Oʻquvchi nega ketadi va uni qanday ushlab qolish mumkin

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 5-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada tizimlar sotadi. Lekin bu maqoladagi hamma ishni bugun daftar yoki Excel bilan boshlash mumkin — tizim shart emas.

Qisqasi

Oʻquvchi odatda jim ketadi: avval darsni qoldiradi yoki toʻlovni kechiktiradi, keyin umuman kelmaydi. Shu ikki belgini har hafta koʻrib chiqing.
Nechta oʻquvchi ketganini oy boshidagi guruh roʻyxatidan sanang. Oy ichida kelgan yangilarni qoʻshmang — aks holda ular ketganlarni yashiradi.
Ikki marta ketma-ket kelmasa — oʻsha hafta ota-onaga qoʻngʻiroq qiling. Uchinchisidan keyin — rahbar yoki filial menejeri qoʻngʻirogʻi va uchrashuv.
Ota-onaga oyda bir marta besh qatorlik hisobot yuboring: nechta darsga keldi, endi nimani qila oladi, nimaga koʻproq eʼtibor berish kerak.
Bolaning maʼlumotlari (davomat, baholar, toʻlov) bilan ishlash uchun ota-onaning yozma roziligi kerak (elektron hujjat ham boʻladi). Uni qabul paytida oling. Xabar — faqat oʻsha ota-onaga, guruh chatiga emas.
Xususiy maktabmisiz? Oy emas, chorak va oʻquv yili boʻyicha sanang, hisobotni chorakda bir marta bering — «Xususiy maktab boʻlsa».

IT-boʻlim haqida

Mundarija

Nechta oʻquvchi ketganini sanang: 10 daqiqa
Qachon koʻp ketadi: birinchi oy, yoz, smena, imtihon
Yetti belgi: oʻquvchi ketishidan oldin
Birinchi, ikkinchi, uchinchi marta kelmasa: nima deyish kerak
Toʻlov kuni: ishonch koʻpincha shu kuni yoʻqoladi
Ota-onaga oylik hisobot: besh qator
Dushanba roʻyxati: haftasiga 15 daqiqa
Oʻquvchi ketgan boʻlsa: bitta qoʻngʻiroq
Xususiy maktab boʻlsa
Qonun: xabarlar, rozilik, davomat

Oʻquvchi kamdan-kam «keyingi oy ketaman» deb oldindan aytadi. Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasiga 2024–2025-yillarda nodavlat taʼlim xizmatlari boʻyicha 1 200 ga yaqin murojaat tushgan, faqat 2024-yilda oʻquv markazlari haqida 500 dan ortiq shikoyat. Asosiy sabablar: dars sifati; shartnoma, toʻlov va pulni qaytarish shartlari aniq aytilmagani; reklamadagi vaʼda bajarilmagani; boʻlib toʻlash shartnomasini bekor qilish qiyinligi. Bu — shikoyatlar, ketish sabablari emas, lekin koʻrinib turibdi: dars sifatidan tashqari ikki sabab — pul (shartnoma va qaytarish shartlari, boʻlib toʻlash), bittasi — reklamadagi vaʼda. Bularni markaz oldindan, qogʻozda hal qila oladi. Oʻzbekistondagi markazlardan oʻquvchilar ketishi boʻyicha ochiq statistikani topmadik — shuning uchun quyida oʻz raqamingizni qanday sanashni koʻrsatamiz.

Nechta oʻquvchi ketganini sanang: 10 daqiqa

Har oyning 1-sanasida har bir guruh roʻyxatini saqlab qoʻying: nusxa, surat yoki Excel varagʻi. Bu — oy boshidagi son.
Oy oxirida shu roʻyxatdan kim ketganini belgilang: oʻqishni toʻxtatgan yoki keyingi oy uchun toʻlamagan va darsga kelmayotganlar.
Necha foizi ketdi = ketganlar ÷ oy boshidagi son × 100. Oy ichida kelgan yangi oʻquvchilar bu hisobga kirmaydi.

