Universitet yoki oʻquv markazi tizimiga texnik xizmat nimalarni qamrab olishi kerak?

Avada jamoasi · 2026-yil 26-oktabr

Qisqa javob. Dasturiy taʼminotga texnik xizmat (texnik qoʻllab-quvvatlash) shartnomasida beshta narsa yozilgan boʻlsin:

• nima kiradi: serverda joylashtirish, monitoring, har kungi zaxira nusxa va undan tiklash, xavfsizlik yangilanishlari, xatolarni tuzatish;
• ijrochi qancha vaqtda ishga kirishadi va qancha vaqtda tuzatadi, tunda ham;
• nima kirmaydi;
• kod va maʼlumot kimniki;
• shartnoma tugasa yoki bekor qilinsa, maʼlumot qaysi formatda va necha kunda qaytariladi.

Qonunda bunday roʻyxat yoʻq. Shartnomada yozilmagan narsa faqat ogʻzaki vaʼda boʻlib qoladi.

Sahifada: Nima kiradi · Tunda kim tuzatadi · Nima kirmaydi · Kod va maʼlumot · Ijrochini almashtirish · Qonun · Avada shartnomasi · Savol-javob · Ijrochiga 12 savol

Qavs ichidagi raqam, masalan (4.2), yoki «11.2-band» kabi raqam — Avada namunaviy shartnomasining bandi. Qonun moddalari qonun nomi bilan beriladi (masalan: Fuqarolik kodeksi, 707-modda). «(talqin)» — bizning xulosamiz, qonun matni emas.

Davlat tashkilotlari uchun. Davlat OTM, maktab, litsey va klinikalari texnik xizmatni qanday xarid qilishi haqida Dasturchi tanlash sahifasining davlat xaridi boʻlimida yozilgan. Tender yoki tanlovda «Nima kiradi» roʻyxatini va «Tunda kim tuzatadi» boʻlimidagi uch qoidani texnik topshiriqqa kiriting. Shartnoma turini va uni kim imzolashini (filialmi yoki bosh tashkilotmi) yuristingiz va xarid boʻyicha masʼul xodim bilan aniqlang.

Davlat va xususiy tashkilotlar uchun: shaxsga doir maʼlumotlar. Talaba, oʻquvchi va bemor maʼlumotlari shaxsga doir maʼlumotdir. «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun ularga davlat tashkilotlarida ham, xususiy maktab, litsey, oʻquv markazi va klinikalarda ham tegishli. Voyaga yetmaganlar maʼlumotiga ishlov berishga ota-onalari (vasiylari, homiylari) yozma rozilik beradi (shu Qonun, 21-modda). Salomatlikka oid maʼlumotlar maxsus maʼlumotlar hisoblanadi: ularga faqat qonunda sanalgan hollarda, masalan, yozma rozilik bilan ishlov berish mumkin (shu Qonun, 25-modda). Batafsil: Shaxsga doir maʼlumotlar: qonun.

Texnik xizmatga nima kiradi

Har bir band yonida shartnoma javob berishi kerak boʻlgan savol yozilgan:

• Serverda joylashtirish. Tizim qaysi serverda va qaysi mamlakatda turadi? Server kimning nomida, uni kim toʻlaydi?
• Monitoring (doimiy kuzatuv). Tizim toʻxtasa, buni kim birinchi sezadi — ijrochimi yoki sizmi?
• Zaxira nusxa: kim va qanchalik tez-tez. Nusxani kim oladi, ijrochimi yoki sizmi? Necha kunda bir marta?
• Zaxira nusxa: qayerda va qancha. Nusxa asosiy serverdan tashqarida saqlanadimi? Necha kunlik nusxalar saqlanadi?
• Zaxira nusxa: tiklash. Siz soʻraganda tiklash qancha vaqtda bajariladi?
• Ikki nusxa orasidagi maʼlumot. Nusxa kuniga bir marta olinsa, oxirgi nusxadan keyin kiritilgan yozuvlar unda boʻlmaydi. Tizim buzilsa, shu yozuvlarni kim va qanday tiklaydi?
• Yangilanishlar. Xavfsizlik yangilanishlari kiradimi? Yangi funksiyalar odatda texnik xizmatga kirmaydi: ular alohida kelishiladi.
• Xatolarni tuzatish. Ish qabul qilingandan keyin qancha vaqt mobaynida ijrochi oʻz xatolarini tuzatadi?
• Boshqa xizmatlar bilan ulanish. Sayt, onlayn toʻlov, SMS yoki Telegram bilan ulanish ishlamay qolsa, uni kim tiklaydi va bu xizmatga kiradimi?
• Maslahat. Xodimlaringiz kimga, qaysi kanal orqali murojaat qiladi?
• Hisobot. Har oy nima qilingani dalolatnomada koʻrsatiladimi?

