Universitet va oʻquv markazi uchun onlayn imtihon tizimi: onlaynmi yoki auditoriyadami?

Qisqa javob. Oraliq nazorat va mashq testlari onlayn boʻlishi mumkin (biz oʻqigan aktlar buni taqiqlamaydi); yakuniy davlat attestatsiyasi esa oliygohda yoki korxonada, ovozli videotranslyatsiya bilan oʻtadi. Interneti ishonchsiz xonada imtihon oflayn rejimli tizimda, mahalliy tarmoqda ishlashi mumkin; Avada demosida oflayn ilova hozircha yoʻq. Bahoni dastur hisoblasa ham, yuridik ahamiyatli qarorni faqat sunʼiy intellekt xulosasiga asoslash mumkin emas. Avada Zarmed University uchun qurgan onlayn imtihonlar tizimi ishlamoqda.

Onlayn, auditoriyada yoki oflayn ilova: taqqoslash

Jadval bizning talqinimiz; qavs ichidagilar qonundan, havolalari quyida.

Internetsiz ishlay oladimi?

Ha, agar tizimda oflayn rejim boʻlsa. Odatda savollar imtihondan oldin xonadagi serverga yoki kompyuterlarga yuklanadi, talabalar mahalliy tarmoqda javob beradi, javoblar har bir kompyuterda saqlanadi va internet tiklanganda markaziy tizimga yuboriladi (bizning talqinimiz). Dasturchidan soʻrang: elektr oʻchsa javoblar yoʻqolmaydimi; ikki nusxadagi natija qanday birlashtiriladi; kim, qachon yuborganini tizim yozib qoʻyadimi.

Koʻchirish, kamera va shaxsni tekshirish

1. Shaxs. Auditoriyada suratli hujjat va roʻyxat tekshiriladi, tizimga shaxsiy kod bilan kiriladi (demodagi tibbiyot imtihonida: «beyj kodi orqali imtihonga kirish»). Onlaynda login va veb-kamera.
2. Savollar. Savollar banki, har bir talabaga tasodifiy tartib, vaqt chegarasi; audio bir marta eshittiriladi.
3. Kim oʻtkazadi. Modul tizimida boʻlmagan oliygohda yakuniy nazoratni fanni oʻqitmagan professor-oʻqituvchi oʻtkazadi va baholaydi, fanni oʻqitgani qatnasha olmaydi (3069-son nizom, 18-band); tibbiyot oliygohlarida esa kafedra mudiri tuzgan komissiya (19-band).
4. Kamera. Davlat attestatsiyasi onlayn rejimda ovozli videotranslyatsiya qilinadi, videotasvirlar bir yil kafedrada saqlanadi (VMQ-836, 1-ilova, 12-band). Masofaviy taʼlim LMSida avtoproktoring boʻlishi shart (VMQ-559, ilova, 10-band). Qoʻshimcha taʼlim beruvchi nodavlat oʻquv markazida 2026-yil 1-iyuldan taʼlim jarayoni ovozli videoga yozilishi va yozuv kamida bir oy saqlanishi shart; buzilishi qoʻpol buzilish (VMQ-88, 6-ilova, 9-band «и¹»). Qoida imtihonni alohida tilga olmaydi; markazdagi mashq imtihonini ham yozib qoʻygan maʼqul (bizning talqinimiz). Oliygohdagi boshqa imtihonlar uchun biz oʻqigan aktlarda kamera talabi yoʻq.
5. Yuz va video qayerda saqlanadi. Yuzni tanish biometrik maʼlumotga ishlov berishdir: shaxsni aniqlash uchun subyekt roziligi kerak (OʻRQ-547, 26-modda); biometrik maʼlumot faqat Oʻzbekiston hududida saqlanadi (27¹-modda, OʻRQ-1125 tahririda). Imtihon videosi va suratlari qayerda saqlanishi mumkinligi Shaxsga doir maʼlumotlar: taʼlim muassasasi tizimlari uchun qonun sahifasida. Masofaviy taʼlim uchun server qurilmasi mamlakat hududida boʻlishi kerak (VMQ-559, ilova, 8-band).
6. Eʼtiroz. Modul tizimida boʻlmagan oliygohda talaba bahodan norozi boʻlsa, 24 soat ichida apellyatsiya beradi, komissiya 2 kunda koʻradi (3069-son nizom, 30–32-band); davlat attestatsiyasida 3 ish kuni ichida beradi, komissiya 1 kunda koʻradi (VMQ-836, 36–37-band). Tizim har bir javob, vaqt va bahoni saqlasa, apellyatsiyada koʻrsatish oson (bizning talqinimiz).

