Universitetni raqamlashtirish: qayerdan boshlash va qaysi tizimlar kerak?

Qisqa javob. Akkreditatsiya roʻyxatidan boshlang. Unda majburiy deb belgilanganlar: taʼlim jarayonini boshqaradigan axborot tizimi (HEMIS, LMS va boshqalar), antiplagiat, elektron kutubxona va oʻquv jarayonini rejalashtirish hujjatlari. Keyin KPI va LMS, bitta asosda, birma-bir. Tizimlarni vazirlikning raqamli taʼlim markazi, oliygohning oʻz jamoasi yoki dasturchi kompaniya quradi; masalan, Zarmed Universityning oltita tizimi Avada loyihasidir.

Qaysi tizim kerak va qaysi hujjat nimani soʻraydi

Asosiy oʻlchov — kompleks davlat akkreditatsiyasi indikatorlari (Taʼlim sifatini taʼminlash milliy agentligi direktorining 5-son buyrugʻi; quyida: akkreditatsiya). Mezon yoki indikator «majburiy» boʻlsa, jadvalda shunday yozilgan.

5-mezonning boshqa indikatorlari ham bor: tizimda talaba va oʻqituvchi maʼlumotlari, dars jadvali, baho va davomat yuritiladi; tizim vazirlik va agentlik tizimlari bilan integratsiya qilingan; texnik qoʻllab-quvvatlash va axborot xavfsizligi taʼminlangan; maʼlumot aniq va oʻz vaqtida yangilanadi, yillik tahliliy hisobot oliygoh kengashida muhokama qilinadi.

Indikatorlarda yana bir nechta tizim tilga olinadi, hammasi umumiy indikator. Mezonning oʻzi majburiy boʻlganlari: talabalar harakatini HEMIS va LMSda oʻz vaqtida aks ettirish (14-mezon), qabul uchun raqamlashtirilgan tizim (13-mezon), elektron taʼlim platformalariga kirish imkoniyati (41-mezon). Umumiy mezonlarda: bitiruvchilar bandligi boʻyicha yagona maʼlumotlar bazasi (11-mezon), ilmiy natijalarni monitoring qilish uchun axborot tizimlari (33-mezon).

Majburiy indikator nimani anglatadi. U bajarilmasa, mezon boshqa natijalardan qatʼi nazar «muvofiq emas» boʻladi (akkreditatsiya buyrugʻi izohining 4-kichik bandi). «Muvofiq emas» mezon boʻlsa, butun yoʻnalish «muvofiq» boʻlmaydi; yoʻnalish «muvofiq» boʻlishi uchun uning barcha majburiy mezonlari ham «muvofiq» boʻlishi kerak (498-son qaror bilan tasdiqlangan nizom, 43-band). Oliygoh esa har bir yoʻnalish «muvofiq» boʻlgandagina akkreditatsiyadan oʻtadi (48-band).

Nodavlat oliygoh uchun ham. Kompleks davlat akkreditatsiyasi davlat va nodavlat oliygohlarga birday tatbiq etiladi (498-son qaror bilan tasdiqlangan nizom, 3-band). Kompleks akkreditatsiya bitiruvchilari bor oliygohlarga tatbiq etiladi; yangi taʼlim dasturlari esa oʻquv jarayoni boshlanishidan oldin maxsus akkreditatsiyadan oʻtadi (3, 7-bandlar). Akkreditatsiyadan oʻtmagan oliygohga kamchiliklarni tuzatish uchun olti oy beriladi; tuzatilmasa, Agentlik muassisga rahbariyatning lavozimda qolish-qolmasligi boʻyicha (56-band) va vazirlikka nodavlat oliygoh litsenziyasini bekor qilish boʻyicha (57-band) taqdimnoma kiritadi. «Oʻtmadi» qarori bilan reklama tarqatish, talaba qabul qilish, taʼlim kreditlari ajratish va diplom berishga ruxsat berilmaydi (59-band).