Bizning tavsiyamiz: zaxira nusxadan tiklashni kamida har chorakda bir marta sinab koʻring va natijasini oylik dalolatnomada qayd ettiring.

Tunda tizim ishlamay qolsa, kim tuzatadi

Uch qoidani alohida band qilib kiriting:

1. Soatlar va kanallar. Murojaat qaysi soatlarda va qayerga (telefon, Telegram, elektron pochta) qabul qilinadi? Muddat murojaat yuborilgan paytdan hisoblanadimi yoki olingan paytdanmi?
2. Ishga kirishish va tuzatish. «2 soatda ishga kirishadi» va «2 soatda tuzatadi» — ikki xil vaʼda. Shartnomada qaysi biri yozilganini tekshiring. Xizmat darajasi boʻyicha kelishuvda (SLA) ikki muddat alohida yoziladi: ishga kirishish muddati va tuzatish muddati. Koʻpincha ular muammoning jiddiyligiga qarab belgilanadi: tizim toʻxtagan, jiddiy xato, oddiy savol.
3. Tizim butunlay toʻxtasa. Ish vaqtidan tashqari kelgan oddiy murojaat ertalabgacha kutishi mumkin; tizim butunlay ishlamay qolgani haqidagi murojaat esa kutmasligi kerak. Buning uchun alohida qoida boʻlsin.

Tijorat taklifida «24/7» deyilgan boʻlsa, shartnomada aynan nima 24/7 ekanini koʻrsating: murojaat qabul qilishmi, ishga kirishishmi yoki tuzatishmi.

Yana bir savol: ijrochi belgilangan vaqtda ishga kirishmasa, nima boʻladi — penya, chegirma yoki shartnomani bekor qilish huquqi? Javobni shartnomaga kiriting.

Imzolashdan oldin sinab koʻring: kechqurun sinov murojaatini yuboring va javob qachon kelganini yozib qoʻying.

Texnik xizmatga nima kirmaydi

Quyidagilar odatda texnik xizmatga kirmaydi va shartnomada aniq yozilishi kerak:

• Yangi funksiyalar va oʻzgartirishlar: ular uchun narx va muddat oldindan yozma kelishiladi.
• Tashqi xizmatlar: domen, server ijarasi, SMS va boshqa pullik xizmatlar. Ularni kim toʻlashi va kimning nomiga rasmiylashtirilishini aniq koʻrsating. Tizimni serverda joylashtirish esa odatda ijrochining ishi.
• Ijrochiga bogʻliq boʻlmagan uzilishlar: internet, oʻz serveringiz yoki domeningiz, tashqi xizmatlar. Bunday uzilishda kim javob beradi va ijrochi baribir ishga kirishadimi — shartnomaga yozing.
• Xodim xatosi: xodim notoʻgʻri kiritgan maʼlumotni qayta kiritish xizmatga kirmasligi mumkin. Lekin xodim tasodifan oʻchirib yuborgan maʼlumotni zaxiradan tiklash xizmatga kirishi kerak — shartnomada shuni tekshiring.