Bahoni dastur qoʻysa: qonun nima deydi

• Sunʼiy intellekt. 2026-yil 21-yanvardan «Axborotlashtirish toʻgʻrisida»gi Qonunning 7¹-moddasi: «Insonning huquqi va erkinligiga aloqador boʻlgan yuridik ahamiyatga ega qarorlarni qabul qilish chogʻida faqat sunʼiy intellektdan foydalangan holda yaratilgan axborot resurslari va sunʼiy intellekt texnologiyalari asosida ishlaydigan axborot tizimlarining xulosalariga tayanish mumkin emas.»
• Yakuniy qarorni inson qabul qiladi. Sunʼiy intellekt boʻyicha Etika qoidalari (2026-yil 17-iyundan): ishtirokchilar sunʼiy intellekt qarorlarini «yakuniy qaror sifatida qabul qilmasliklari lozim» (6-band); barcha qarorlar «inson nazorati ostida boʻlishi hamda inson tomonidan qayta koʻrib chiqilishi, shuningdek yakuniy qaror inson tomonidan qabul qilinishi lozim» (11-band).
• Har qanday avtomatik baho. Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi Qonunning 24-moddasi: subyekt yuridik oqibatga olib keladigan, faqat avtomatlashtirilgan ishlov berishga asoslangan qarorga duchor etilmaslik huquqiga ega; istisno: yozma rozilik, shartnoma yoki qonun; operator tartibni tushuntiradi, eʼtiroz imkonini beradi va eʼtiroz natijasini oʻn kun ichida yozma xabar qiladi.
• Bahoni kim qayd etadi. Modul tizimida boʻlmagan oliygoh nazoratlarida bahoni professor-oʻqituvchi jurnalga yozadi va qoʻshimcha ravishda elektron tizimda yuritishi mumkin (3069-son nizom, 35-band); davlat attestatsiyasida daraja berish haqida qarorni komissiya ochiq ovoz bilan qabul qiladi (VMQ-836, 29-band).

Qonunda «oʻqituvchi imzosi» degan soʻz yoʻq. Lekin yuqoridagilar birga shuni anglatadi: test kalit boʻyicha avtomatik tekshirilsa ham, yozma javobni sunʼiy intellekt baholasa ham, natija yuridik ahamiyatga ega boʻlsa (oʻtdi/oʻtmadi, kursdan qoldirish, diplom), uni imtihonchi yoki komissiya koʻrib tasdiqlashi, talabada esa eʼtiroz yoʻli boʻlishi kerak (bizning talqinimiz).

Davlat imtihonlari va nazoratlar: qaysi akt nimani belgilaydi

Qavs ichida band raqami. Oxirgi qatordagi xulosa va jadval ostidagi maslahat bizning talqinimiz.

Nodavlat oliygoh uchun. 824-son qarorning 1-ilovasi nodavlat oliygohga qoʻllanilmaydi (1-band, 2025-yil 29-sentabrdagi 608-son qaror tahririda). Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom (99-son buyruq) u uchun faqat tavsiyaviy. 3069-son nizom nodavlat oliygohni istisno qilmaydi, lekin oʻquv jarayoni modul tizimiga asoslangan oliygohga qoʻllanilmaydi (2-band); nizom «modul tizimi»ni taʼriflamaydi, kredit-modul tizimidagi nodavlat oliygoh shunga kiradimi, biz oʻqigan aktlar aniq aytmaydi. Nodavlat oliygohga 836-son qaror (davlat attestatsiyasi; uni istisno qilmaydi) va, masofaviy taʼlim boʻlsa, 559-son qaror (ilovaning 15–16-bandlari uni bevosita tilga oladi) qoʻllaniladi. Shuning uchun nazorat va imtihon tartibini oʻz ichki nizomingizda yozib qoʻygan maʼqul.