Misol (shartli). 1-oktyabrda 120 oʻquvchi. Oktyabrda 9 nafari ketdi, 15 nafari yangi keldi. Oy oxirida 126 ta — goʻyo oʻsgandek. Lekin 120 tadan 9 tasi ketdi: 9 ÷ 120 = 7,5 %. Faqat oy boshi va oxiridagi sonni solishtirsangiz, 9 kishi koʻrinmaydi.

Xuddi shu hisobni har bir guruh, har bir oʻqituvchi va har bir filial boʻyicha qiling. Ketganlarning koʻpi bitta guruhdan boʻlsa, sabab koʻpincha oʻsha yerda: jadval, oʻqituvchi almashgani yoki daraja mos kelmagani.
Oy ichida kelib, shu oyning oʻzida ketganlar oy boshidagi roʻyxatda yoʻq — ularni alohida sanang: bu birinchi oy muammosi (keyingi boʻlim).
Kursni tugatganlar ketganlar qatoriga kirmaydi. Imtihondan keyin ketgan bitiruvchi — natija, yoʻqotish emas: ularni alohida sanang.
«Toʻxtatib turgan» oʻquvchi uchun qaytish sanasini yozing. Sana oʻtdi, oʻquvchi qaytmadi — ketgan deb hisoblang.
«Necha foiz — yomon?» Ochiq maʼlumot yoʻq. Oʻz raqamingizni har oy yozib boring va oʻtgan yilning shu oyi bilan solishtiring: maʼlum bir oyda koʻp ketish odatiy boʻlishi mumkin (keyingi boʻlim).

Bitta oʻqituvchi, administrator yoʻqmi? Hammasini oʻzingiz qilasiz, shuning uchun eng zarurlaridan boshlang: oy boshida roʻyxat (10 daqiqa), har dushanba «kim ikki marta kelmadi, kim toʻlamadi» (5 daqiqa) va shularga qoʻngʻiroq. Oylik hisobot — avval faqat yangi kelganlarga. Qolganini keyin qoʻshasiz.

Qachon koʻp ketadi: birinchi oy, yoz, smena, imtihon

Mahalliy statistika topmadik, lekin oʻz roʻyxatingizda shu paytlarga alohida qarang:

Birinchi oy. Sinov darsidan va birinchi oydan keyin ketish oson. Birinchi haftadan keyin ota-onaga qoʻngʻiroq qiling («qanday ketyapti?»), ikki haftadan keyin birinchi qisqa hisobotni yuboring.
Yoz va maktab taʼtillari. Iyun–avgustdan oldin «yozgi jadval» yoki yozgi guruhni oldindan ayting — ota-ona bolani boshqa joyga bermasidan oldin.
Maktab smenasi almashganda. Bola ertalabki smenadan tushdan keyingisiga oʻtsa, jadval buziladi va «vaqt yoʻq» deyiladi. Sentyabr va chorak boshida boshqa vaqtdagi guruhni oʻzingiz taklif qiling.
DTM, IELTS va Prezident maktablari imtihonidan keyin. Bitiruvchilar ketadi — bu ketish emas. Keyingi bosqich (masalan, IELTSdan keyin boshqa kurs) boʻlsa, imtihondan oldin ayting.
Aka-uka, opa-singillar. Bir oila ikki-uch bolani olib kelsa va bittasi ketsa, qolganlari ham ketishi mumkin. Shu oilaga alohida qoʻngʻiroq qiling.
Oʻqituvchi ketganda. Guruh bitta odamga bogʻlanib qolmasin: ota-onalar bilan aloqa markaz nomidan, guruh chati markaz raqamida boʻlsin; ota-onani chatga roziligi bilan qoʻshing.

Yozgi guruh yoki keyingi kurs haqida aytish — taklif: xabar yoki qoʻngʻiroqda u, bizning talqinimizcha, reklama boʻladi. Uni markazda yuzma-yuz ayting yoki reklamaga rozilik bergan ota-onaga kunduzi yozing («Qonun»).

Yetti belgi: oʻquvchi ketishidan oldin

Har bir belgi yonida shu hafta nima qilish kerakligi yozilgan.