Yana bir band qoʻshing: toʻlov kechiksa, tizimga kirish toʻxtatiladimi, necha kun oldin ogohlantiriladi va maʼlumot saqlanadimi.

Kod va maʼlumot kimniki

Maʼlumot.

• Talabalar, oʻquvchilar, xodimlar yoki bemorlar haqidagi maʼlumotlar bazasi odatda universitet, maktab, markaz yoki klinikaning oʻziga tegishli. Ijrochi bu maʼlumotlar bilan faqat sizning topshirigʻingiz boʻyicha ishlaydi: qonun tilida siz — mulkdor yoki operator, ijrochi esa — «uchinchi shaxs» (talqin).
• Maʼlumotni himoya qilish siz uchun ham, ijrochi uchun ham majburiyat. Bu majburiyat maʼlumot yigʻilgan kuni boshlanadi va maʼlumot yoʻq qilinguncha yoki egasizlantirilguncha (kimniki ekanini bilib boʻlmaydigan holga keltirilguncha) davom etadi («Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 31-modda).

Batafsil: Shaxsga doir maʼlumotlar: qonun — ishlov berishni ijrochiga qachon topshirish mumkin va qaysi maʼlumot Oʻzbekistonda saqlanishi shart.

Kod. Tizimni yaratish uchun toʻlagan boʻlsangiz ham, uning dastlabki kodi (manba kodi, yaʼni dasturchilar yozgan matn) oʻz-oʻzidan sizniki boʻlmaydi: shartnomada yozilmagan huquq sizga oʻtmaydi. Batafsil: Dasturchi tanlash. Texnik xizmat uchun uchta savol:

• xizmat davomida qilingan tuzatish va yangi funksiyalarga huquq kimda?
• oʻz dasturchingiz tizimga kira oladimi va kodni oʻzgartira oladimi?
• kod va oʻrnatish yoʻriqnomasi qayerda saqlanadi?

Ijrochini qanday almashtirish mumkin

Almashtirishdan oldin tekshiring:

1. Maʼlumot: qaysi formatda (Excel, CSV, baza nusxasi) va necha kunda beriladi.
2. Tizim: ogohlantirishdan keyin yana qancha kun ishlab turadi.
3. Nusxalar: ijrochidagi nusxalar qachon oʻchiriladi.
4. Kirish: parollar, kirish huquqlari va domen kimga topshiriladi.
5. Oʻrnatish: tizimni oʻz serveringizga oʻrnatish mumkinmi va qaysi litsenziya asosida.

Bekor qilish: qonun va shartnoma

Qisqasi: bekor qilinganda kim nima toʻlashiga qonun va namunaviy shartnoma turlicha javob beradi, shuning uchun javobni oʻz shartnomangizga kiriting.

• Fuqarolik kodeksining 707-moddasi. Ikki tomon uchun shart har xil:
  • Siz shartnomani bekor qilishni talab qila olasiz. Shart: xizmatning belgilangan narxini toʻliq toʻlash. Bekor qilishga ijrochining aybi sabab boʻlsa, bu shart qoʻllanilmaydi.
  • Ijrochi bekor qilishni faqat quyidagi shart bilan talab qila oladi. Shart: bekor qilish tufayli sizga yetgan barcha zararni qoplash. Bekor qilishga siz aybdor boʻlsangiz, bu shart qoʻllanilmaydi.
  • Moddada «shartnomada boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa» degan soʻzlar yoʻq. Shuning uchun bu qoidani shartnoma bilan oʻzgartirib boʻlmasligi mumkin (talqin). Buni yurist bilan tekshiring.
• Fuqarolik kodeksining 237-moddasi. Bir tomon ikkinchisining roziligisiz majburiyatni bajarishdan voz kechsa, qonun buni «bir tomonlama bosh tortish» deydi. Bunga faqat qonunchilik yoki shartnoma nazarda tutgan hollarda yoʻl qoʻyiladi. Bunda nima toʻlanishini bu modda aytmaydi. Siz uchun: shartnoma ijrochiga bunday huquq bersa (masalan, toʻlov kechikkanda), shartnomada nima toʻlanishi va maʼlumot qanday qaytarilishi aniq yozilganini tekshiring.
• Avada namunaviy shartnomasining 11.2-bandi. Har bir tomon kamida 30 kun oldin yozma ogohlantirib, shartnomani bekor qila oladi. Shart ikkala tomon uchun bir xil: siz bekor qilish sanasigacha amalda koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlagan boʻlishingiz kerak.