Oʻquv markazi uchun: IELTS formatidagi mashq imtihoni

IELTS formatidagi mashq imtihonida Reading, Listening va Writing kompyuterda oʻtadi; vaqti va topshiriq turlari haqiqiy imtihondagidek. Haqiqiy kompyuterdagi IELTSda Speaking imtihonchi bilan yuzma-yuz oʻtadi. Reading va Listening kalit boʻyicha darhol baholanadi, Writing va (agar boʻlsa) Speakingni oʻqituvchi baholaydi. Natija taxminiy band va zaif joylar roʻyxati.

Bu rasmiy IELTS natijasi emas. IELTS British Council, IDP IELTS va Cambridge University Press & Assessmentga tegishli roʻyxatdan oʻtgan savdo belgisi; rasmiy natija Test Report Form raqami bilan IELTS Results Service orqali tekshiriladi. IELTS saytida yozilishicha, hatto rasmiy IELTS Trial Test ballari ham rasmiy ball emas va oʻqish, immigratsiya yoki ish uchun ishlatilmaydi. Shuning uchun reklama va hisobotda «IELTS formatidagi mashq imtihoni» va «taxminiy natija» deb yozing, «IELTS sertifikati» deb emas (bizning talqinimiz).

18 yoshga toʻlmagan oʻquvchi maʼlumotlari va ota-ona roziligi haqida Shaxsga doir maʼlumotlar sahifasida yozilgan. Speaking yozuvlarini saqlasangiz, oʻsha sahifadagi «ovoz va yuz tasvirlari» qoidasiga amal qiling.

Demo sahifasidagi IELTS formatidagi mashq imtihoni kartasi (#ielts) brauzerda ishlaydigan mashq imtihonini koʻrsatadi: «Reading va Listening darhol baholanadi; audio bir marta eshittiriladi»; «har bir nomzodga kod boʻyicha hisobot: ota-ona ham ochadi, chop etish yoki PDF». Hozircha yoʻq: demoda oʻqituvchining Writingni tekshirish ekrani. Avada IELTS egalari bilan bogʻliq emas va ular tomonidan tasdiqlanmagan.

Markazda kompyuterda IELTS formatidagi mashq imtihonini tashkil qilish haqida batafsil maqola tayyorlanmoqda.

Qonun nima deydi

Vazirlik: 2026-yil 3-oktabrdagi PF-213-son Farmon bilan Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi negizida tashkil etilgan Taʼlim va ilm-fan vazirligi (ularning huquqiy vorisi). Quyidagi aktlarda hali eski nom turibdi; PF-213 (4-band) qonunchilikka oʻzgartirishlar boʻyicha takliflarni ikki oy ichida kiritishni belgilagan. lex.uz/docs/-8519155

