Inventarizatsiya hujjatlari: buyruq namunasi, roʻyxatlar va natija

Avada jamoasi · Tekshirilgan: 26.10.2026 · Manba: lex.uz

Qisqasi

• Asosiy hujjatlar: rahbar buyrugʻi (1-ilova), moddiy javobgar shaxsning tilxati, roʻyxatlar (INV-1, INV-3), farq chiqsa — solishtirish qaydnomasi (15- va 16-ilovalar). Kassa uchun — naqd pul dalolatnomasi (INV-16, 12-ilova).
• Hammasi bitta standartda: 19-sonli BHMS (2024). U budjet tashkilotlarida ham, korxona va doʻkonlarda ham qoʻllaniladi (2-band).
• Standartda muddat kunlarda belgilanmagan. Inventarizatsiya buyruqda yozilgan tugash sanasigacha oʻtkaziladi (11-band, 1-ilova).
• Tovar-moddiy zaxiralarning ortiqchasi va kamomadi buxgalteriya hisobida qaysi bahoda turgan boʻlsa, shu bahoda koʻrsatiladi (68-banddan keyingi xatboshi).

Inventarizatsiya qachon va necha marta oʻtkazilishi, bosqichlari va majburiy hollar jadvali — alohida qoʻllanmada: Inventarizatsiya qanday oʻtkaziladi. Qisqasi: rahbar buyruq bilan komissiya tayinlaydi va muddatni belgilaydi; komissiya mol-mulkni joyida sanaydi, roʻyxatlarni tuzadi, farqlarni solishtirish qaydnomasiga yozadi; natijalar inventarizatsiya tugagan oyning hisobi va hisobotida aks ettiriladi. Bu maqola shu yoʻldagi har bir hujjatni birma-bir koʻrib chiqadi.

Mundarija

• Qaysi hujjat qachon kerak
• Buyruq namunasi
• Sanashdan oldin va sanash paytida
• Roʻyxatlar: INV-1 va INV-3
• Farq chiqsa: solishtirish qaydnomasi
• Natija: qayerga va qachon
• Shartli misol: kichik doʻkon
• Shartli misol: budjet tashkilotining bitta xonasi
• Savol-javob
• Keyingi qadamlar

Qaysi hujjat qachon kerak

Hamma shakllar 19-sonli BHMS ilovalarida. Standartda koʻrsatilmagan maʼlumot oʻrniga «—» qoʻyilgan.

Buyruq namunasi

Shakllarni lex.uz saytidagi matndan lotin yozuviga oʻgirdik (bu yerda va quyida). 1-ilova:

____________________ boʻyicha
(tashkilotning nomi)

20____ y. «_____» ____________ dagi
________-sonli BUYRUQ (qaror, farmoyish)

____________da inventarizatsiya oʻtkazish uchun quyidagi tarkibdagi
inventarizatsiya komissiyasi (doimiy harakatdagi, ishchi) tayinlanadi:
1. Rais ____________________ (lavozimi, F.I.O.)
2. Komissiya aʼzolari ____________________ (lavozimi, F.I.O.)
   ____________________ (lavozimi, F.I.O.)
   ____________________ (lavozimi, F.I.O.)

Inventarizatsiyadan oʻtkazish kerak ____________________
(mol-mulk va moliyaviy majburiyatlar)

Inventarizatsiyadan oʻtkazishga kirishilsin ____________ (sana)
va tugatilsin ____________ (sana)

Inventarizatsiyadan oʻtkazishga sabab ____________________
(nazorat tekshiruvi, ____ moddiy javobgar shaxsning oʻzgarishi, qayta baholash va h.k.)

Inventarizatsiyadan oʻtkazish boʻyicha maʼlumotlar ____________ dan (sana)
kechiktirmay ____________ (sana) buxgalteriya xizmatiga topshirilsin.

Rahbar ____________ (imzo)
(sana)

1-ilovada buyruqning asosi va xonalar roʻyxati uchun alohida qator yoʻq. Inventarizatsiya sababi «Inventarizatsiyadan oʻtkazishga sabab» qatoriga yoziladi. Qolganini tashkilotingizda qabul qilingan tartibda qoʻshing.

Buyruq uchun qoidalar:

• Majburiy hollardan tashqari, yilda nechta inventarizatsiya va qachon oʻtkazilishini rahbar belgilaydi (7-band).
• Buyruqda ishni boshlash va tugatish muddatlari koʻrsatiladi (11-band).
• Doimiy komissiyaning raisi — rahbar yoki uning oʻrinbosari (8-band).
• Ishchi komissiyaning raisi — inventarizatsiyani tayinlagan rahbarning vakili (8-band).
• Ketma-ket ikki inventarizatsiyada bir xil moddiy javobgar shaxslarning aktivlari tekshirilsa, bitta xodim ikkalasida ham ishchi komissiya raisi etib tayinlanmaydi (8-band).
• Komissiyaning biror aʼzosi qatnashmasa, bu natijalarni haqiqiy emas deb topishga asos boʻladi (8-band).