Qayerdan boshlash: tartib

1. Hozirgi holatni yozing. Har bir jarayon qayerda yuritiladi: HEMISda, Excelda, qogʻozda yoki alohida dasturda. Kim kiritadi, bir maʼlumot necha joyga qayta kiritiladi.
2. Akkreditatsiya roʻyxati bilan solishtiring. Avval majburiylari: axborot tizimi (5-mezon, majburiy indikator), antiplagiat (10- va 29-mezonlar, ikkalasida majburiy indikator), elektron kutubxona (majburiy mezon), oʻquv jarayonini rejalashtirish (17-mezon, majburiy mezon; axborot tizimida rejalashtirish uning umumiy indikatori). Keyin umumiy mezonlar: baholash (9), KPI (27), raqamli taʼlim muhiti (46).
3. Bitta asosni tanlang. Talaba va xodim maʼlumoti bir marta kiritilsin; rasmiy maʼlumot HEMISda qoladi. Oʻz tizimingizni HEMISga vazirlik talablari boʻyicha integratsiya qilish majburiy (PQ-60, 6-band; nodavlat oliygoh uchun 403-son qaror, 3-band «g»); shartlarni vazirlik va uning raqamli taʼlim markazi bilan aniqlang. Qanday ulanishini LMS va HEMIS sahifasida yozganmiz.
4. Tizimlarni birma-bir ishga tushiring. Avval qisqa va bir boʻlimga tegishlilari: birinchi antiplagiat (ikki mezonda majburiy indikator), keyin rejalashtirish (mezoni majburiy, tizim haqidagi indikatori umumiy); keyin butun oliygohga tegadiganlari. KPI umumiy mezon, uni keyinroq qoʻyish mumkin. LMS eng uzoq davom etadi: dasturdan tashqari darslarni tayyorlash va kafedra tekshiruvi kerak (bizning talqinimiz).
5. Shaxsga doir maʼlumotlar. Biometrik maʼlumot Oʻzbekistonda saqlanishi shart; qolganlari uchun shartlar Maʼlumotlar qonuni sahifasida.
6. Xizmat va hisobotni oldindan kelishing. Kim texnik qoʻllab-quvvatlaydi, axborot xavfsizligi qanday, HEMIS oʻzgarsa kim moslaydi, yillik tahliliy hisobotni kim tayyorlaydi: bularning hammasini 5-mezon soʻraydi.
7. Har yili qayta koʻring. Akkreditatsiya roʻyxati va aktlar oʻzgaradi; 2026-yil oktabrda vazirliklar birlashdi.

Bitta ishlab chiquvchimi yoki bir nechta?

Qonun buni hal qilmaydi. HEMIS davlat tizimi, uni oliygoh qurmaydi. Vazirlikning raqamli taʼlim markazi soha uchun axborot tizimlarini yaratish boʻyicha yagona integrator; oliygoh u bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzishi mumkin (PF-58, 2-ilova, 5-band). Boshqa dasturiy taʼminoti bor oliygoh uni HEMISga integratsiya qiladi (PQ-60, 6-band); nodavlat oliygohda axborot tizimi boʻlishi va HEMISga integratsiya qilinishi shart (403-son qaror, 3-band «g»). «Yagona integrator» oliygohning oʻz tizimini kim qurishini cheklaydimi, akt aytmaydi: akt markaz bilan shartnoma tuzish huquqini beradi, majburiyatini emas; oʻz holatingizni vazirlik bilan aniqlang.

Bitta asos maʼlumotni bir marta kiritish va bitta integratsiya degani. Bir nechta yetkazib beruvchi esa har biri bilan alohida integratsiya, alohida xizmat va alohida shartnoma demakdir. Qaysi yoʻl boʻlmasin, shartnomaga yozing: kod va maʼlumot kimniki, maʼlumot qaysi muddatda qaytariladi, HEMIS oʻzgarganda kim moslaydi (bizning talqinimiz).

Qancha vaqt oladi

Barcha tizimlarni joriy qilish muddatini hech bir akt belgilamaydi, lekin nodavlat oliygoh uchun HEMIS sanalari bor. Litsenziya olingan kundan keyin bir oy ichida oliygoh, talabalar va oʻqituvchilar haqidagi maʼlumot tegishli davlat axborot tizimlariga kiritiladi va muntazam yangilab boriladi; oliy taʼlim uchun akt HEMISni nomlaydi va maʼlumotni oʻquv faoliyati boshlangandan keyin kiritishni talab qiladi. Bu litsenziya talabi, uni buzish qoʻpol buzilish hisoblanadi (litsenziyalash pasporti, 9-band, I «g»; 80-son qarorga 2-ilova, amaldagi tahrir). Qabul buyrugʻi har yili 1-oktabrgacha HEMISda roʻyxatdan oʻtkaziladi (403-son qaror, 3-band «a»). Akkreditatsiya har besh yilda (498-son qaror bilan tasdiqlangan nizom, 8-band).

