Virtual kassa yoki onlayn NKM: qaysi biri sizga mos

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 5-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada kassa sotmaydi va kassalarga texnik xizmat koʻrsatish markazi emas. Bu maqolada hech qaysi kassa, sotuvchi yoki markaz tavsiya qilinmaydi.

Qisqasi

• Aholidan pul oladigan har bir MChJ va YaTT har bir toʻlovga fiskal chek beradi: naqd, karta, toʻlov ilovasi yoki QR-kod orqali. Chekni onlayn-NKM yoki virtual kassa beradi; masofadan sotuvda — reyestrdagi Marketpleys (shu jumladan toʻlov tashkiloti) ham (Nizomning 3-bandi; 1a-ilova). Oʻquv markazi, maktab va klinika uchun istisno topmadik. Soliq imtiyozi bu majburiyatni bekor qilmaydi (bizning talqinimizcha).
• Oʻquv markazi, xususiy maktab yoki bogʻcha boʻlsangiz: odatda virtual kassa yetadi (bizning talqinimizcha). Reyestrdagi kassangiz (qurilma yoki virtual kassa) ishlayotgan va amaldagi talablarga (karta, 2D skaner, yagona QR) javob bersa, bizning talqinimizcha, uni almashtirish shart emas — buni TXKMdan yozma soʻrang. Har bir toʻlovga chek esa majburiy (30-band).
• Kassangiz hali yoʻq boʻlsa: TXKM orqali reyestrdagi virtual kassa yoki qurilmani ulang (besh qadam — pastda); toʻlov tashkilotidan uydan qilingan toʻlovlarga fiskal chekni u beradimi, yozma soʻrang; birinchi kundan har bir toʻlovga chek bering.
• Kassangiz allaqachon bor boʻlsa: uch narsani tekshiring — kassa karta tizimiga ulanganmi; Payme yoki Click orqali kelgan har bir toʻlovga chek chiqyaptimi; MChJ boʻlsangiz, 1-iyuldan yagona QR-kod bormi.
• Doʻkon yoki kafe boʻlsangiz: kassangiz qoladi; savdo yoki buyurtma dasturingiz soliq tizimi bilan integratsiya qilingan va reyestrga kiritilganmi — shuni tekshiring (Nizomning 4-bandi).
• Qonundagi farq: onlayn-NKM — qurilma, virtual kassa — dastur. Ikkalasiga ham fiskal modul, texnik xizmat koʻrsatish markazi bilan shartnoma va davlat reyestri kerak; majburiyat va jarimalar bir xil.
• Tanlov amaliy: navbat koʻp, qogʻoz chek va markirovkali tovar boʻlsa — qurilma yoki roʻyxatdan oʻtgan savdo dasturi; toʻlovlar kam va asosan karta, ilova yoki QR orqali boʻlsa — virtual kassa koʻpincha yetadi (bizning talqinimizcha).
• 2026-yilda kassa qoidalari (943-son qaror) uch marta oʻzgartirildi, 1-yanvardan esa Soliq kodeksining 221-moddasi (nomi, 1- va 3-qismlari) yangi tahrirda; 1-iyuldan barcha savdo va xizmat koʻrsatuvchi yuridik shaxslar yagona QR-kod orqali ham toʻlov qabul qiladi.
• Chek bermaslik — Soliq kodeksining 221-moddasi boʻyicha jarima. Koʻpincha xaridorning oʻzi xabar beradi: 2025-yilning toʻqqiz oyida chek berilmagani haqida 74 970 ta xabar kelgan. Fiskal belgi yoki integratsiya talabini buzish — oxirgi chorakdagi sof tushumning 2 foizi, bir yil ichida takrorlansa — 20 foizi (227¹-modda).