Sanashdan oldin va sanash paytida

• Tilxat. Moddiy javobgar shaxslar sanash boshlanguncha barcha kirim-chiqim hujjatlarini buxgalteriyaga yoki komissiyaga topshiradi va tilxat beradi (10-band). INV-1 shaklidagi tilxat qatori: «…hamma asosiy vositalar kirim qilingan, chiqib ketganlari xarajatga chiqim qilingan». INV-3 da xuddi shunday qator: «…hamma tovar-moddiy zaxiralar kirim qilingan, chiqib ketganlari xarajatga chiqim qilingan».
• Yordamchi xonalar. Yordamchi binolar va yertoʻlalar muhrlanadi (12-band).
• Tarozi. Barcha tortish asboblarining sozligi va ularni tamgʻalashning belgilangan muddatlariga rioya qilinishi tekshiriladi (12-band).
• Sanash choʻzilsa. Sanash bir kunda tugamasa, komissiya ketayotganda qimmatliklar saqlanadigan xona muhrlanadi (11-band).
• Ishtirok. Moddiy javobgar shaxs sanashda albatta qatnashadi (14-band).
• Usul. Mol-mulk majburiy ravishda sanaladi, tortiladi, oʻlchanadi (14-band). Masalan, qopdagi sement sanaladi, armatura tortiladi yoki metrda oʻlchanadi.

Roʻyxatlar: INV-1 va INV-3

4- va 6-ilovalardan: ustun boshlari va pastki qatorlar. Boʻsh kataklarni siz toʻldirasiz.

INV-1 — «____-sonli asosiy vositalarni inventarizatsiyadan oʻtkazish ROʻYXATI»:

Ustunlar ichida: «Raqami» — inventar, zavod, pasporti boʻyicha; «Haqiqiy borligi» va «Buxgalteriya hisobi maʼlumotlari boʻyicha» — soni, qiymati, soʻm.

Pastki qatorlar: «Roʻyxat boʻyicha jami: tartib raqamlar soni ____»; «Komissiya raisi: ____»; «Komissiya aʼzolari: ____»; moddiy javobgar shaxsning qatori: «Bu borada inventarizatsiya komissiyasiga daʼvoim (daʼvoimiz) yoʻq.»

INV-3 — «____-sonli Tovar-moddiy zaxiralarni inventarizatsiyadan oʻtkazish ROʻYXATI»:

Ustunlar ichida: «Haqiqatda borligi» va «Buxgalteriya hisobi maʼlumotlari boʻyicha» — miqdori, summa, soʻm. Shakl boshida tilxat qatori, orqasida moddiy javobgar shaxsning qatori: «…shu munosabat bilan inventarizatsiya komissiyasiga daʼvoim (daʼvoimiz) yoʻq.»

Roʻyxat qoidalari:

• Tovar qatorida nomenklatura raqami, turi, guruhi, artikuli, navi va miqdori koʻrsatiladi (37-band).
• Roʻyxatni ishchi komissiyaning barcha aʼzolari va moddiy javobgar shaxslar imzolaydi (16-band).
• Yozuvni boʻyab yoki oʻchirib tuzatish mumkin emas. Xato yozuv ustidan chiziq tortiladi, toʻgʻrisi uning ustiga yoziladi. Tuzatish barcha nusxalarda qilinadi, izohlanadi va uni komissiyaning barcha aʼzolari hamda moddiy javobgar shaxslar imzolaydi (18-band).
• Sanashdan keyin roʻyxatda xato topgan moddiy javobgar shaxslar buni tezda, ombor yoki boʻlim ochilgunga qadar, ishchi komissiyaga maʼlum qiladi (19-band).
• Nusxalar soni standartda belgilanmagan.

Farq chiqsa: solishtirish qaydnomasi

Solishtirish qaydnomasi faqat farq chiqqan qimmatliklar uchun tuziladi (68-band). Tovar-moddiy zaxiralarning ortiqchasi va kamomadi buxgalteriya hisobida qaysi bahoda turgan boʻlsa, shu bahoda koʻrsatiladi (68-banddan keyingi xatboshi).

15-ilova, asosiy vositalar — «____-sonli Asosiy vositalarning inventarizatsiya natijalarini solishtirish QAYDNOMASI». Ustunlar tartib bilan (shakldagi yozuv):

1. Asosiy vositalarni nomi va qisqa tavsifnomasi.
2. Ishlab chiqarilgan (qurilgan) yili.
3. Raqami.
4. Inventarizatsiya natijalari: ortiqcha.
5. Inventarizatsiya natijalari: kamomad.