Davlatning oʻzi HEMISni bosqichma-bosqich joriy qilgan: «Raqamli Oʻzbekiston — 2030» dasturida 2020-yil oktabrdan 2021-yil sentabrgacha uch bosqich; PQ-60 da birinchi bosqich 2022-yil 1-martgacha, ikkinchisi 1-maygacha. 2030-yilgacha konsepsiyaning maqsadi 2025-yilda barcha oliygohlarda taʼlim jarayonini boshqarish axborot tizimi edi. Avada saytida ish tartibining «Bosqichma-bosqich joriy qilish» qadamiga 2–4 hafta yozilgan: sozlash, maʼlumot koʻchirish, xodimlarni oʻqitish. Zarmed Universityda tizimlar birma-bir ishga tushgan, LMS hali joriy qilinmoqda.

Qonun nima deydi

Vazirlik — 2026-yil 3-oktabrdagi PF-213-son Farmon bilan Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi negizida tashkil etilgan Taʼlim va ilm-fan vazirligi (ularning huquqiy vorisi). Quyidagi aktlarda hali eski nom turibdi. PF-213 (4-band) qonunchilikka oʻzgartirishlar boʻyicha takliflarni ikki oy ichida kiritishni belgilagan, shuning uchun aktlar tez orada oʻzgarishi mumkin. Yangi vazirlik markaziy apparatida Raqamli transformatsiya va axborot siyosati departamenti tashkil etiladi (2026-yil 19-oktabrdagi PQ-380, 4-band). lex.uz/docs/-8519155 · lex.uz/docs/-8547582