• 2003-yil 11-dekabrdagi 560-II-son «Axborotlashtirish toʻgʻrisida»gi Qonun, 7¹-modda (2026-yil 21-yanvardagi OʻRQ-1115-son Qonun bilan kiritilgan, shu kundan kuchda; 2-qism yuqorida, 1-qism sunʼiy intellekt insonga putur yetkazmasligini talab qiladi). lex.uz/docs/-83472 · OʻRQ-1115: lex.uz/docs/-8008401
• 2026-yil 21-yanvardagi OʻRQ-1115-son Qonun, 2-modda. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 46²-moddasi ikkinchi qism bilan toʻldirilgan: «Sunʼiy intellekt texnologiyalaridan foydalangan holda shaxsga doir maʼlumotlarga qonunga xilof ravishda ishlov berish, ularni ommaviy axborot vositalarida, telekommunikatsiya tarmoqlarida yoki Internet jahon axborot tarmogʻida tarqatish» huquqbuzarlik qurollarini musodara qilib, bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravaridan yuz baravarigacha jarimaga sabab boʻladi. lex.uz/docs/-8008401
• Raqamli texnologiyalar vazirining 2026-yil 24-fevraldagi 284-mh-son buyrugʻi (Adliya vazirligida 2026-yil 14-martda 3787-son bilan roʻyxatga olingan, 2026-yil 17-iyundan kuchda), sunʼiy intellektga asoslangan yechimlar boʻyicha etika qoidalari: 6- va 11-bandlar (yuqorida), 17-band (ishlab chiquvchi va joriy etuvchi buni taʼminlaydi). lex.uz/docs/8083233
• 2019-yil 2-iyuldagi OʻRQ-547-son «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun: 24-modda, 26-moddaning 3-qismi, 27¹-modda (2026-yil 26-martdagi OʻRQ-1125-son Qonun tahririda), yuqorida. lex.uz/docs/-4396419
• Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 13-dekabrdagi 836-son qarori, 1-ilova (yakuniy davlat attestatsiyasi toʻgʻrisidagi nizom): 3-, 12-, 18-, 23-, 29-, 36–37-bandlar. lex.uz/docs/-7267040
• Oliy taʼlim tashkilotlarida talabalar bilimini nazorat qilish va baholash tizimi toʻgʻrisidagi nizom (Adliya vazirligida 2018-yil 26-sentabrda 3069-son bilan roʻyxatga olingan; 2024-yil 12-dekabrdagi 464-son buyruq tahririda): 2-band: modul tizimiga asoslangan oliygohlarga qoʻllanilmaydi; 12-, 14-, 18-, 19-, 30–32-, 35-bandlar. lex.uz/docs/-3916793
• Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-dekabrdagi 824-son qarori, 1-ilova (kredit-modul tizimini joriy etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom): 1-band (2025-yil 29-sentabrdagi 608-son qaror tahririda): nodavlat va xorijiy oliy taʼlim tashkilotlariga, Sogʻliqni saqlash va Adliya vazirliklari tizimidagi oliy taʼlim muassasalariga, oliy harbiy taʼlim muassasalariga va Al-Xorazmiy universitetiga tatbiq etilmaydi; 29-band (oʻqitish shaklidan qatʼi nazar, vazirlik mezonlari boʻyicha baholash), 30-, 31-, 33-bandlar. lex.uz/docs/-5193564
• Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 3-oktabrdagi 559-son qarori, ilova (masofaviy taʼlimni tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom): 2-band (avtoproktoring taʼrifi), 8-, 10-, 21-bandlar, 15–16-bandlar (nodavlat oliygohlar). lex.uz/docs/-6221502
• Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 17-sentabrdagi 498-son qarori: Bilim va malakalarni baholash agentligi toʻgʻrisidagi nizom, 10-band («taʼlim tashkilotlariga qabul imtihonlarini tashkil etish, oʻtkazish…»). lex.uz/docs/-8492352
• Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom (oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirining 2026-yil 10-martdagi 99-son buyrugʻi, Adliya vazirligida 2026-yil 3-aprelda 3807-son bilan roʻyxatga olingan): kirish qismi: «Ushbu Nizom qoidalari nodavlat oliy taʼlim tashkilotlariga nisbatan tavsiyaviy xarakterga ega»; 824-son qaror, 3069-son nizom va 836-son qarorga tayanadi (24-, 25-, 27-bandlar); pedagog oʻz guruhidagi taʼlim oluvchilarning bilimini mustaqil baholaydi (50-band). lex.uz/docs/-8117474
• Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 25-fevraldagi 88-son qarori, 6-ilova (qoʻshimcha taʼlim faoliyatining pasporti): 9-band «и¹» (taʼlim jarayonini ovozli videoga yozish va yozuvni kamida bir oy saqlash majburiyati; imtihon alohida tilga olinmagan; qoʻpol buzilish) (2026-yil 16-apreldagi 176-son qaror tahririda, 2026-yil 1-iyuldan). lex.uz/docs/5877863

Tekshirilgan: 2026-10-25. IELTS haqidagi gaplar IELTS rasmiy saytidan (ielts.org: bosh sahifa, «Verifying IELTS results», «IELTS Trial Test», «Ways to take IELTS»).

Misol: Zarmed University

Tibbiyot universiteti, Samarqand va Buxoro; Avada loyihasi, bitta asosda oltita tizim. Loyiha sahifasida «Avval» deb yozilgan: «Darslar, imtihonlar, oʻqituvchilar koʻrsatkichlari, yuklama va mulk turli jadvallar, papkalar va dasturlarda edi.» Onlayn imtihonlar tizimi (Exam Center) ishlamoqda.

