HEMIS tizimi nima, u kimniki va qonun nodavlat universitetdan nimani talab qiladi

Tekshirilgan: 26.10.2026 · Manba: lex.uz

Qisqasi: HEMIS — vazirlikning oliy taʼlim jarayonlarini boshqarish axborot tizimi, universitetning oʻz dasturi emas. Aktlarda u vazirlikning tizimi deyiladi; 2026-yil oktabridan bu vazirlikning huquqiy vorisi — Taʼlim va ilm-fan vazirligi. Davlat oliygohlari haqidagi PQ-60 qarori vazirlikka tizimni 2022-yil 1-mart va 1-maygacha bosqichma-bosqich joriy etishni topshirgan. Nodavlat oliygoh esa qabul buyrugʻini HEMISda roʻyxatdan oʻtkazishi, oʻz axborot tizimiga ega boʻlishi va uni HEMISga integratsiya qilishi shart. Ulanish shartlarini vazirlik belgilaydi.

HEMIS nima va bugun u kimniki

Aktlarda tizim turlicha ataladi: «Oliy taʼlim jarayonlarini boshqarish axborot tizimi» (PQ-60), «Vazirlikning taʼlim jarayonlarini boshqarish yagona axborot tizimi (HEMIS)» (Vazirlar Mahkamasining 403-son qarori), «Oliy taʼlim jarayonlarini boshqarish — HEMIS» (PF-58). Gap bitta tizim haqida.

Tizimni joriy etish tartibi Prezidentning 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-60-son qarorida belgilangan. Qaror vazirlik oliygohlarda hisobotlarni qogʻozda tayyorlashdan voz kechish uchun Jahon banki bilan hamkorlikda shu tizimni ishlab chiqayotganini maʼlumot uchun qabul qilgan (6-band).

Aktlar uni vazirlikning tizimi deydi (403-son qaror, PF-58ning 4-ilovasi). Prezidentning 2026-yil 3-oktabrdagi PF-213-son Farmoni bilan Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi negizida Taʼlim va ilm-fan vazirligi tashkil etildi (1-band). U ikkala vazirlikning huquqlari, majburiyatlari va shartnomalari boʻyicha huquqiy vorisi (2-band «b»). Farmon 2026-yil 5-oktabrda kuchga kirgan.

Bu muhim, chunki quyidagi aktlarning hammasi farmondan oldin qabul qilingan. Ularda «Vazirlik» deyilsa, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi tushuniladi. 26.10.2026 holatiga bu aktlarda vazirlik nomi oʻzgartirilmagan (80-son qarorning 2026-yil 22-oktabrdagi tahririda ham eski nom turibdi), lekin vazirlikning huquq va majburiyatlari endi vorisda. Integratsiya talablarini endi Taʼlim va ilm-fan vazirligidan soʻrash kerak (bizning talqinimiz).

Tizimning oʻrnini yana bir akt belgilaydi. Prezidentning 2026-yil 10-apreldagi PF-58-son Farmoni (2-ilova, 5-band) boʻyicha vazirlik tizimidagi Raqamli taʼlim … markazi oliy, kasbiy va oʻrta maxsus taʼlimda axborot tizimlarini yaratish boʻyicha yagona integrator. Mavjud axborot tizimlari va maʼlumotlar bazalarini «Data Hub» texnologiyasi asosida bir-biriga ulab, yagona integratsiyalashgan raqamli ekotizim yaratiladi; HEMIS — shu ekotizimning bosh axborot tizimlaridan biri.

Talaba va xodim HEMISda nimani koʻradi

Talaba. Vazirlik saytidagi HEMIS Mobile sahifasida ilovada nimalar borligi sanab oʻtilgan: oʻqish joyidan maʼlumotnoma, davomat, dars jadvali, fanlardan oʻzlashtirish baholari, transkript (akademik maʼlumotnoma), diplom va uning ilovasi, yakuniy va nazorat jadvallari. Shu xizmatlar HEMIS student Telegram boti orqali ham beriladi.

Universitet va xodimlar. PQ-60 tizimni beshta qismdan iborat qilib belgilagan (6-band):

• Oʻquv jarayonini boshqarish — talabaning davomati, oʻzlashtirish qaydnomasi va reyting daftarchasi, guruh jurnali, dars va imtihon jadvallari;
• Ilmiy jarayonni boshqarish — professor-oʻqituvchilarning ilmiy loyihalari, maqolalari, ilmiy-uslubiy nashrlari, ilmiy izlanuvchilar haqidagi baza, oʻqituvchilar va kafedralarning ilmiy salohiyatini baholash;
• Maʼmuriy jarayonni boshqarish — oliygoh tuzilmasi, boshqaruv kadrlari, professor-oʻqituvchilar va talabalar haqidagi maʼlumot hamda hisobotlar;
• Moliya-xoʻjalik faoliyatini boshqarish — toʻlov-shartnomalar elektron koʻrinishda, stipendiya toʻlovlari haqidagi maʼlumot;
• Taʼlim sifatini nazorat qilish — sifat koʻrsatkichlari bazasi, oliygohlar milliy reytingi, talaba, doktorant va oʻqituvchilar oʻrtasida soʻrovnoma.