• Taʼlim sifatini taʼminlash milliy agentligi direktorining 2025-yil 2-dekabrdagi 5-son buyrugʻi (Adliya vazirligida 2025-yil 23-dekabrda 3732-son bilan roʻyxatga olingan), oliy taʼlim tashkilotlarini kompleks davlat akkreditatsiyasidan oʻtkazish indikatorlari: 5-mezon — axborot tizimi «(HEMIS, LMS, elektron jurnal, boshqaruv platformasi yoki boshqalar) joriy etilgan» (majburiy indikator), integratsiya, texnik qoʻllab-quvvatlash, axborot xavfsizligi, yillik tahliliy hisobot; 9-mezon — baholash natijalari raqamli platformada; 10-mezon — «antiplagiat tizimi va tashkiliy choralar joriy etilgan» (majburiy indikator); 14-mezon — talabalar harakati HEMIS va LMSda oʻz vaqtida aks ettirilgan; 17-mezon — rejalashtirish axborot tizimida, onlayn monitoring; 29-mezon — «antiplagiat tizimi joriy etilgan» (majburiy indikator); 46-mezon — raqamli taʼlim muhiti. Izoh, 4-kichik band: majburiy indikator «muvofiq emas» boʻlsa, mezon «muvofiq emas». lex.uz/docs/-7937311
• Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 6-avgustdagi 498-son qarori bilan tasdiqlangan akkreditatsiya tartibi toʻgʻrisidagi nizom: 2-ilova, III boʻlim — axborot tizimi mezoni «Tashkiliy-boshqaruv faoliyati» yoʻnalishida (umumiy); oʻquv jarayonini rejalashtirish hujjatlari mezoni «Oʻquv jarayonini tashkil etish» yoʻnalishida (majburiy); axborot-resurs markazi va elektron kutubxona mezoni «Moddiy-texnik taʼminot» yoʻnalishida (majburiy); qabul, talabalar harakati, bino va dasturiy taʼminot mezonlari (akkreditatsiya buyrugʻida 13, 14, 41-mezonlar) ham majburiy; 3-band — davlat va nodavlat taʼlim tashkilotlari, maxsus akkreditatsiya oʻquv jarayoni boshlanishidan oldin; 7-band — bitiruvchilari bor taʼlim tashkilotlari; 8-band — har besh yilda; 43-band — «muvofiq emas» mezon boʻlsa yoki majburiy mezon «muvofiq» boʻlmasa, yoʻnalish «muvofiq» boʻlmaydi; 48-band — har bir yoʻnalish «muvofiq» boʻlsa, «davlat akkreditatsiyasidan oʻtdi»; 56, 57, 59-bandlar — olti oy, rahbariyat masalasi va litsenziya, reklama va qabul taqiqi. lex.uz/docs/-7671324
• Prezidentning 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-60-son qarori. 6-band: Oliy taʼlim jarayonlarini boshqarish axborot tizimi (HEMIS) qismlari — oʻquv, ilmiy, maʼmuriy jarayonlar, moliya-xoʻjalik faoliyati, taʼlim sifatini nazorat qilish; birinchi bosqich 2022-yil 1-martgacha, ikkinchisi 1-maygacha; taʼlim jarayonlarini boshqarishning boshqa dasturiy taʼminotiga ega oliygoh uchun uni «Vazirlik tomonidan belgilangan talablar boʻyicha» integratsiya qilish majburiy (2023-yil 3-iyuldagi PF-107 tahririda); davlat oliygohi joriy etish va xizmat koʻrsatish boʻyicha vazirlik tizimidagi tashkilotlar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzishi mumkin. 5-band: vazirlik huzurida yagona «Elektron kutubxona» platformasi. lex.uz/docs/-5793261
• Prezidentning 2026-yil 10-apreldagi PF-58-son Farmoni, 2-ilova, 5-band: vazirlikning raqamli taʼlim markazi oliy, kasbiy va oʻrta maxsus taʼlim sohasida axborot tizimlarini yaratish boʻyicha «yagona integrator»; HEMIS — yagona integratsiyalashgan raqamli ekotizimning bosh axborot tizimlaridan biri; taʼlim tashkilotlariga markaz bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar tuzish «huquqi beriladi». lex.uz/docs/-8129755
• Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 30-iyundagi 403-son qarori, 3-band (2025-yil 1-avgustdan): «a» — nodavlat oliygoh qabul buyrugʻini «yangi oʻquv yilining 1-oktabridan kechiktirmagan holda» HEMISda roʻyxatdan oʻtkazadi; «g» — nodavlat oliy taʼlim tashkilotlarida oʻquv, ilmiy va maʼmuriy jarayonlarni boshqaruvchi hamda taʼlim sifatini nazorat qiluvchi axborot tizimi boʻlishi talab etiladi; uni HEMISga integratsiya qilish shart. lex.uz/docs/-7609624
• Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 30-iyundagi 403-son qarori, ilova — nodavlat taʼlim xizmatlarini litsenziyalash pasporti (2022-yil 21-fevraldagi 80-son qaror bilan tasdiqlangan yagona nizomga 2-ilova), 9-band, I «g»: maʼlumotlarni litsenziya olingan kundan keyin bir oy ichida tegishli axborot tizimlariga, oliy taʼlimda esa oʻquv faoliyati boshlangandan soʻng HEMISga kiritish va yangilab borish (qoʻpol buzilish deb hisoblanadigan talab). lex.uz/docs/-7609624; amaldagi matn: lex.uz/docs/-5870213, 2-ilova keyin 2026-yil 24-avgustdagi 456-son qaror bilan ham oʻzgartirilgan, «g» kichik bandi oʻzgarmagan.
• Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi nizom (vazirlikning 2026-yil 10-martdagi 99-son buyrugʻi, Adliya vazirligida 2026-yil 3-aprelda 3807-son bilan roʻyxatga olingan), 31-band: talabalarni oʻqitish faoliyati Oliy taʼlim jarayonlarini boshqarish axborot tizimi yordamida tartibga solinadi va monitoring qilinadi. Nodavlat oliy taʼlim tashkilotlari uchun nizom qoidalari tavsiyaviy (kirish qismi). lex.uz/docs/-8117474
• Prezidentning 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son Farmoni bilan tasdiqlangan Oliy taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi: 3-bob, 2-§ — «Elektron universitet» platformasiga bosqichma-bosqich oʻtish, elektron kutubxona, antiplagiat tizimi; ilova, 12-koʻrsatkich (2026-yil 10-apreldagi PF-58 tahririda) — taʼlim jarayonlarini boshqarish axborot tizimi joriy etilgan oliygohlar ulushi: 2023-yilda 80, 2025-yilda 100 foiz. lex.uz/docs/-4545884
• Prezidentning 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmoni («Raqamli Oʻzbekiston — 2030» strategiyasi), 21-ilova: «Oliy taʼlim jarayonlarini boshqarish» axborot tizimini ishga tushirish va oʻquv, ilmiy, moliyaviy jarayonlarni bosqichma-bosqich raqamlashtirish: 2020-yil oktabr, 2021-yil may, 2021-yil sentabr. lex.uz/docs/-5030957
• 2019-yil 2-iyuldagi OʻRQ-547-son «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 27¹-modda (2026-yil 26-martdagi OʻRQ-1125-son Qonun tahririda): biometrik va genetik maʼlumotlar Oʻzbekiston hududida saqlanishi shart; qolganlari uchun shartlar. lex.uz/docs/-4396419

Tekshirilgan: 2026-10-25.