IT-boʻlim haqida

Mundarija

• Kassa kimga kerak: deyarli hammaga
• Qonundagi farq: qurilma yoki dastur
• Yonma-yon: 10 savol
• Qaysi biri sizga: biznes turi boʻyicha
• 2026-yilda nima oʻzgardi
• Ulanish: besh qadam
• Nimalarga pul ketadi
• Kassa, toʻlov ilovalari va CRM: har toʻlovga bitta chek
• Jarima va tekshiruv

Kassani tanlashdan oldin bitta savol: pulni qanday olasiz? Naqd, karta terminali, Click yoki Payme, QR-kod — har birida chek kerak, lekin uni kim va qayerda chiqarishi turlicha. Shuni bilsangiz, qolgan tanlov oson.

Kassa kimga kerak: deyarli hammaga

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 23-noyabrdagi 943-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom «aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshiradigan barcha yuridik shaxslar, yakka tartibdagi va oilaviy tadbirkorlar» uchun (1-band). Ular xaridorga «onlayn-NKM yoki virtual kassa chekini majburiy tartibda» beradi (30-band).

• Karta va ilova orqali ham. Terminal orqali toʻlovga terminal cheki «bilan birga», joyida elektron toʻlov tizimlari orqali toʻlovga ham onlayn-NKM yoki virtual kassaning fiskal cheki beriladi (6-band). Bank terminalining cheki fiskal chekning oʻrnini bosmaydi.
• Istisnolar kam. Topganlarimiz: olis, yetib borish qiyin aholi punktlari (har yili roʻyxati tasdiqlanadi) va savdo avtomatlari. Oʻquv markazi, xususiy maktab, bogʻcha yoki klinika uchun istisno topmadik.
• Soliq imtiyozi — chekdan ozod qilmaydi. «Nodavlat maktabgacha va umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari … barcha turdagi soliqlarni (bundan ijtimoiy soliq mustasno) toʻlashdan 2030-yil 1-yanvarga qadar boʻlgan davrda ozod qilinadi» (Soliq kodeksi, 483-modda, 64-qism, 2026-yil 17-apreldagi OʻRQ-1129-son Qonun tahririda). Oʻquv markazlari bu qismda yoʻq. Imtiyoz kassa majburiyatini bekor qilmaydi, bizning talqinimizcha: kassa qoidasi soliq imtiyoziga bogʻliq emas.
• Faqat bank hisob raqamiga oʻtkazma boʻlsa. Ota-ona yoki xodimlari uchun kompaniya pulni bank orqali hisob raqamingizga oʻtkazsa, kassa cheki kerakmi — biz oʻqigan hujjatlarda aniq javob yoʻq. Bir ishora bor: Nizom «aholi bilan» hisob-kitoblarga taalluqli (1-band), kompaniya esa aholi emas. Buni soliq inspeksiyangizdan yozma soʻrang.
• Shaxsiy kartangizga oʻtkazma. Ota-ona pulni shaxsiy kartangizga oʻtkazsa, bu ham xizmat uchun toʻlov: bizning talqinimizcha, unga ham kassadan chek kerak. MChJ boʻlsangiz, bu pul kompaniya hisobiga tushmaydi — tushum hisobda aks etmasa, Soliq kodeksining 223-moddasiga koʻra bu soliq bazasini yashirish hisoblanadi. Buxgalteringiz va soliq inspeksiyangiz bilan yozma aniqlang.

Qonundagi farq: qurilma yoki dastur

943-son qaror, Nizomning 2-bandi:

• Onlayn-NKM — «fiskal modulga bogʻlanish imkoniyatiga ega boʻlgan, fiskal hujjatlarni hosil qiluvchi, fiskal hujjatlarni fiskal maʼlumotlar operatoriga real vaqt rejimida uzatishni taʼminlovchi va qogʻozga chop etuvchi yoki ularni elektron shaklda yuborish funksiyasiga ega boʻlgan elektron hisoblash mashinalari, boshqa qurilmalar va ularning komplekslari».
• Virtual kassa — xuddi shu vazifalarni bajaradigan «dasturiy mahsulot va ularning komplekslari».