Qaror tizim nimani qamrashini aytadi. Muayyan universitetda xodim qaysi boʻlimni koʻrishi uning vazifasi va universitet bergan huquqlarga bogʻliq (bizning talqinimiz).

Davlat oliygohidan nima talab qilinadi

PQ-60, 6-band. Vazirlik oliygohlari bor boshqa vazirlik va idoralar bilan birgalikda birinchi bosqichda — 2022-yil 1-martgacha — oʻquv, ilmiy, maʼmuriy va moliya-xoʻjalik qismlarini, ikkinchi bosqichda — 2022-yil 1-maygacha — taʼlim sifatini nazorat qilish qismini joriy etishi kerak edi. Tizim 2021/2022 oʻquv yilidan qabul qilingan talabalarni toʻliq qamragan holda bosqichma-bosqich joriy etiladi. Taʼlim jarayonlarini boshqarishning boshqa dasturiy taʼminotiga ega oliy taʼlim tashkilotlari oʻz tizimini «Vazirlik tomonidan belgilangan talablar boʻyicha» HEMISga integratsiya qilishi majburiy. Tizimni joriy etish va uning ishlashini taʼminlash xarajatlari oliygohning oʻz mablagʻidan, texnik qoʻllab-quvvatlash va takomillashtirish xarajatlari esa Oliy taʼlim muassasalarini rivojlantirish jamgʻarmasidan qoplanadi. Davlat oliygohlariga tizimni joriy etish va unga xizmat koʻrsatish boʻyicha vazirlik tizimidagi tashkilotlar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzishga ruxsat berilgan.

Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom, 31-band (vazirning 2026-yil 10-martdagi 99-son buyrugʻi, Adliya vazirligida 3807-son bilan roʻyxatga olingan, 2026-yil 6-aprelda kuchga kirgan): oliygohlarda talabalarni oʻqitish faoliyati shu axborot tizimi yordamida tartibga solinadi va monitoring qilinadi.

PF-58, 2-ilova, 5-band «v». Vazirlik, uning tizimidagi tashkilotlar va taʼlim tashkilotlari axborot tizimlari va dasturiy mahsulotlarni ishlab chiqish hamda texnik qoʻllab-quvvatlash boʻyicha markaz bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzishi mumkin.

Muddatlar oʻtgan. Endi davlat oliygohi uchun amaliy savol — oʻz tizimlari HEMIS bilan qanday ishlashi.

Nodavlat oliygohdan nima talab qilinadi va qachongacha

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 30-iyundagi 403-son qarori, 3-band. Band «2025-yil 1-avgustdan boshlab» quyidagi tartibni oʻrnatadi:

• «a»: nodavlat oliygoh oʻqishga qabul qilinganlar haqidagi buyruqni yangi oʻquv yilining 1-oktabridan kechiktirmay HEMISda roʻyxatdan oʻtkazadi;
• «g»: nodavlat oʻrta maxsus, kasbiy, oliy va oliy taʼlimdan keyingi taʼlim tashkilotida oʻquv, ilmiy va maʼmuriy jarayonlarni boshqaruvchi hamda taʼlim sifatini nazorat qiluvchi axborot tizimi boʻlishi talab etiladi; nodavlat kasbiy va oliy taʼlim tashkiloti esa oʻz axborot tizimini HEMISga integratsiya qilishi shart.

Qarorning oʻzi eʼlon qilinganidan uch oy oʻtib, 2025-yil 4-oktabrda kuchga kirgan (6-band). Shu bandga koʻra, ungacha litsenziya olganlar faoliyatini yangi litsenziya talablariga 2026-yil 1-yanvargacha moslashtirishi kerak edi. Ikkala sana ham oʻtdi: talablar bugun amalda.

Litsenziya sharti. Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 21-fevraldagi 80-son qarori bilan tasdiqlangan yagona nizomning 2-ilovasi (nodavlat taʼlim xizmatlarini litsenziyalash pasporti, 9-band, I «g»): litsenziat litsenziya olgan kundan keyin bir oy ichida taʼlim tashkiloti, taʼlim oluvchilar va pedagog xodimlar haqidagi toʻgʻri, toʻliq va ishonchli maʼlumotlarni vakolatli davlat organlarining tegishli axborot tizimlariga kiritadi va muntazam yangilab boradi. Oliy taʼlim uchun shu bandning oʻzi aniqlik kiritadi: maʼlumotlar oʻquv faoliyati boshlangandan soʻng HEMISga kiritiladi va muntazam yangilanadi. Shart yulduzcha bilan belgilangan, yaʼni uni buzish qoʻpol buzish hisoblanadi.