Demo sahifasidagi Tibbiyot fan imtihoni kartasi: beyj kodi orqali kirish; yozma kengaytirilgan javobli savollar; toʻrtta tekshirilgan namunaviy ish, har bir savolga baho va imtihonchi izohi bilan. Hozircha yoʻq: demoda oflayn kiosk, tayyor savollar banki. Imtihonlar portali kartasi: tashrif buyuruvchi onlayn boshlay oladigan imtihonlar katalogi; har bir imtihonning boʻlimlari va vaqti; xodim kirishi, soʻnggi topshirishlar, ball va Band bilan. Hozircha yoʻq: imtihon xonasi uchun oflayn ilovani yuklab olish.

Savol-javob

Imtihonni toʻliq onlayn oʻtkazish mumkinmi? Oraliq nazorat va mashq testlarini oʻtkazish mumkin: biz oʻqigan aktlar buni taqiqlamaydi. Modul tizimida boʻlmagan oliygohda yakuniy nazorat shaklini kafedra belgilaydi (3069-son nizom, 12-band). Masofaviy taʼlim talabasi esa har semestr yakunida yakuniy nazoratga oliygohga shaxsan keladi; yakuniy davlat attestatsiyasi va himoya oliygohda anʼanaviy tarzda oʻtadi, masofadan qabul qilinmaydi (Vazirlar Mahkamasining 559-son qarori, ilova, 21-band; xorijiy fuqaro talabaga tatbiq etilmaydi).

Internet uzilsa nima boʻladi? Onlayn tizimda imtihon toʻxtaydi yoki talaba qayta kiradi. Oflayn rejimli tizimda javoblar mahalliy saqlanadi va aloqa tiklanganda yuboriladi; dasturchidan elektr oʻchganda ham javoblar saqlanishini koʻrsatishni soʻrang.

Imtihonda kamera majburiymi? Yakuniy davlat attestatsiyasida ha: u ovozli videotranslyatsiya qilinadi, yozuv bir yil kafedrada saqlanadi (Vazirlar Mahkamasining 836-son qarori, 1-ilova, 12-band). Masofaviy taʼlim LMSida avtoproktoring shart (559-son qaror, 10-band). Nodavlat oʻquv markazida 2026-yil 1-iyuldan taʼlim jarayoni ovozli videoga yozilishi va kamida bir oy saqlanishi shart (88-son qaror, 6-ilova, 9-band «и¹»); qoida imtihonni alohida tilga olmaydi. Oliygohdagi boshqa imtihonlar uchun biz oʻqigan aktlarda kamera talabi yoʻq. Yozuvlarni saqlash: Shaxsga doir maʼlumotlar.

Bahoni dastur qoʻysa boʻladimi? Hisoblashi mumkin, lekin yuridik ahamiyatli qarorni faqat sunʼiy intellekt xulosasiga asoslab boʻlmaydi («Axborotlashtirish toʻgʻrisida»gi Qonun, 7¹-modda); yakuniy qarorni inson qabul qiladi (Etika qoidalari, 11-band); faqat avtomatik qarorga talaba eʼtiroz bildiradi, javob oʻn kun ichida yozma (OʻRQ-547, 24-modda). Bahoni imtihonchi yoki komissiya tasdiqlashi kerak, degani bizning talqinimiz.

IELTS formatidagi mashq imtihoni natijasi rasmiymi? Yoʻq. IELTS British Council, IDP IELTS va Cambridge University Press & Assessmentning savdo belgisi; rasmiy natija Test Report Form bilan tekshiriladi. Hatto rasmiy Trial Test ballari ham rasmiy ball emas. Markaz natijasi taxminiy band va zaif joylar; uni shunday deb yozing.

Shaxsni yuz orqali tekshirish mumkinmi? Mumkin, lekin bu biometrik maʼlumot: shaxsni aniqlash uchun subyekt roziligi kerak (OʻRQ-547, 26-modda), maʼlumot faqat Oʻzbekistonda saqlanadi (27¹-modda, OʻRQ-1125 tahririda). Batafsil: Shaxsga doir maʼlumotlar.

Bir qadam: Imtihonlar portali demosini oching: imtihonlar katalogi, boʻlimlar va vaqt, xodim koʻradigan natijalar