Ikki marta ketma-ket kelmadi. Birinchisida — xabar, ikkinchisida — qoʻngʻiroq (keyingi boʻlim).
Toʻlov kuni oʻtdi, toʻlov yoʻq. 2–3 kun ichida qoʻngʻiroq: talab emas, savol («Toʻlov kuni»).
Ikkalasi birga: kelmayapti va toʻlamayapti. Eng kuchli belgi. Rahbar yoki filial menejeri oʻzi qoʻngʻiroq qiladi.
Boshqa guruh yoki boshqa oʻqituvchini soʻrayapti. Shu hafta uchrashing: sabab vaqtmi, darajami yoki oʻqituvchimi.
«Bir oy dam olamiz», «toʻxtatib turamiz». Qaytish sanasini yozing va oʻsha sanadan oldin qoʻngʻiroq qiling.
Ota-ona javob bermay qoʻydi: xabarni oʻqiydi, lekin javob yoʻq. Yana yozmang — qoʻngʻiroq qiling.
Natijasi pasaydi: test yoki mock bali, uy vazifasi, oʻqituvchining izohi. Oylik hisobotda ochiq yozing va bir oylik reja bering.

Oʻqituvchi almashsa, butun guruh ketib qolishi mumkin: bir xabarda ota-onalar har kuni darsga boshqa oʻqituvchi kirgani va bitta bola birinchi oy tugamasdan olib ketilganini aytib shikoyat qilgan (kun.uz, 2024-11-13). Almashtirishdan oldin ota-onalarga kim va qachondan dars berishini, almashtirish sababini (oʻqituvchining shaxsiy tafsilotlarisiz) oʻzingiz ayting.

Shundan boshlang. 2–3 oy davomida ketgan har bir oʻquvchida birinchi qaysi belgi chiqqanini yozib boring va tartibni oʻz markazingizga moslang.

Birinchi, ikkinchi, uchinchi marta kelmasa: nima deyish kerak

Kim belgilaydi? Tizimingizda davomat boʻlmasa, oʻqituvchi har dars oxirida kelmaganlar ismini administratorga yoki daftarga yozadi — guruh chatiga emas.

Birinchi marta kelmasa — oʻsha kuni xabar yozing (kechki guruhda — 18.00 gacha yoki ertasi kuni 09.00 dan keyin). Masalan:

Assalomu alaykum, [ota-onaning ismi]. Bugun [oʻquvchining ismi] [guruh] darsida boʻlmadi. Hammasi joyidami? Bugungi mavzu: [mavzu]. Uy vazifasi: [vazifa]. Hurmat bilan, [oʻqituvchi], [markaz].

Ikkinchi marta ketma-ket — qoʻngʻiroq. Oʻqituvchi yoki administrator qiladi. Savollar:

Sababi nima: kasallikmi, vaqtmi yoki dars yoqmayaptimi?
Bola guruhda oʻzini qanday his qilyapti: zerikmayaptimi, kim bilan doʻst?
Oʻtkazib yuborilgan mavzuni qanday tiklaymiz: qoʻshimcha dars yoki material?
Keyingi darsga keladimi?

Oʻsmir boʻlsa, uning oʻzi bilan ham gaplashing — ketish-ketmaslikni u ota-onasi bilan birga hal qiladi. Javobni dushanba roʻyxatiga yozing.

Uchinchi marta — rahbar yoki filial menejeri qoʻngʻirogʻi va uchrashuvga taklif. Bu bosqichda gap darsda emas, ota-onaning ishonchida.

Oyiga 12 dars boʻlsa, ikki marta kelmasa ham — xavotirli: qoʻngʻiroqni ikkinchisidan keyin qiling, uchinchisini kutmang.

Xabarda taklif boʻlmasin. Chegirma, yangi kurs yoki «doʻstingizni olib keling» qoʻshsangiz, xabar reklamaga aylanadi — sababi «Qonun» boʻlimida.

Toʻlov kuni: ishonch koʻpincha shu kuni yoʻqoladi

Yuqoridagi shikoyat sabablarining ikkitasi — pul haqida.