Davlat granti. PF-58ning 4-ilovasi (2-band) boʻyicha nodavlat oliygohlar va xorijiy oliygohlar filiallariga ajratiladigan maqsadli davlat granti tanlovida talabgorlar haqidagi maʼlumot HEMIS orqali shakllantiriladi.

Nizom haqida izoh. Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizomning kirish qismida uning qoidalari nodavlat oliygohlar uchun tavsiyaviy ekani yozilgan. Demak, 31-band nodavlat oliygohga tavsiya; 403-son qaror va litsenziya sharti esa tavsiya emas, majburiy (bizning talqinimiz).

«HEMIS tizimi bor xususiy universitetlar» haqida

Bu savol koʻp qidiriladi, lekin aktlarda bunday roʻyxat yoʻq. 403-son qaror va litsenziya sharti har bir litsenziyali nodavlat oliygohga tegishli: qabul buyrugʻi va talabalar haqidagi maʼlumot HEMISda boʻlishi kerak. Shuning uchun «HEMIS bormi» emas, «universitet HEMISga maʼlumotni oʻz vaqtida va toʻliq kiritadimi» deb soʻrash toʻgʻriroq (bizning talqinimiz). Muayyan universitet haqida aniq javobni uning oʻzi yoki vazirlik beradi.

HEMIS bilan ulanish shartlarini kim belgilaydi

Ommaviy API tavsifi yoʻq (25.10.2026). PQ-60 integratsiya «Vazirlik tomonidan belgilangan talablar boʻyicha» qilinishini aytadi, shuning uchun kirish huquqi va maʼlumot tarkibi vazirlik bilan kelishiladi (bizning talqinimiz); ulanish qadamlari — Universitet LMS va HEMIS sahifasida.

Zarmed University misoli

Zarmed University — tibbiyot universiteti, Avada loyihasi; uning LMSi HEMIS bilan bogʻlangan va hozir joriy qilinmoqda. Ulanish qanday qurilgani — Universitet LMS va HEMIS sahifasida.

Nodavlat universitet amalda nima qilishi kerak

1. Tashkilot, talabalar va oʻqituvchilar haqidagi maʼlumotni HEMISga kiritish va yangilab borish. Litsenziya sharti umumiy muddatni litsenziyadan keyin bir oy deb, oliy taʼlim uchun esa «oʻquv faoliyati boshlangandan soʻng» deb belgilaydi; kechiktirmaslik uchun birinchisidan hisoblang (bizning maslahatimiz).
2. Har yili qabul buyrugʻini yangi oʻquv yilining 1-oktabridan kechiktirmay HEMISda roʻyxatdan oʻtkazish (403, «a»).
3. Oʻquv, ilmiy, maʼmuriy jarayonlar va sifat nazorati uchun axborot tizimiga ega boʻlish va uni HEMISga integratsiya qilish (403, «g»). Bu bitta dastur boʻlishi shartmi yoki bir nechta — akt aytmaydi.
4. Integratsiya talablarini Taʼlim va ilm-fan vazirligidan yozma olish: qaysi maʼlumot, qaysi yoʻl bilan, kim orqali (bizning maslahatimiz).
5. Qaysi maʼlumot qayerda asosiy ekanini bitta hujjatga yozish: masalan, baho — HEMISda, dars mazmuni — LMSda (bizning maslahatimiz).
6. Talabalaringiz maqsadli davlat granti tanlovida qatnashsa, ular haqidagi maʼlumot HEMIS orqali shakllanadi: talabalar maʼlumoti HEMISda toʻliq va toʻgʻri boʻlsin (PF-58, 4-ilova, 2-band).

Dasturchingizdan nimani soʻrash kerak

• Tizim HEMISdan qaysi maʼlumotni oʻqiydi va HEMISga nimani yuboradi? Roʻyxatni yozma bering.
• HEMISga kirish kim bilan va qaysi hujjat asosida kelishiladi?
• Tizim talabaning HEMIS parolini yoki HEMIS bergan tokenni saqlaydimi? Javob «yoʻq» boʻlishi kerak.
• HEMIS vaqtincha ishlamasa, bizning tizim nima qiladi?
• HEMIS talablari oʻzgarsa, kim va qancha muddatda moslaydi? Shartnomada yozilganmi?
• Maʼlumot qayerda saqlanadi, kod va maʼlumot kimniki, ularni qanday qaytarib olamiz?
• Bizdagi maʼlumot HEMISdagi bilan farq qilsa, qaysi biri toʻgʻri hisoblanadi?