Qolgani umumiy:

• Ikkalasi ham fiskal modul bilan ishlaydi, texnik xizmat koʻrsatish markazi (TXKM) orqali ulanadi va Davlat reyestrida boʻlishi shart: «faqat belgilangan tartibda Davlat reyestriga kiritilgan onlayn-NKM va virtual kassalar yoki Marketpleysdan foydalanishga ruxsat etiladi» (3-band).
• Soliq qonunchiligida ikkalasi ham «nazorat-kassa texnikasi» (3-band) — majburiyat va jarima bir xil.
• Fiskal maʼlumotlar operatori bitta; unga yiliga bir marta «bazaviy hisoblash miqdorining bir baravari» toʻlanadi (55-band).
• Soliq qoʻmitasi ishlab chiqqan virtual kassa dasturining asos qismi Nizomda «bepul beriladi» (5-band). Hozir uni qayerdan olish mumkinligini soliq organidan yoki TXKMdan soʻrang.
• Roʻyxatdan oʻtkazish uchun «toʻlov undirilmaydi» (20-band).

Yonma-yon: 10 savol

Jadvaldagi qoidalar — 943-son qaror: Nizomning 6-bandi (karta, 2D skaner) va 31-bandi (birinchi oflayn chek 48 soat ichida), 2-ilovaning 3- va 6-bandlari (korpus, GPS, printer, 48 soatdan keyin bloklash, QR). «Bir nechta kassir», «Hisob dasturi bilan» va «Nimaga bogʻliq» qatorlari — bizning talqinimizcha, amaliyotdan. Prezidentning PF-5813-son Farmonining 5-bandida hali «24 soat» yozilgan; Nizomning 31-bandi (2026-yil tahriri) — 48 soat. Ehtiyot uchun: internet tiklanishi bilan cheklarni darhol yuboring.

Qaysi biri sizga: biznes turi boʻyicha

Biz oʻqigan hujjatlarda shakl, aylanma yoki faoliyat turi boʻyicha cheklov yoʻq: Nizom hamma joyda «onlayn-NKM yoki virtual kassa» deydi va reyestrdagi kassani «mustaqil sotib olish» huquqini beradi (1-, 8- va 30-bandlar). MChJ ham, YaTT ham ikkalasidan birini tanlay oladi. Quyidagisi — bizning talqinimizcha, amaliy tanlov.