Ochiq savollar. 11.2-band 707-modda bilan qanday mos kelishi aniq emas:

• Siz bekor qilsangiz: belgilangan narxni toʻliq toʻlash sharti oʻrniga 11.2-banddagi toʻlov qoidasi qoʻllaniladimi? Oylik xizmatda bu narx qolgan oylar narximi yoki faqat koʻrsatilgan xizmat haqimi?
• Ijrochi bekor qilsa: 11.2-band unga ham 30 kun oldin yozma ogohlantirib bekor qilishga yoʻl qoʻyadi va zarar haqida hech narsa demaydi. Zararni qoplash sharti oʻrniga shu band qoʻllaniladimi?

Imzolashdan oldin ikkala holatda nima toʻlanishini shartnomaga aniq yozing.

Qonun nima deydi

Har bir modda va u siz uchun nimani anglatadi:

• Shartnoma turi (Fuqarolik kodeksi, 703-modda). Ijrochi topshiriq boʻyicha xizmat koʻrsatadi, siz esa bu xizmat uchun haq toʻlaysiz. Siz uchun: texnik xizmat odatda haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasi sifatida tuziladi (talqin); unga nima kirishini shartnomaning oʻzi belgilaydi.
• Kim bajaradi (Fuqarolik kodeksi, 704-modda). Shartnomada boshqacha koʻrsatma boʻlmasa, ijrochi xizmatni shaxsan oʻzi koʻrsatadi. Siz uchun: tungi navbatchilikni boshqa kompaniya bajara oladimi — shartnomada koʻrsating.
• Pudrat qoidalari (Fuqarolik kodeksi, 708-modda). Pudrat haqidagi umumiy qoidalar haq evaziga xizmat koʻrsatish qoidalariga zid kelmasa, bu xizmatga ham qoʻllaniladi. Ular orasida ishni qabul qilish ham bor: ishni tekshirmasdan qabul qilsangiz, ochiq koʻrinib turgan kamchiliklarga keyin asoslana olmaysiz (Fuqarolik kodeksi, 646-modda). Siz uchun: shartnomaga har oy dalolatnoma tuzilishini, uni kim va necha kunda tekshirib, imzolashi yoki eʼtiroz bildirishini yozing.
• Kafolat — boshqa masala: u tizimni yaratish shartnomasida natija sifati uchun beriladi. Batafsil: Dasturchi tanlash.
• Maʼlumotni himoya qilish («Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 27-modda). Tizimda talabalar, oʻquvchilar, xodimlar yoki bemorlar haqida maʼlumot boʻlsa, siz ham, ijrochi ham uni yoʻqolish va buzilishdan himoya qilish uchun huquqiy, tashkiliy va texnik choralar koʻrishi shart. Siz uchun: zaxira nusxa — shunday choralardan biri (talqin); uni shartnomaga kiriting.
• Talablarni kim qoʻyadi («Axborotlashtirish toʻgʻrisida»gi Qonun, 20-modda). Axborot resurslari va tizimlarini himoya qilish tartibini ularning egasi oʻzi belgilaydi. Siz uchun: zaxira nusxa, kirish huquqlari va harakatlar jurnaliga talablarni siz qoʻyasiz va ularni shartnomaga yozasiz.
• Bekor qilish (Fuqarolik kodeksi, 707- va 237-moddalar) — yuqorida, Ijrochini almashtirish boʻlimida.

