasi (19 koʻrsatkich, 110 ball) va akkreditatsiyaning 27-mezoni (beshta indikator).