16-ilova, INV-19 — «____-sonli Tovar-moddiy zaxiralarning inventarizatsiyasi natijalarini solishtirish QAYDNOMASI». Asosiy ustunlar tartib bilan (toʻliq shakl — lex.uz da):

1. Tovar-moddiy zaxiralar.
2. Oʻlchov birligi.
3. Inventarizatsiya natijalari: ortiqcha.
4. Inventarizatsiya natijalari: kamomad.
5. Hisobdagi maʼlumotlarni aniqlash hisobiga toʻgʻrilangan: ortiqcha.
6. Hisobdagi maʼlumotlarni aniqlash hisobiga toʻgʻrilangan: kamomad.
7. Qayta navlarga ajratish.

5–6-ustunlar: hisob maʼlumotlari aniqlashtirilgani sababli yopilgan farqlar. Har bir natija ustunida miqdori va summasi bor. Shaklning qolgan ustunlarini lex.uz saytidagi 19-sonli BHMS, 16-ilovada koʻring. 15- va 16-ilovalarni buxgalter imzolaydi; moddiy javobgar shaxs solishtirish natijalari bilan tanishtiriladi.

Keyin nima qilinadi (69-band):

• Ortiqcha. Kirim qilinadi va moliyaviy natijalarga oʻtkaziladi. Sababi va aybdor shaxslar aniqlanadi. Budjet tashkilotida esa ortiqcha chiqqan mol-mulk summasi moliyalashtirishni (fondlarni) koʻpaytirishga oʻtkaziladi.
• Meʼyor doirasidagi yoʻqolish (standartda: «tabiiy yoʻqolish meʼyorlari»). Rahbar farmoyishi bilan ishlab chiqarish va davr xarajatlariga hisobdan chiqariladi. Budjet tashkilotida — moliyalashtirishni (fondlarni) kamaytirish hisobiga.
• Meʼyor tasdiqlanmagan boʻlsa, yoʻqolish kamomad hisoblanadi.
• Meʼyordan ortiq kamomad. Aniq aybdorlari topilmasa, u xarajatlarda, budjet tashkilotida esa moliyalashtirishni (fondlarni) kamaytirish hisobiga aks ettirilishi mumkin.
• Navlar aralashib ketsa (qayta navlarga ajratish). Bir nav tovar kam, boshqa nav tovar ortiqcha chiqsa, avval qayta navlarga ajratishdagi ortiqchalar hisobga olinadi; meʼyor doirasidagi yoʻqolish shundan keyin aniqlanadi. Buning uchun INV-19 da «Qayta navlarga ajratish» ustuni bor.
• Shundan keyin ham kamomad qolsa, tabiiy yoʻqolish meʼyorlari faqat kamomad chiqqan qimmatliklar nomi boʻyicha qoʻllanishi mumkin (69-band).

Aybdor xodim boʻlsa, uning moddiy javobgarligi doirasi va zararni undirish tartibi Mehnat kodeksida (19-bob) belgilangan. Budjet tashkilotida kamomad aybdordan undiriladi (Budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma, 105-son buyruq, 166–167-bandlar).

Natija: qayerga va qachon

• Farqlar boʻyicha takliflar koʻrib chiqish uchun rahbarga taqdim etiladi (72-band).
• Natijalar inventarizatsiya tugagan oyning hisobi va hisobotida aks ettiriladi (70-band).
• Inventarizatsiya tugaganidan keyin nazorat tekshiruvi oʻtkazilishi mumkin; u ombor yoki boʻlim ochilgunga qadar oʻtkaziladi. Dalolatnomasi (tovar-moddiy zaxiralar uchun) — 17-ilova (22-band).
• Natijalar 3-ilovadagi qaydnomaga yoziladi. Buyruqlar ijrosi 2-ilovadagi nazorat kitobida kuzatiladi.
• Sanash buyruqdagi tugash sanasigacha tugaydi (11-band); maʼlumotlarni buxgalteriyaga topshirish sanasi ham buyruqda yoziladi (1-ilova).

Shartli misol: kichik doʻkon

Shartli misol. Doʻkon, odamlar va raqamlar oʻylab topilgan.

Buyruq. Ishchi komissiya uch kishidan iborat: rais — direktor oʻrinbosari, aʼzolar — buxgalter va administrator. Doʻkon mudiri — moddiy javobgar shaxs: u sanashda qatnashadi, lekin komissiya aʼzosi emas. Buyruqda: boshlanishi — yakshanba, 20:00; tugashi — dushanba, 08:00; maʼlumotlarni buxgalteriyaga topshirish — seshanbadan kechiktirmay.