Misol: Avadaning namunaviy shartnomasi nima deydi

Quyida oʻz shartnomamizni shu sahifa savollari boʻyicha tekshiramiz va undagi boʻshliqlarni hamda ijrochi foydasiga yozilgan bandlarni koʻrsatamiz.

Qisqasi (qavs ichida — namunaviy shartnoma bandi):

• Yoʻq yoki qisman: tuzatish muddati; ish vaqtidan tashqari ijrochi necha soat ichida ishga kirishishi (4.2); 2 soatlik muddat uchun penya (8.2); oʻz dasturchingiz haqida band.
• Ijrochi foydasiga: kod (5.1) va uni ijrochi roziligisiz oʻzgartirish taqiqi (5.3); javobgarlik (8.3). Bu bandlar bor, lekin asosan ijrochini himoya qiladi (talqin).
• Aniq emas: bekor qilinganda kim nima toʻlashi (11.2; Fuqarolik kodeksi, 707-modda); 4.4-banddagi 30 kunning boshlanish kuni.

Namunaviy shartnoma («Namuna · 2026-yil 22-oktabr tahriri») bu sahifa savollariga quyidagicha javob beradi. Yuqoridagi boʻshliqlarni va pastda «Yoʻq», «Qisman» deb belgilangan har bir joyni oʻz shartnomangizda toʻldiring.

Xizmat va muddatlar

• Bor. Nima kiradi (4.1): tizimni serverda joylashtirish va uning ishlashini taʼminlash, monitoring, har kungi zaxira nusxa (asosiy serverdan tashqarida) va tiklash, xavfsizlik yangilanishlari, xatolarni tuzatish, xodimlarga maslahat.
• Bor. Nima kirmaydi (4.3): yangi funksiyalar va oʻzgartirishlar; domen, server ijarasi, SMS va pullik tashqi xizmatlarni oʻzingiz toʻlaysiz.
• Qisman. Ishga kirishish (4.2): ijrochi har kuni soat 09:00 dan 21:00 gacha olgan murojaat boʻyicha 2 soat ichida ishga kirishadi. Boshqa vaqtda olgan murojaat boʻyicha ish «soat 09:00 dan», tizim ishlamay qolsa esa «imkon qadar qisqa muddatda» boshlanadi. Necha soat ichida ekani yozilmagan.
• Yoʻq. Tuzatish muddati: 4.2-band faqat ishga kirishish vaqtini aytadi.
• Bor. Xatolar (1.3): ijrochining qabul qilingan ishdagi xatolari yakuniy dalolatnomadan keyin 3 oy davomida, soʻng xizmat haqi toʻlanib turgan butun davr mobaynida bepul tuzatiladi.
• Bor. Hisobot (3.2, 3.3): har oy dalolatnoma. Uni 5 ish kuni ichida imzolaysiz yoki kamchiliklar roʻyxati bilan asoslantirilgan yozma rad javobini yuborasiz, aks holda ishlar qabul qilingan hisoblanadi.

Javobgarlik

• Qisman. Kechikish (8.2): ijrochining aybi bilan ish kechiksa, har bir kun uchun penya toʻlanadi, eng yuqori miqdori cheklangan; 2 soatlik muddat buzilsa penya bormi, yozilmagan.
• Bor, ijrochi foydasiga. Javobgarlik (8.3): tashqi xizmatlar yoki oʻz nazoratidan tashqaridagi holatlar (internet, sizning serveringiz va domeningiz) sabab boʻlgan uzilishlar uchun ijrochi javob bermaydi. Shartnoma tomoni boʻlmagan shaxslarning harakatlari uchun ham javob bermaydi. Uning javobgarligi siz oxirgi 12 oyda amalda toʻlagan summa bilan cheklangan.