Misol: Zarmed University

Tibbiyot universiteti, Samarqand va Buxoro; Avada loyihasi: ikki kampus, bitta asosda oltita tizim, har biri universitetning oʻz manzilida. Loyiha sahifasida «Avval» deb yozilgan: «Darslar, imtihonlar, oʻqituvchilar koʻrsatkichlari, yuklama va mulk turli jadvallar, papkalar va dasturlarda edi.» Tizimlar birma-bir ishga tushgan: Onlayn imtihonlar, Oʻqituvchilar KPI, Oʻquv yuklamasi taqsimoti, Kadrlar va ishga qabul, Mulk hisobi — ishlamoqda; Oʻquv platformasi (LMS) — joriy qilinmoqda. Integratsiya: HEMIS. Bugun: LMSda 2 400+ dars, QR-yorliqli 9 000+ buyum, ikki kampus bitta hisobda.

Savol-javob

Universitetga qaysi tizimlar kerak? Akkreditatsiya roʻyxati boʻyicha: taʼlim jarayonini boshqaradigan axborot tizimi va antiplagiat (ikkalasi majburiy indikator), elektron kutubxona (majburiy mezon), oʻquv jarayonini rejalashtirish hujjatlari (majburiy mezon; axborot tizimida rejalashtirish — umumiy indikator), raqamli baholash, KPI va raqamli taʼlim muhiti (umumiy mezonlar). Talaba, baho, davomat va jadval HEMISda yuritiladi.

Nimadan boshlash kerak? Hozirgi holatni yozishdan va uni akkreditatsiyaning majburiy indikatorlari bilan solishtirishdan. Keyin bitta asos tanlanadi va tizimlar birma-bir ishga tushiriladi; LMS odatda eng uzoq davom etadi (bizning talqinimiz).

Bitta ishlab chiquvchi yaxshimi yoki bir nechta? Qonun buni hal qilmaydi. Bitta asosda maʼlumot bir marta kiritiladi va HEMIS bilan integratsiya bitta boʻladi; bir nechta yetkazib beruvchida har biri bilan alohida integratsiya va xizmat kerak. Vazirlik tizimida axborot tizimlari boʻyicha yagona integrator vazirlikning raqamli taʼlim markazidir (PF-58, 2-ilova, 5-band).

Qancha vaqt oladi? Barcha tizimlar uchun umumiy muddat yoʻq; nodavlat oliygoh uchun HEMIS sanalari bor (yuqorida). Davlat HEMISning oʻzini bosqichma-bosqich joriy qilgan (PQ-60: 2022-yil 1-mart va 1-may). Zarmed Universityda tizimlar birma-bir ishga tushgan, LMS hali joriy qilinmoqda.

HEMIS bor, yana tizim kerakmi? HEMIS talaba, baho, davomat, jadval, ilmiy ishlar, kadrlar va toʻlov-shartnomalarni yuritadi (PQ-60, 6-band). Akkreditatsiya esa antiplagiat, elektron kutubxona, rejalashtirish va raqamli taʼlim muhitini ham tekshiradi. Nodavlat oliygohda oʻz axborot tizimi boʻlishi va u HEMISga integratsiya qilinishi shart (403-son qaror, 3-band «g»); davlat oliygohida oʻz tizimi boʻlsa, uni ham integratsiya qilish majburiy (PQ-60, 6-band).

Akkreditatsiyadan oʻtmasa nima boʻladi? Kamchiliklarni tuzatish uchun olti oy beriladi; tuzatilmasa, rahbariyat masalasi muassisga, litsenziyani bekor qilish masalasi vazirlikka kiritiladi. «Oʻtmadi» qarori bilan reklama va talaba qabul qilish taqiqlanadi (498-son qaror bilan tasdiqlangan nizom, 56, 57, 59-bandlar).

Bir qadam: Zarmed University loyihasida bitta asosdagi oltita tizim va ularning bugungi holatini koʻring