Oʻquv markazi uchun CRM narxi: obuna, litsenziya yoki buyurtma — 3 yillik hisob

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 4-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada tizimlarni litsenziya bilan sotadi. Shuning uchun litsenziyaning kamchiliklarini ham yozdik.

Qisqasi

• CRM uchun uch xil yoʻl bilan pul toʻlash mumkin: oylik obuna (koʻpincha oʻquvchilar soniga qarab), bir marta toʻlanadigan litsenziya va keyin xizmat, yoki buyurtma bilan yozilgan dastur.
• Haqiqiy narxni oylik toʻlov emas, uch yillik jami summa koʻrsatadi: joriy etish, maʼlumotlarni koʻchirish, oʻqitish, integratsiyalar, keyingi oʻzgarishlar, QQS va oʻtish paytida xodimlar yoʻqotadigan vaqt.
• Qanday toʻlasangiz ham, kod va huquqlar shartnomada yozilgandagina sizniki boʻladi.
• Narx oʻquvchilar soniga bogʻliq boʻlsa, chegaradan oshganda tarif davr oʻrtasida ham oshishi mumkin.
• Pul toʻlashdan oldin har qanday sotuvchiga 22 ta savol bering (maqola oxirida).

namunaviy shartnoma

Mundarija

• Toʻlashning uch yoʻli
• Narxni nima oshiradi
• Uch yillik hisob
• Hozirgi obunangizni tekshiring
• Buyurtma dastur: shartnomada nimani tekshirish
• Server, qonun va soliq
• Eski tizimni kengaytirishmi yoki yangisiga oʻtishmi
• Sotuvchiga 22 savol

Birinchi CRMingizmi? Besh boʻlim yetarli: toʻlashning uch yoʻli, narxni nima oshiradi, uch yillik hisob, server, qonun va soliq, savollar. Qolganlari — obunadagi tizimdan boshqasiga oʻtayotgan yoki dastur buyurtma qilayotganlar uchun.

Biz bilan gaplashgan oʻquv markazi egalari birinchi navbatda «Narxi qancha?» deb soʻraydi. Toʻgʻri savol, lekin javob bitta raqam emas: bir xil oylik toʻlov bir markazga arzon, boshqasiga qimmat tushadi. Bu maqola narx nimadan yigʻilishini va uch taklifni qanday solishtirishni koʻrsatadi.

Toʻlashning uch yoʻli

Obuna. Oʻzbekistondagi oʻquv markazlari uchun tizimlarning aksariyati shunday sotiladi: narx oʻquvchilar soni oraligʻiga bogʻliq, ayrimlarida qatʼiy yoki foydalanuvchi boʻyicha. Boshlash oson, birinchi oy arzon. Lekin narx oʻquvchi soniga bogʻliq boʻlsa, markaz oʻsgani sari narx ham oʻsadi: baʼzi shartnomalarda oʻquvchilar chegaradan oshsa, markaz davr oʻrtasida ham keyingi tarifga oʻtkaziladi. Shartnomada kim oʻquvchi deb sanalishini, kim «faol» va qaysi kuni sanalishini tekshiring.

Litsenziya. Litsenziya uchun bir marta toʻlanadi, keyin xizmat uchun. Boshida koʻproq pul ketadi; keyin, agar litsenziya oʻquvchi yoki foydalanuvchi soni bilan cheklanmagan boʻlsa, oʻquvchi qoʻshilishi bilan narx oʻzgarmaydi. Kamchiligi: katta summa birdaniga, xizmat uchun baribir toʻlaysiz, yangilanishlar esa oʻsha sotuvchiga bogʻliq. Qonun litsenziyada nima yozilishi kerakligini aytadi: «Litsenziya shartnomasi beriladigan huquqlarni, foydalanish chegaralari va muddatlarini aniqlashi lozim» (Fuqarolik kodeksi, 1036-modda). Shartnomada bu haqda hech narsa yozilmagan boʻlsa: «Agar litsenziya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, litsenziya oddiy (nomutlaq) deb hisoblanadi» (oʻsha modda). Mutlaq litsenziya ham mulk emas: sotuvchining oʻzi dasturdan foydalanish huquqini saqlab qoladi.