Maʼlumot va kod

• Bor. Maʼlumot sizniki (6.1).
• Qisman. Joy (6.2): server, mamlakat va zaxira joyi namunaviy shartnomada boʻsh, har bir shartnomada toʻldiriladi.
• Bor. Biometrik maʼlumot (6.2): ijrochi unga ishlov bermaydi.
• Bor. Himoya (6.3): har bir foydalanuvchining shaxsiy logini, shifrlangan ulanish, zaxira nusxa, harakatlar jurnali.
• Bor. Sizib chiqish yoki ruxsatsiz kirish (6.4): aniqlangach 24 soat ichida sizga xabar, 72 soat ichida esa hisobot beriladi.
• Bor, ijrochi foydasiga. Kod (5.1): dasturiy taʼminot, uning dastlabki kodi va ijrochining platformasiga mutlaq huquqlar ijrochida, sizga oʻtmaydi.
• Bor. Litsenziya (5.2): Oʻzbekistonda 10 yilga oddiy (noeksklyuziv), foydalanuvchilar soni cheklanmagan. Tomonlardan hech biri boshqacha bildirmasa, xuddi shu muddatga oʻz-oʻzidan uzayadi.
• Bor, ijrochi foydasiga. Taqiqlar (5.3): sotish yoki boshqalarga berish, dekompilyatsiya qilish (kodni ochish) yoki oʻzgartirish — faqat ijrochining yozma roziligi bilan.
• Bor. Sizning natijalaringiz (5.4): faqat siz uchun yaratilgan va dasturiy taʼminot yoki ijrochi platformasining bir qismi boʻlmagan natijalarga mutlaq huquqlar toʻliq toʻlovdan keyin sizga oʻtadi.
• Yoʻq. Dasturchingiz: alohida band yoʻq. Ijrochining yozma roziligi ikki holda kerak (talqin). Birinchisi — kodni oʻzgartirish, buni oʻz xodimingiz qilsa ham (5.3). Ikkinchisi — tashqi dasturchiga tizimga kirish huquqi yoki parol berish (7.1, maxfiylik).

Bekor qilish va toʻlov

• Bor, lekin savol ochiq. Bekor qilish (11.2): yuqorida, «Bekor qilish: qonun va shartnoma».
• Bor. Muddat (11.1): hech bir tomon muddat tugashidan kamida 30 kun oldin bekor qilish haqida xabar bermasa, shartnoma har bir keyingi kalendar yiliga uzayadi.
• Bor. Maʼlumotni qaytarish (6.5): shartnoma tugaganidan yoki siz soʻraganingizdan keyin 10 ish kuni ichida Excel, CSV yoki baza nusxasi beriladi. Qonun boshqacha talab qilmasa, ijrochidagi nusxalar topshirilgandan 30 kun keyin, soʻrasangiz esa oldinroq oʻchiriladi.
• Bor. Toʻlov kechikishi (2.8): 30 kundan ortiq kechiksa, ijrochi kamida 5 ish kuni oldin yozma ogohlantirib, qarz toʻlanguncha kirishni toʻxtatib turishi mumkin, maʼlumot saqlanadi. 60 kundan ortiq kechiksa, yozma xabardor qilib, shartnomadan voz kechishi (uni bir tomonlama bekor qilishi) mumkin; maʼlumot yuqoridagi tartibda qaytariladi.
• Bor, lekin boshlanish kuni yozilmagan. Tizim (4.4): shartnoma bekor qilinsa yoki xizmat toʻlanmasa, tizim yana 30 kun serverda turadi, keyin ijrochi uni serverda ishlatib turishni toʻxtatishi mumkin. Siz tanlaysiz: maʼlumot sizga topshiriladi yoki, alohida haq evaziga, tizim litsenziya doirasida serveringizga oʻrnatiladi.

Bu qismdagi besh xil «30 kun»: muddat tugashidan oldingi xabar (11.1), ogohlantirish (11.2), toʻlov kechikishi (2.8), tizimning serverda qolishi (4.4), nusxalarni oʻchirish (6.5).

4.4 va 2.8. 4.4-banddagi 30 kun qaysi kundan hisoblanishini shartnomaga yozing. Agar u toʻlov kechikkan kundan hisoblansa, ijrochi tizimni serverda ishlatib turishni 30 kundan keyin toʻxtata oladi. Shartnomani esa 2.8-band boʻyicha faqat 60 kundan keyin bekor qila oladi. Unda 30-kundan 60-kungacha shartnoma hali amalda boʻladi, tizim esa serverda turmasligi mumkin.