• Oʻquv markazi, xususiy maktab, bogʻcha. Toʻlov oyiga bir-ikki marta, koʻpincha karta, ilova yoki QR orqali; qabulxonada kompyuter bor. Odatda virtual kassa yetadi. Oldindan toʻlovga «boʻnak» cheki, pul qaytarilsa — «qaytarish» cheki. Pul xaridorning chekiga (yoki unga tenglashtirilgan hujjatga) va familiyasi, ismi, otasining ismi koʻrsatilgan yozma arizasiga koʻra, «bir bank kunidan ortiq boʻlmagan vaqt mobaynida» qaytariladi (Nizomning 35- va 37-bandlari). Ikki filial boʻlsa — bizning talqinimizcha, har bir manzilga oʻz kassasi: kassa manzil boʻyicha roʻyxatdan oʻtadi (16-band), manzil oʻzgarsa, uch ish kunida TXKMga ariza beriladi (25-band). Qaysi chek qachon beriladi — oferta va chek maqolasida.
• Klinika. Bir nechta shifokor, bitta kassa: kassa kassirda boʻladi. Zaxira uchun reyestrdagi ikkinchi kassa (qurilma yoki virtual) — bizning talqinimizcha, u ham kassa, ikkilamchi tizim emas (4-band); u ham xuddi shunday roʻyxatdan oʻtkaziladi. TXKMdan yozma soʻrang. Dori sotilsa — chekda markirovka kodi boʻlishi kerak (2-ilova); retseptli dori uchun chekda elektron retsept raqami (retsept ID) boʻlishi shart (Prezidentning 2026-yil 10-sentabrdagi PF-191-son Farmoni bilan).
• Doʻkon. Navbat, shtrix-kod, markirovkali tovar: qurilma yoki roʻyxatdan oʻtgan savdo dasturi. Chakana savdodagi hisob dasturi soliq organlarining axborot tizimlari bilan «majburiy ravishda» integratsiya qilinishi va Davlat reyestriga kiritilishi lozim (Nizomning 4-bandi). Oddiy tilda: shtrix-kod va qoldiq yuritadigan dasturingiz soliq tizimiga maʼlumot uzatishi va reyestrda boʻlishi kerak. Oʻz dasturini virtual kassa sifatida reyestrga kiritgan doʻkon va kafe uchun «vakolatli organning depozit hisob-raqamiga zaxira summasini qoʻyish talabi tatbiq etilmaydi» (oʻsha band). Inspektor «integratsiya kerak» desa, dastur sotuvchisidan reyestrdagi raqamini yozma soʻrang. Talab buzilsa — oxirgi chorak sof tushumining 2 foizi, bir yilda takrorlansa — 20 foizi (Soliq kodeksi, 227¹-modda). Markirovkali tovar (masalan, suv, sigaret) chekida markirovka kodi boʻladi (2-ilova).
• Kafe va restoran. 2026-yil 22-oktabrdan umumiy ovqatlanish korxonalariga soliq organlarining axborot tizimlari bilan integratsiya qilinmagan buyurtmalar hisobi dasturlaridan foydalanish taqiqlangan (4-band). Integratsiya va reyestr talabi (4-bandning ikkinchi xatboshisi) kafe uchun ham amal qiladi. Buyurtma dasturingiz integratsiya qilinganmi — sotuvchisidan yozma soʻrang. Doʻkon ichidagi kafe burchagi shu qoidaga kiradimi — soliq inspeksiyangizdan yozma soʻrang.
• Usta, yetkazib berish, bozor. Joy oʻzgaradi: telefondagi virtual kassa yoki koʻchma qurilma. Internet uzilganda 48 soat qoidasini unutmang.
• Faqat onlayn sotsangiz. Fiskal chek baribir kerak: oʻz kassangizdan yoki reyestrdagi Marketpleys (shu jumladan toʻlov tashkiloti) orqali (Nizomning 3-bandi; 1a-ilova). Toʻlov tashkiloti yoki marketpleys orqali toʻlovda chekni kim chiqarishi — oferta va chek maqolasida.

2026-yilda nima oʻzgardi

• Yanvar (Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 23-yanvardagi 23-son qarori): karta qabul qilish tizimiga ulanish endi reyestrdagi har bir kassaga, virtual kassaga ham majburiy (avval — texnik imkoniyati bor onlayn-NKMga); ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddati koʻrsatilmagan yoki muddati oʻtgan markirovkali tovarga chek chiqmaydi (6-band). Terminal va ilova orqali toʻlovga kassa cheki va 2D skaner talabi avvaldan bor edi. Yana: chekni elektron yuborish; oflayn ishlagandan keyin avtomatik bloklash — 48 soatdan keyin, avval 24 soat edi (2-ilova); tuzatish cheki va chekning yangi maydonlari.
• Iyul (2026-yil 20-iyuldagi 393-son qaror; Nizomning 4-bandi — 22-oktabrdan): QR-kodli toʻlov kassa qoidalariga kirdi; 2026-yil 22-oktabrdan amaldagi tahrirda reyestrdagi kassa bilan bir vaqtda ikkilamchi tizimlar taqiqi (2019-yildan bor) «Davlat reyestriga kiritilgan» kassaga aniqlashtirildi; umumiy ovqatlanishda integratsiya qilinmagan hisob va buyurtma dasturlari taqiqlandi.
• Sentabr (Prezidentning 2026-yil 10-sentabrdagi PF-191-son Farmoni): retseptli dori chekida elektron retsept raqami.
• Yagona QR-kod (Prezidentning 2025-yil 10-dekabrdagi PF-246-son Farmoni, 3-band «b» kichik bandi): 2026-yil 1-iyuldan «barcha savdo va xizmat koʻrsatish sohasidagi yuridik shaxslarda yagona QR kodli toʻlov tizimi orqali toʻlovlarni qabul qilish ham majburiy»; undan foydalanmaslik «savdo qoidalarini buzish deb hisoblanadi». Matnda yuridik shaxslar; YaTT nomlanmagan.
• Faqat karta yoki ilova orqali (oʻsha Farmon, 2-band): 2026-yil 1-apreldan bir qator toʻlovlar faqat bank kartasi yoki elektron toʻlov tizimi orqali. Ular orasida — «qiymati bazaviy hisoblash miqdorining 400 baravaridan oshadigan tovar va xizmatlar»; chegara shu tahrirda 2026-yil 28-avgustdan (Prezidentning 2026-yil 27-avgustdagi PF-175-son Farmoni), undan oldin u boshqacha belgilangan edi. Bir yillik oʻqish puli bir martada toʻlansa, shu chegaradan oshishi mumkin — bizning talqinimizcha, katta summani naqd olmang.