Buyurtma. Dastur aynan sizning ishingiz uchun yoziladi. Bu odatda pudrat shartnomasi (bizning talqinimiz): haq natija qabul qilingach toʻlanadi, boʻnak esa faqat kelishilgan boʻlsa — «Pudratchi qonunchilikda yoki pudrat shartnomasida nazarda tutilgan hollarda va miqdordagina oʻziga boʻnak yoki zakalat berilishini talab qilishga haqli» (FK, 638-modda). Pul toʻlaganingiz kodni sizniki qilmaydi: «Shartnomada boshqa shaxsga oʻtkaziladigan huquq sifatida koʻrsatilmagan huquqlar, agar boshqacha hol isbotlanmagan boʻlsa, oʻtkazilmagan deb hisoblanadi» (FK, 1035-modda). Batafsil — kod kimniki.

Qachon obuna yaxshiroq. Markaz kichik va oʻsishi nomaʼlum boʻlsa; bir-ikki yilda yopilish yoki birlashish ehtimoli boʻlsa; oʻz IT xodimingiz yoʻq va hamma narsa sotuvchida boʻlishini istasangiz. Qachon litsenziya yoki buyurtma. Oʻquvchilar koʻp va koʻpaymoqda; tizim besh-oʻn yil ishlashi kerak; jarayonlaringiz tayyor tizimga sigʻmaydi (bizning talqinimiz).

Narxni nima oshiradi

1. Narx nimaga qarab hisoblanadi. Oʻquvchi, foydalanuvchi (administrator, oʻqituvchi), guruh, filial yoki qatʼiy summa. 100 oʻquvchili va 600 oʻquvchili markazga butunlay boshqa hisob chiqadi. Qanday sanalishini — alohida yozganmiz.
2. Modullar. Davomat, toʻlovlar, ota-ona ilovasi, oʻquvchi ilovasi, imtihonlar — baʼzilari tarifga kiradi, baʼzilari alohida.
3. Joriy etish va sozlash. Koʻp sotuvchida litsenziya yoki obuna narxiga kirmaydi va alohida kelishiladi.
4. Maʼlumotlarni koʻchirish. Excel, eski tizim yoki daftardan: kim koʻchiradi, qancha vaqtda, xatolarni kim tuzatadi.
5. Oʻqitish. Administratorlar, oʻqituvchilar, buxgalter — necha marta va qayerda.
6. Integratsiyalar. Payme, Click, SMS xizmati, Telegram bot, telefoniya, 1C. Har biri — alohida ish.
7. Keyingi oʻzgarishlar. Yangi hisobot yoki yangi filial: tarifga kiradimi yoki soatiga hisoblanadimi.
8. Server. Sotuvchining bulutida yoki oʻz serveringizda; oʻzingizda boʻlsa — server, zaxira nusxa va uni kim kuzatishi.
9. Valyuta, QQS va narx oʻzgarishi. Narx soʻmdami yoki dollarda, QQS bilanmi; toʻlangan davr ichida narx oʻzgarishi mumkinmi. Dollarda boʻlsa, har bir toʻlov kunidagi kurs boʻyicha hisoblang.

Bolalar markazi uchun. Bu yerda asosiy foydalanuvchi — ota-ona: jadval, qoldirilgan dars va toʻlov eslatmasi bor bot yoki ilova; abonementlar, qoldirilgan dars uchun qayta hisoblash, aka-uka va opa-singillarga chegirma; Payme va Click toʻlovlarini avtomatik solishtirish. Tayyor tizimda bularning qaysi biri borligini tekshiring: buyurtmada aynan shular koʻp vaqt oladi (bizning talqinimiz).