Savol-javob

Universitet yoki maktab uchun texnik xizmat shartnomasi nimalarni qamrab olishi kerak? Serverda joylashtirish va monitoring, har kungi zaxira nusxa va undan tiklash, xavfsizlik yangilanishlari, xatolarni tuzatish, xodimlarga maslahat; ijrochi qancha vaqtda ishga kirishishi va qancha vaqtda tuzatishi, ish vaqtidan tashqari ham; nima kirmasligi; maʼlumot va kod kimniki ekani; bekor qilish tartibi. Bunday shartnoma odatda haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasi hisoblanadi (Fuqarolik kodeksi, 703-modda; talqin); qolgani shartnomada kelishiladi.

Oʻquv markazi CRM tizimiga texnik qoʻllab-quvvatlash nimani oʻz ichiga olishi kerak? Universitet uchun yuqorida aytilganlarning hammasi bu yerda ham kerak. Bundan tashqari, shartnoma yana ikki savolga javob bersin: 1) barcha filiallarda tizimni va ulangan xizmatlarni (toʻlov, SMS, Telegram) kim kuzatadi? 2) xizmat soatlari markazning ish vaqtini, jumladan kechqurun va dam olish kunlarini qamraydimi? Domen, SMS va boshqa tashqi xizmatlarni kim toʻlashini ham shartnomada koʻrsating.

Tunda tizim ishlamay qolsa, kim tuzatadi? Shartnomada kim koʻrsatilgan boʻlsa, oʻsha. Uch qoidani soʻrang: murojaat qaysi soatlarda qabul qilinadi; ijrochi qancha vaqtda ishga kirishadi va qancha vaqtda tuzatadi; tizim butunlay toʻxtasa ish vaqtidan tashqari nima boʻladi. Tungi navbatchilikni boshqa kompaniyaga berish uchun shartnomada ruxsat boʻlishi kerak: aks holda ijrochi xizmatni shaxsan oʻzi koʻrsatadi (Fuqarolik kodeksi, 704-modda).

Zaxira nusxa qanchalik tez-tez olinishi kerak? Bizning tavsiyamiz: nusxa kamida har kuni olinsin, asosiy serverdan tashqarida saqlansin, siz soʻraganda tiklansin va tiklash har chorakda sinab koʻrilsin. Necha kunlik nusxa saqlanishini, tiklash qancha vaqt olishini va ikki nusxa orasida kiritilgan maʼlumot qanday tiklanishini yozing. Shaxsga doir maʼlumotlarni yoʻqolish va buzilishdan himoya qilish — qonun talabi («Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 27-modda).

Oʻz dasturchimiz bor: texnik xizmatni u oʻz qoʻliga ola oladimi? Bu kodga huquq va litsenziyaga bogʻliq.

• Dastur nusxasi qonuniy ravishda sizda boʻlsa, qonun ikki narsaga ruxsat beradi: aniq koʻrinib turgan xatolarni tuzatish va dasturni oʻz sharoitingizda ishlaydigan qilib moslash (adaptatsiya). Moslash esa shartnomada boshqacha yozilmagan boʻlsagina mumkin.
• Dastlabki kodni oʻzgartirish (qonunda — modifikatsiya) bu ruxsatlarga kirmaydi («EHM dasturlari va maʼlumotlar bazalarining huquqiy muhofazasi toʻgʻrisida»gi Qonun, 1- va 12-moddalar).
• Tizim ijrochining serverida ishlasa va sizda na dastur nusxasi, na kod boʻlsa, bu ruxsatlar qoʻllanilmasligi mumkin (talqin). Unda oʻz dasturchingiz kod bilan emas, tizimning oʻzi bilan ishlaydi: sozlamalar, foydalanuvchilar, maʼlumot.