Sanani oldindan ayting. Toʻlov sanasi shartnomada yozilgan boʻlsin; 2–3 kun oldin eslatma yuboring: faqat summa va sana, taklif yoʻq (bizningcha bu reklama emas — pastga qarang).
Sana oʻtdimi — qoʻngʻiroq qiling, qoʻrqitmang. «Toʻlov haqida eslatmoqchi edik, hammasi joyidami?» Bolani darsga kiritmaslik bilan qoʻrqitmang: toʻlovni kechiktirish baʼzan qarz emas, ketishning boshi boʻladi.
Toʻxtatib turish va qaytarish qoidasini oldindan yozing: kasallik, taʼtil, koʻchib ketish. Ota-ona — xizmat sotib olgan isteʼmolchi, va qonunda: «Sotuvchi (ijrochi) … koʻrsatilmagan xizmatlar uchun haq olishga haqli emas» («Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun, 21-modda, ikkinchi qism). Bizning talqinimizcha, markaz oʻtkazmagan dars (bekor qilingan, oʻqituvchi kelmagan) uchun haq olinmaydi. Oʻquvchi oʻzi qoldirgan darslar va oy oʻrtasida ketish qanday hisoblanishini ofertada aniq yozing — ommaviy oferta maqolasida. Misollar bilan — Oʻquv markazida pulni qaytarish.
Har bir oʻquvchi bilan (bola uchun — ota-onasi bilan) shartnoma. Bu — oʻquv markazi faoliyatining majburiy sharti, yoʻqligi qoʻpol buzilish hisoblanadi (oʻquv markazi ochish haqida).
Oy oxirida ikki roʻyxat: «toʻlagan, lekin kelmayapti» va «kelyapti, lekin toʻlamagan». Ikkalasi ham — dushanba roʻyxatiga.

Ota-onaga oylik hisobot: besh qator

Ota-ona markazdan koʻpincha faqat toʻlov haqida xabar oladi. Oyda bir marta qisqa hisobot buni oʻzgartiradi. Namuna:

[Oy] · [oʻquvchining ismi] · [guruh] · [oʻqituvchi]

Davomat: [12] darsdan [10] tasiga keldi.

Endi nimani qila oladi: [bitta aniq narsa: «oʻtgan zamonda 10 gaplik hikoya yozadi» yoki «Mock: Reading 5.5 → 6.0» yoki «Prezident maktabiga tayyorlov: markaz sinov testi 18 → 24 ball»].

Nimaga koʻproq eʼtibor berish kerak va uyda ota-ona nima qilsa boʻladi: [bitta narsa, bitta maslahat].

Keyingi oy maqsadi: [bitta maqsad].

Toʻlov: [oy] uchun toʻlangan / [sana]gacha toʻlanadi.

Har oy bir xil haftada yuboring, oʻqituvchi nomidan. Oxiriga oʻqituvchidan bola haqida bitta jumla qoʻshing.
Hammasiga birdaniga boshlash shart emas: avval yangi kelganlarga va xavotirli belgisi bor oʻquvchilarga yuboring, keyin har oy bitta guruh qoʻshing.
Faqat rozilik bergan ota-onaga, shaxsan. Kelmaganlar yoki qarzdorlar roʻyxatini guruh chatiga hech qachon qoʻymang (sababi pastda).
Rozilikni oʻquvchini qabul qilayotganda ota-onadan oling: qaysi maʼlumot (davomat, baholar, toʻlov), nima uchun, qaysi raqamga va qaysi yoʻl bilan (SMS yoki Telegram), qanday qaytarib olinadi. Tayyor matn — rozilik namunalari maqolasida («mijoz yoki ota-ona» namunasi). Chegirma, yangi kurs yoki yozgi guruh haqida xabar olishga rozilikni alohida band qilib soʻrang: bu — reklama uchun rozilik (PQ-265, 11-band); bizning talqinimizcha, hisobotga berilgan rozilik reklamani oʻz ichiga olmaydi. Hozir oʻqiyotganlarning ota-onalaridan esa rozilikni keyingi toʻlovda yoki ota-onalar yigʻilishida oling.
18 yoshga toʻlgan oʻquvchining hisoboti — oʻziga. Ota-onasiga faqat uning roziligi bilan, toʻlovni ota-ona qilsa ham. 18 yoshgacha (masalan, 16–17 yoshli abituriyent) — rozilikni ota-ona beradi.