Bir necha filial boʻlsa. Har bir filial uchun alohida toʻlanadimi; ikki filialga qatnaydigan oʻquvchi ikki marta sanaladimi; butun tarmoq boʻyicha umumiy hisobot va har bir filial kassasi bormi; oʻquvchi va oʻqituvchini filiallar orasida oʻtkazish mumkinmi; filial rahbari faqat oʻz filialini koʻradimi; yangi filial litsenziyaga kiradimi.

Uch yillik hisob

Shartli misol (hech bir sotuvchining narxi emas — faqat hisoblash tartibi). P — sotuvchi aytgan oylik obuna narxi. Markazda 250 oʻquvchi, ikkinchi yili 360 ga chiqadi; obuna 320 oʻquvchigacha oyiga P, undan koʻp — oyiga 1,25 P; narx QQSsiz, QQS ustiga qoʻshiladi. Litsenziyada L — bir martalik toʻlov, X — oylik xizmat. Taklif yillik yoki choraklik boʻlsa: P = summa ÷ oylar soni.

Uch yil — 36 oy, lekin bu misolda obuna 47 ta boshlangʻich oylik toʻlovga yaqin pulga tushdi: tarif 25% (chorakka) oshdi, ustiga QQS. Markaz chegaradan oshmasa (masalan, 250 da qolsa): 36 P + 12% = 40,32 P.

Bozorda P qancha. Mahalliy kompaniyalarning ochiq tariflari boʻyicha, 2026-yil noyabr: oʻquv markazi uchun CRM obunasi — 100 oʻquvchigacha oyiga 200 000–300 000 soʻm, 300 oʻquvchigacha oyiga 400 000–500 000 soʻm (bu sahifalarda QQS koʻrsatilmagan). Bu oraliq — sizning P ni tekshirish uchun, kimningdir narxi emas.

Qaysi biri arzon. Uch yilda litsenziya arzonroq, agar L + 36 X (QQS va joriy etish bilan) obunaning uch yillik summasidan (u ham joriy etish bilan) kam boʻlsa. Litsenziya uzoq muddatga boʻlsa, 5 yilga ham hisoblang: obuna har oy toʻlanadi, L — bir marta. Litsenziya taxminan L ÷ (obunaning oʻrtacha oylik toʻlovi − X) oyda oʻzini oqlaydi (obuna X dan qimmat boʻlsa; ikkalasini bir xil — QQS bilan yoki QQSsiz — oling).

Har bir oʻquvchi uchun toʻlasangiz. 3 yillik summa = bir oʻquvchi narxi × 12 × (1-, 2- va 3-yil oʻquvchilari). Masalan, 700 oʻquvchi har yili 20% koʻpaysa: 12 × (700 + 840 + 1 008) = 30 576 «oʻquvchi-oy» — buni bir oʻquvchining oylik narxiga koʻpaytiring. Markaz 30% oʻssa, hisob ham 30% oshadi.

QQS. Narx «QQSsiz» yozilgan boʻlsa, QQS ustiga qoʻshiladimi — sotuvchidan soʻrang; qoʻshilsa, stavka 12% (Soliq kodeksi, 258-modda). Markaz QQS toʻlovchisi boʻlib, sotuvchiga toʻlangan QQSni hisobga ola olsa, narxlarni QQSsiz solishtiring. Lekin QQSdan ozod xizmatlar uchun sotib olingan xizmatlar boʻyicha QQS hisobga olinmaydi (Soliq kodeksi, 267-modda birinchi qismi 3-bandi); shunda, shuningdek QQS toʻlamaydigan (masalan, aylanmadan olinadigan soliq toʻlaydigan) markaz uchun bu qator — xarajat. Qaysi holat sizniki — buxgalteringiz bilan aniqlang.

Oʻz takliflaringizni shu tartibda yozing; har bir boʻsh katak — sotuvchiga savol. Ketsangiz, maʼlumotni qaytarib olish shartini shartnomaga yozdiring. Oʻtish paytida administrator bir necha hafta sekinroq ishlashi mumkin — bu ham pul.