Amalda xatoni tuzatish uchun ham koʻpincha kodni koʻrish va oʻzgartirish imkoni kerak boʻladi. Shuning uchun shartnomaga yozing: dasturchingiz aniq xatolarni oʻzi tuzata oladimi, buning uchun unga shunday imkon beriladimi va qaysi oʻzgartirishga ijrochining roziligi kerak.

Ijrochini qanday almashtirish mumkin? Avval shartnomaning bekor qilish bandini oʻqing va uni Fuqarolik kodeksining 707-moddasi bilan solishtiring (yuqorida, «Bekor qilish: qonun va shartnoma»). Keyin ijrochini yozma ogohlantiring va maʼlumot, parollar, kirish huquqlari va domenni oling. Oxirida nusxalar oʻchirilishini yozma soʻrang. Kod sizga oʻtmagan boʻlsa, yangi ijrochi tizimga xizmat koʻrsata oladimi, oldindan aniqlang.

Imzolashdan oldin ijrochiga 12 savol

Har bir javob shartnomada yozilgan boʻlsin; yozilmagan boʻlsa, qoʻshing:

1. Xizmatga nima kiradi va nima kirmaydi?
2. Tizim qaysi serverda, qaysi mamlakatda? Server kimning nomida?
3. Zaxira nusxani kim, qanchalik tez-tez oladi, u qayerda saqlanadi?
4. Tiklash qancha vaqt oladi, u qachon sinab koʻriladi?
5. Murojaat qaysi soatlarda, qaysi kanallar orqali qabul qilinadi?
6. Ish vaqtida va undan tashqari necha soatda ishga kirishasiz?
7. Tuzatish muddati qancha, tizim butunlay toʻxtasa-chi?
8. Vaqtida ishga kirishmasangiz, nima boʻladi?
9. Xizmat davomidagi tuzatish va yangi funksiyalarga huquq kimda?
10. Oʻz dasturchimiz tizimga kira oladimi, kodni oʻzgartira oladimi?
11. Biz bekor qilsak yoki siz bekor qilsangiz, kim nima toʻlaydi?
12. Maʼlumot qaysi formatda va necha kunda qaytariladi? Parollar va domen kimga topshiriladi? Nusxalaringiz qachon oʻchiriladi?

Keyingi qadam: shu savollarni Avadaga ham bering va javoblarni namunaviy shartnoma bilan solishtiring. Raqamingizni qoldiring, «Hali bilmayman — maslahat bering»ni tanlang va «Izoh»ga «texnik xizmat» deb yozing.

Bu sahifada umumiy maʼlumot berilgan, u yuridik maslahat emas. Shartnomani imzolashdan oldin uni yurist bilan koʻrib chiqing.

Manbalar (lex.uz; Tekshirilgan: 2026-yil 26-oktabr):

• Fuqarolik kodeksi (birinchi qism): 237-modda (majburiyatdan bir tomonlama bosh tortish) — lex.uz/docs/-111189
• Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism): 646-modda (ishni qabul qilish), 703-modda (haq evaziga xizmat), 704-modda (shaxsan bajarish), 707-modda (bekor qilish), 708-modda (pudrat qoidalari) — lex.uz/docs/-180552
• «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun (2019-yil 2-iyuldagi OʻRQ-547): 21-, 25-, 27- va 31-moddalar — lex.uz/docs/-4396419
• «Axborotlashtirish toʻgʻrisida»gi Qonun (2003-yil 11-dekabrdagi 560-II): 20-modda — lex.uz/docs/-83472
• «Elektron hisoblash mashinalari uchun yaratilgan dasturlar va maʼlumotlar bazalarining huquqiy muhofazasi toʻgʻrisida»gi Qonun (1994-yil 6-maydagi 1060-XII; sahifada qisqasi: «EHM dasturlari va maʼlumotlar bazalarining huquqiy muhofazasi toʻgʻrisida»gi Qonun): 1- va 12-moddalar — lex.uz/docs/-143983