Dushanba roʻyxati: haftasiga 15 daqiqa

Har dushanba ertalab bitta roʻyxat — qogʻozda yoki Excelda. Har bir qatorga: oʻquvchi, guruh (va filial), belgi raqami (1–7), kim qoʻngʻiroq qiladi, natija va sabab.

Ikki marta ketma-ket yoki oʻtgan haftada ikki va undan koʻp dars qoldirganlar.
Toʻlov sanasi oʻtganlar.
Toʻxtatib turganlar: qaytish sanasi shu haftaga toʻgʻri kelganlar.
Boshqa guruh yoki oʻqituvchini soʻraganlar.
Har biriga kim qoʻngʻiroq qilishini yozing: qoʻngʻiroq chorshanbagacha.
Juma kuni natija va sababni yozing. Oy oxirida sabablarni sanang: eng koʻp uchragan ikkitasi ustida keyingi oy ishlang.

Bitta filial boʻlsa, roʻyxatni rahbar oʻzi koʻrib chiqadi. Bir nechta filial boʻlsa, har bir filial menejeri oʻz roʻyxatini yuritadi, rahbar esa faqat umumiy natijani koʻradi: filial va oʻqituvchi boʻyicha ketganlar foizi va eng koʻp uchragan ikki sabab.

Oʻquvchi ketgan boʻlsa: bitta qoʻngʻiroq

Bir haftadan keyin rahbar yoki administrator qoʻngʻiroq qiladi — oʻqituvchi emas: ota-ona unga rostini aytmasligi mumkin. Beshta savol:

Bizda nima yoqdi?
Ketishga nima sabab boʻldi? Birinchi javob koʻpincha uyalib aytiladi: «vaqt yoʻq», «qimmat». Soʻrang: «Yana nima?»
Qachon ketishni oʻylay boshladingiz? Javob qaysi belgi birinchi chiqqanini koʻrsatadi.
Nimani boshqacha qilganimizda qolardingiz?
Qaytish uchun nima oʻzgarishi kerak?

Javoblarni dushanba roʻyxatining «sabab» qatoriga yozing. Bu qoʻngʻiroqda chegirma yoki yangi guruh taklif qilmang: taklifni alohida, reklamaga alohida rozilik bergan ota-onaga, kunduzi qiling (pastda).

Xususiy maktab boʻlsa

Oy emas, yil va chorak. Oilalar koʻpincha chorak yoki oʻquv yili oxirida ketadi. 1-sentyabrdagi roʻyxatni keyingi sentyabrga qayta yozilganlar bilan solishtiring, yil ichida ketganlarni esa chorak boʻyicha sanang.
Qaror bahorda qilinadi. Mart–may oylarida ota-onalar maktablarni solishtiradi. Keyingi yil shartnomasini yangilashni va keyingi yilgi toʻlov shartlarini shu paytgacha ayting — boshqa maktab taklifi sizdan oldin kelmasin. Buni yigʻilishda yoki yuzma-yuz ayting; xabar yoki qoʻngʻiroqda bu — taklif, bizning talqinimizcha reklama: faqat reklamaga alohida rozilik bergan ota-onaga va kunduzi («Qonun»).
4-, 9- va 11-sinflar — oilalar maktab almashtiradigan nuqtalar. Shu sinflar ota-onalari bilan bahorda alohida uchrashing.
eMaktabda davomat ham belgilansa, ota-ona uni oʻzi koʻradi — birinchi qoldirishda alohida xabar shart emas. Ikkinchi qoldirishda sinf rahbari qoʻngʻiroq qilsin.
Hisobot — chorakda bir marta, ota-onalar yigʻilishida yoki undan oldin: yuqoridagi besh qator yetadi.