Ulanish: besh qadam

1. Model. Faqat Davlat reyestridagi onlayn-NKM yoki virtual kassa (3-band). Sotuvchidan reyestrdagi raqamini soʻrang.
2. TXKM bilan shartnoma. Texnik xizmat koʻrsatish markazi kassani sozlaydi, fiskal modulni beradi va keyin xizmat koʻrsatadi.
3. Fiskal modul va roʻyxatdan oʻtkazish. Roʻyxatdan oʻtkazish bepul (20-band); kassa savdo nuqtasi manzili boʻyicha roʻyxatdan oʻtadi (16-band).
4. Karta, QR va skaner. Kassa karta qabul qilish tizimiga ulanadi va 2D skaner qoʻllaydi — Nizomning 6-bandiga koʻra ikkalasi ham har bir reyestrdagi kassa uchun majburiy; yuridik shaxs boʻlsangiz — yagona QR-kod ham (PF-246, 3-band «b»).
5. Sinov va nazorat. Birinchi kuni sinov cheki chiqaring va uni QR-kod orqali tekshiring. Keyin har hafta kassadagi tushumni toʻlovlar roʻyxatingiz bilan solishtiring.

Kassa buzilsa yoki qotib qolsa. TXKMga xabar bering (darhol — bizning maslahatimiz): call-markazga qoʻngʻiroq, tashrif yoki soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali — xabar berish shart; faoliyatni vaqtincha toʻxtatsangiz ham (Nizomning 32-bandi). TXKM zaxira kassani oʻrnatgunga qadar toʻlovlar soliq organida roʻyxatdan oʻtkazilgan «maxsus kvitansiya daftari» asosida qabul qilinadi; TXKM kassani sozlagach yoki zaxira kassani oʻrnatgach, bu toʻlovlar bir ish kuni ichida kassa tizimiga kiritiladi (33-band).

Nimalarga pul ketadi

Narx sotuvchi va markazga qarab farq qiladi, shuning uchun bu yerda summa yoʻq — faqat roʻyxat:

• qurilma yoki oʻzingizdagi kompyuter va telefon;
• chek printeri, 2D skaner;
• fiskal modul va operatorga yillik toʻlov — bazaviy hisoblash miqdorining bir baravari (55-band);
• TXKM xizmati;
• dastur obunasi (bepul asos qismi yetmasa);
• karta va QR orqali toʻlov komissiyasi (bank yoki toʻlov tashkiloti bilan shartnomada);
• internet.

Ikki-uch TXKMdan shu roʻyxat boʻyicha yozma narx soʻrang — shunda takliflarni solishtirish oson.