Hozirgi obunangizni tekshiring

Obunadan boshqa tizimga oʻtmoqchi boʻlsangiz, avval oʻz shartnomangizni oʻqing:

1. Oldindan toʻlangan oylar qaytariladimi?
2. Oʻquvchilar qaysi kuni sanaladi?
3. Ikki filial bitta tarifdami yoki alohida?
4. Narx QQS bilanmi yoki QQSsiz?
5. Ketsangiz, maʼlumotni qaysi formatda va necha kunda berishadi?
6. Oʻtish oyida ikki tizimga birdan toʻlaysiz — shu summani ham hisoblang.
7. Maʼlumotlarni hozir sinab yuklab oling — ketadigan kuni emas.

Buyurtma dastur: shartnomada nimani tekshirish

1. Dastlabki kundan kod markaz nomidagi omborda (repozitoriyda) tursin.
2. Har bir bosqich dalolatnomasida mutlaq huquqlarning oʻtishi va foydalanish usullari yozilsin.
3. Domen, server va parollar markaz nomiga rasmiylashtirilsin.
4. Texnik topshiriq qabul qilish mezonlari bilan — qanday yozish.
5. Kafolat: qaysi xatolar qancha muddatda bepul tuzatiladi. Qabuldan keyin yashirin kamchilik topsangiz, qonun boʻyicha bu haqda pudratchiga oʻn kun ichida xabar qilishingiz shart (FK, 646-modda). Kafolat muddatini shartnomada aniq yozing.
6. Topshirilgandan keyingi xarajatlar: server, zaxira nusxa, xatolarni tuzatish, xizmat koʻrsatadigan dasturchi — ularni ham litsenziyadagi X kabi hisobga qoʻshing.
7. Hujjatlar: boshqa dasturchi ishni davom ettira olishi uchun.
8. Dasturchi yoʻqolib qolsa nima boʻladi: kod, parollar va hujjatlar kimda qoladi.

Server, qonun va soliq

Maʼlumot qayerda turadi. Qisqasi: biometrik maʼlumot Oʻzbekistonda, qolgani chet elda faqat qonundagi shartlardan biri bajarilsa. 2026-yil 27-martdan «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonunning 27¹-moddasi (OʻRQ-1125 tahririda): «Quyidagi shaxsga doir maʼlumotlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida saqlanishi shart: jismoniy shaxslarning biometrik maʼlumotlari; jismoniy shaxslarning genetik maʼlumotlari; …» (uchinchisi — telekommunikatsiya operatorlari foydalanuvchilarining maʼlumotlari). Demak, davomat yuz yoki barmoq izi bilan olinsa, shu biometrik maʼlumotlar Oʻzbekistonda saqlanishi kerak (bizning talqinimiz). Qolgani — qonun sahifamizda.

QQS. Qisqasi: QQSni narxga qoʻshib hisoblang. Taʼlim muassasalari va tashkilotlarining qoʻshimcha taʼlim xizmatlari QQSdan ozod (Soliq kodeksi, 243-modda, 10-band); bu sizning markazingizga tegishlimi — buxgalteringiz bilan aniqlang. Ozod boʻlsa yoki markaz QQS toʻlovchisi boʻlmasa, sotuvchi narxidagi QQS markazga qaytmaydigan xarajat boʻladi (bizning talqinimiz). Markaz yuridik shaxs boʻlib, chet el kompaniyasining internet orqali xizmatini sotib olsa, QQSni markazning oʻzi soliq agenti sifatida hisoblab, budjetga oʻtkazadi — «u soliq toʻlovchi ekanligidan yoki soliq toʻlovchi emasligidan qatʼi nazar» (SK, 255-modda; elektron xizmatlar — 282-modda). Yakka tartibdagi tadbirkor uchun qoida boshqacha — buxgalter bilan aniqlang.