Qonun: xabarlar, rozilik, davomat

Xabarda taklif boʻlsa — reklama. Qonunda reklama — obyektga eʼtiborni jalb qilish va uni «bozorda bevosita yoki bilvosita foyda (daromad) olish maqsadida ilgari surish uchun moʻljallangan maxsus axborot» («Reklama toʻgʻrisida»gi Qonun, 5-modda). Reklama SMSi uchun rozilik kerak, reklama qoʻngʻiroqlari va xabarlari 18.00 dan 09.00 gacha taqiqlangan (Prezidentning 2026-yil 15-iyuldagi PQ-265-son qarori, 11-band; batafsil). Oʻsha Qonunning 30-moddasida: «Telekommunikatsiyalar xizmatlarini koʻrsatish chogʻida reklamani tarqatishga faqat, basharti abonent oldindan rozilik bersa, yoʻl qoʻyiladi». Bu modda markazning oʻz qoʻngʻirogʻiga ham tegishlimi — aniq emas; bizning talqinimizcha, reklama qoʻngʻirogʻi uchun ham oldindan rozilik oling. Oddiy «bugun kelmadi» yoki «toʻlov sanasi» xabari hech narsani taklif qilmaydi, shuning uchun bizning talqinimizcha reklama emas. Lekin qonunda «xizmat xabari» degan taʼrif yoʻq — shuning uchun bunday xabarlarni ham kunduzi yuboring. Ketgan oʻquvchiga qoʻngʻiroqda chegirma taklif qilinsa, bizning talqinimizcha u reklama qoʻngʻirogʻiga aylanadi.
Rozilik. «Voyaga yetmagan subyektlarning shaxsga doir maʼlumotlariga ishlov berish uchun ularning ota-onalari (vasiylari, homiylari), ular yoʻqligida esa vasiylik va homiylik organlari yozma shaklda, shu jumladan elektron hujjat tarzida rozilik beradi» («Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 21-modda). Maʼlumotni uchinchi shaxslarga roziliksiz oshkor qilib boʻlmaydi (28-modda) — bizning talqinimizcha, guruh chati ham shunga kiradi.
Oʻquv markazi. Davomat jurnalini yuritishni talab qiladigan hujjat topmadik. Markaz vazirlik axborot tizimiga oʻquvchilar va taʼlim jarayoni haqida maʼlumot kiritadi (davomat shu maʼlumotga kiradimi — vazirlikdan soʻrang), darsni ovozli videoga yozadi (yozuv kamida bir oy saqlanadi) va har bir oʻquvchi bilan shartnoma tuzadi; video va shartnoma talablarining buzilishi qoʻpol hisoblanadi (Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 25-fevraldagi 88-son qarori, 6-ilova, 2026-yil 1-iyuldan amaldagi tahriri) — batafsil.
Xususiy maktab. Oʻquvchilar haqidagi maʼlumotni erp.maktab.uz va emaktab.uz tizimlariga kiritadi va yangilab boradi; ota-onalar onlayn kuzata oladigan, ovoz yozadigan kameralar oʻrnatadi (Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 21-fevraldagi 80-son qarori, 2-ilova).
Loyiha. Nodavlat taʼlim tashkilotlarida ichki ishlar organlari profilaktika katta inspektorlari va inspektor-psixologlari faoliyati haqidagi Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasi 2026-yil 19-oktyabrdan 3-noyabrgacha muhokamada boʻldi; 5-noyabr holatiga qabul qilinmagan. Unda litsenziya asosida ishlaydigan oliy, oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlari bor — bizning talqinimizcha, litsenziyali xususiy maktablar ham shunga kiradi; oʻquv markazlari yoʻq. Lavozimlarni ochishga majburlamaydi, ruxsat beradi — tashkilotning oʻz mablagʻi hisobidan. «Muntazam dars qoldirish» loyihada — sababsiz oʻquv haftasida ketma-ket 3 kun, shuningdek bir oyda 10 kundan ortiq (matnda «shuningdek»; ayrim xabarlarda «yoki»). Qabul qilinsa, maqolani yangilaymiz.
Yuz yoki barmoq izi bilan davomat. Bu biometrik maʼlumot: rozilik kerak (bola uchun — ota-onaniki) va u Oʻzbekistonda saqlanishi shart («Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 21-, 26- va 27¹-moddalar).

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas. Shartnoma va rozilik matni boʻyicha yuristga murojaat qiling.