Buyruq toʻldirilgan holda (sanalar va F.I.O. oʻrniga sizniki):

«____» MChJ boʻyicha
20__ y. «__» ________ dagi __-sonli BUYRUQ

Doʻkon zali va orqa xonasida inventarizatsiya
oʻtkazish uchun quyidagi tarkibdagi
inventarizatsiya komissiyasi (ishchi) tayinlanadi:
1. Rais: direktor oʻrinbosari, ____ (F.I.O.)
2. Komissiya aʼzolari: buxgalter, ____ (F.I.O.); administrator, ____ (F.I.O.)

Inventarizatsiyadan oʻtkazish kerak: tovar-moddiy zaxiralar
Inventarizatsiyadan oʻtkazishga kirishilsin: «__» ____ (yakshanba), 20:00
va tugatilsin: «__» ____ (dushanba), 08:00
Inventarizatsiyadan oʻtkazishga sabab: rahbar belgilagan rejali inventarizatsiya (7-band)
Inventarizatsiyadan oʻtkazish boʻyicha maʼlumotlar
«__» ____ (dushanba) dan kechiktirmay
«__» ____ (seshanba) buxgalteriya xizmatiga topshirilsin.

Rahbar ____ (imzo)

Sanashdan oldin. Mudir tilxat beradi. Orqa xona muhrlanadi. Tarozi tekshiriladi. Yakshanba soat 23:00 atrofida komissiya sanashni toʻxtatadi va zalni muhrlaydi; dushanba erta tongda sanash davom etib, soat 08:00 gacha tugaydi.

INV-3 (120 qatordan uchtasi):

Doʻkon tovarni hisobda sotish bahosida yuritsa, «Bahosi» ustuniga sotish bahosi yoziladi — bu hisob siyosatiga oid masala.

INV-19: choy — kamomad 2 dona; shakar — kamomad 0,5 kg; sovun — ortiqcha 1 dona. Har birining summasi — miqdori × hisobdagi bahosi. Navlar almashmagan, «Qayta navlarga ajratish» ustuni boʻsh.

Qarorlar:

• Sovun: kirim qilinadi, summasi moliyaviy natijalarga oʻtadi.
• Shakar: tabiiy yoʻqolish meʼyori tasdiqlangan va 0,5 kg shu meʼyor ichida boʻlsa — rahbar farmoyishi bilan xarajatga. Meʼyor tasdiqlanmagan boʻlsa — kamomad.
• Choy: meʼyor yoʻq, demak kamomad. Aybdor topilmasa, xarajatda aks ettirilishi mumkin. Aybdor xodim boʻlsa — zarar Mehnat kodeksi (19-bob) tartibida undiriladi.

Kassa (oyda bir marta, INV-16). Sanalgan pul hisobdagidan kam chiqdi. Dalolatnomaga ikkala summa ham yoziladi (61-band). Kassirning tushuntirishi va rahbar qarori ham shu dalolatnomaga yoziladi.

Hammasi inventarizatsiya tugagan oyning hisobida aks ettiriladi (70-band).

Shartli misol: budjet tashkilotining bitta xonasi

Shartli misol. Tashkilot, xona va raqamlar oʻylab topilgan.

Fakultet binosidagi 204-xona. INV-1 da 30 ta buyum bor (misolda hammasi asosiy vositalar hisobida turadi deb olindi). Har biriga 14 belgili inventar raqami berilgan (105-son buyruqdagi yoʻriqnoma, 82-band), masalan: 123456 07 000015 — 1–6-belgilar subschyot raqami, 7–8-belgilar amortizatsiya guruhi, 9–14-belgilar guruh ichidagi tartib raqami (raqam oʻylab topilgan).

Sanash. 28 ta buyum joyida. Proyektor va stul topilmadi. Hisobda yoʻq printer topildi.

15-ilova qaydnomasi: kamomad — proyektor, stul; ortiqcha — printer.

• Printer joriy qiymat boʻyicha baholanadi (24-band). U moliyalashtirishni (fondlarni) koʻpaytirishga oʻtkaziladi (69-band).
• Kamomad uchun aybdor aniqlansa, undan undiriladi (yoʻriqnoma, 166–167-bandlar).
• Aybdor topilmasa, meʼyordan ortiq kamomad moliyalashtirishni (fondlarni) kamaytirish hisobiga aks ettirilishi mumkin (69-band).

Qaydnoma tuzishdan oldin qoʻshni xonalar roʻyxatini solishtiring: 204-xonada yoʻq proyektor 210-xonada «ortiqcha» boʻlib chiqishi mumkin (bizning talqinimiz).

Xona javobgari ishdan ketsa, uning asosiy vositalari sanaladi va rahbar tasdiqlaydigan qabul qilish-topshirish dalolatnomasi tuziladi (yoʻriqnoma, 83-band).