Buxgalteriya. Obuna — har oyning xarajati; foydalanish uchun olingan (nomutlaq) litsenziyaning bir martalik toʻlovi shartnoma muddati davomida hisobdan chiqariladi (BHMS 7 «Nomoddiy aktivlar», 61-band). Sizning holatingizni buxgalter aytadi.

Eski tizimni kengaytirishmi yoki yangisiga oʻtishmi

«Bizda tizim bor, uni toʻldirish arzonroqmi?» degan savolga oddiy sinov bor. Tayyor tizimga sizning ishingiz uchun sotuvchi yangi kod yozishi kerak boʻlsa, bu ish tizimning oʻzidan qimmatga tushsa va sizning oʻzgarishlaringiz yangilanishlarga xalaqit bersa — siz aslida buyurtma dastur sotib olyapsiz, faqat uni «tayyor» deb atashadi (bizning talqinimiz). Bunday holda toʻgʻridan toʻgʻri buyurtma yoki boshqa tayyor tizim arzonroq chiqishi mumkin. Hisobni hali Excelda yuritsangiz — Exceldan CRMga oʻtish.

Sotuvchiga 22 savol

1. Narx nimaga qarab hisoblanadi va oʻquvchilar qaysi kuni sanaladi?
2. Oʻquvchilar koʻpaysa nima boʻladi: tarif qachon oʻzgaradi, farqni necha kunda toʻlaymiz, oʻquvchi kamaysa tarif qachon tushadi?
3. Narxga nima kirmaydi: sozlash, oʻqitish, integratsiyalar, koʻchirish, SMS?
4. Har bir ish narxi alohida yozilganmi: qatʼiy summami yoki soatiga?
5. Qaysi integratsiyalar tayyor va bizning tarifga kiradi?
6. Maʼlumotlarimizni kim koʻchiradi va qanchaga?
7. Qanday yordam kiradi, qancha vaqtda javob beriladi?
8. Eng qisqa muddat qancha, pul qaytariladimi, muddatidan oldin chiqish shartlari qanday?
9. Toʻlangan davr ichida narx oʻzgarishi mumkinmi?
10. Biz uchun qilingan oʻzgarishlar yangilanishdan keyin qoladimi va ular kimniki?
11. Maʼlumotlar kimniki va ketsak, qaysi formatda va necha kunda beriladi?
12. Bizga oʻxshash uchta mijozingizni aytib bera olasizmi?
13. Narx qaysi valyutada va QQS bilanmi?
14. Maʼlumotlar qaysi davlatda va kimning serverida turadi?
15. Bepul sinov muddati bormi?
16. Telefonda ishlaydimi, oʻzbek va rus tilida bormi?
17. Xizmat uchun toʻlashni toʻxtatsak, tizim ishlashda davom etadimi?
18. Kompaniyangiz yopilsa, dastur va maʼlumotlar bilan nima boʻladi?
19. Tizimga boshqa dasturchi xizmat koʻrsata oladimi?
20. Yana bitta filialni ulash qanchaga tushadi?
21. Xizmat narxi har yili qancha oshishi mumkin — shartnomada chegarasi bormi?
22. Litsenziya muddati tugagach nima boʻladi?

Javoblarni shartnomaga yozdiring. Xizmat shartnomasini bekor qilishni buyurtmachi xizmatlarning belgilangan bahosini toʻliq toʻlash sharti bilan talab qila oladi, bekor qilish ijrochining aybi bilan boʻlgan hollar bundan mustasno (FK, 707-modda); pudratda esa, shartnomada boshqacha tartib boʻlmasa, buyurtmachi natija topshirilgunga qadar «… istagan vaqtda shartnomadan voz kechib, belgilangan bahoning … bajarilgan ishga mutanosib qismini toʻlashi mumkin», pudratchining zararini ham bajarilgan ish bahosi bilan butun baho oʻrtasidagi farq doirasida qoplab (FK, 642-modda). Obuna qaysi turga kirishini yurist aniqlaydi.