Kassa, toʻlov ilovalari va CRM: har toʻlovga bitta chek

• CRMdagi toʻlov yozuvi chek emas. Sotuv chekida QR-kod va fiskal belgi boʻlishi shart, ularsiz chek «haqiqiy hisoblanmaydi» (Prezidentning 2019-yil 6-sentabrdagi PF-5813-son Farmoni, 5-band). «Boʻnak» va «boʻlib toʻlash» cheklarida esa ular qoida boʻyicha boʻlmaydi (943-son qaror, Nizomning 7-bandi) — ota-ona bunday chekni QR orqali tekshira olmaydi. Bu cheklarning hammasini faqat reyestrdagi kassa yoki reyestrdagi Marketpleys (shu jumladan toʻlov tashkiloti orqali) beradi (Nizomning 3-bandi; 1a-ilova) — CRM emas.
• Ikkilamchi tizim — ikkinchi kassa emas. Reyestrdagi kassa bilan bir vaqtda «boshqa turdagi (ikkilamchi) fiskal maʼlumotlar hisobini yuritish tizimlari» taqiqlangan (4-band; taqiq 2019-yildan bor, 2026-yil 22-oktabrdan kassa «Davlat reyestriga kiritilgan» deb aniqlashtirildi). Bizning talqinimizcha, reyestrdagi ikkinchi kassa bunga kirmaydi: matnda «boshqa turdagi» tizimlar deyilgan. CRM bilan ehtiyot boʻling: Nizom «fiskal maʼlumotlar»ni keng taʼriflaydi — «hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar» (2-band). Chek chiqarmaydigan va faqat kassa chekining raqami yoki havolasini saqlaydigan CRM — bizning talqinimizcha, toʻlovlar roʻyxati, fiskal hisob emas; buni soliq inspeksiyangizdan yozma soʻrang. CRMdan xaridorga «chek» deb qogʻoz bermang. Doʻkonda ham shu savol: kassaga bogʻlanmagan savdo dasturi — yuqoridagi 4-band talabiga qarang.
• Click va Payme. Joyida, ilova orqali qilingan toʻlovga chek sizning kassangizdan beriladi; masofadan toʻlovda u toʻlov tashkiloti (Marketpleys) orqali ham berilishi mumkin (943-son qaror, 1a-ilova, 2-band); kim berishini — bizning talqinimizcha — shartnomada aniq yozdiring. Kassa va toʻlov tizimi bogʻlanmagan boʻlsa, chek ikki marta chiqishi yoki umuman chiqmasligi mumkin. Ulanishdan oldin soʻrang.
• Haftalik solishtirish. Kassa tushumi, ilovalar orqali kelgan pul va CRMdagi toʻlovlar bir xil boʻlishi kerak: masalan, haftadagi Payme toʻlovlari soni shu toʻlovlar uchun chiqqan cheklar soniga teng boʻlsin. Farq boʻlsa — shu hafta toping, chorak oxirida emas.

CRMda toʻlov va chekni qanday tekshirish — CRM tanlash maqolasining 3-boʻlimida.

Jarima va tekshiruv

• Kim tekshiradi. Koʻpincha — xaridor. 2025-yil yanvar–sentabrda Soliq qoʻmitasiga fuqarolardan 82 857 ta xabar kelgan, ulardan 74 970 tasi — chek berilmagani haqida; oʻtkazilgan tekshiruvlarning 98,8 foizida qoidabuzarlik tasdiqlangan.
• Soliq kodeksi, 221-modda (qatʼiy summadagi jarima; summalar — moddaning oʻzida, havola manbalarda): kassa, terminal yoki QR-kod majburiy boʻlgani holda ularsiz savdo va xizmat; chek bermaslik; karta yoki QR orqali toʻlovni rad etish; roʻyxatdan oʻtmagan kassa; boshqa shaxsning terminali yoki QR-kodidan foydalanish; texnik talablarga mos boʻlmagan kassa.
• Soliq kodeksi, 227¹-modda: fiskal belgi yoki soliq organlari tizimlari bilan integratsiya talablarini, shuningdek sotuvchilar tomonidan majburiy raqamli markirovka qoidalarini buzish — «oxirgi hisobot choragida olingan sof tushumning ikki foizi», bir yil ichida takrorlansa — «yigirma foizi».
• Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 175-modda 7-qism: oʻsha buzilish uchun mansabdor shaxsga — bazaviy hisoblash miqdorining 100 baravari.

*Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik yoki soliq maslahati emas. Kassa turini tanlashdan oldin buxgalteringiz yoki soliq inspeksiyangiz