Xodimni ishdan boʻshatish: tartib, buyruq, nafaqa

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 5-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada CRM joriy qiladi va tizimlarni yuritib beradi; yuridik xizmat koʻrsatmaydi va kadrlar dasturini sotmaydi. Bu maqoladagi hammasini qogʻozda ham qilish mumkin; sahifadagi nafaqa kalkulyatori bepul, unga kiritgan raqamlaringiz hech qayerga yuborilmaydi va saqlanmaydi. Maqola — umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.

Maqola xususiy oʻquv markazi, bogʻcha (maktabgacha taʼlim tashkiloti) va klinika egasi uchun: mehnat shartnomasini qanday qonuniy bekor qilish, qancha oldin ogohlantirish, qancha toʻlash va oxirgi kuni nima berish. Hammasi 2023-yil 30-apreldan amaldagi Mehnat kodeksi (OʻRQ-798) va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2023-yil 20-noyabrdagi 26-son qarori (quyida — Plenum) boʻyicha. Internetdagi koʻp sahifalar hali 1995-yilgi eski Kodeksga tayanadi: moddalar raqami ham, nafaqa miqdori ham oʻzgargan. Kursiv bilan belgilangan joylar — bizning maslahatimiz yoki talqinimiz; misollardagi raqamlar shartli.

Qisqasi

• Avval asosni aniqlang: kim tashabbus qildi va Kodeksning qaysi moddasi. Ogohlantirish, toʻlovlar va kimni boʻshatib boʻlmasligi — shu asosdan kelib chiqadi.
• Xodimda aybi boʻlmasa (qisqartirish, malaka, yangi shartlarni rad etish): ikki oy yoki ikki hafta yozma ogohlantirish va stajga qarab oʻrtacha oylik ish haqining kamida 50–200 % i miqdorida nafaqa. Aybli asosda nafaqa yoʻq.
• Ish topmasa, sobiq ish beruvchi ish qidirish davri uchun haq toʻlaydi: nafaqa bilan birga koʻpi bilan ikki oy, mehnat organi maʼlumotnomasi bilan uchinchi oy ham.
• YaTT yoki mikrofirma boʻlsangiz — ogohlantirish va nafaqa avvalo mehnat shartnomangizda yoziladi; mikrofirmada shartnoma jim boʻlsa — umumiy qoida, YaTTda nima qoʻllanishini Kodeks aytmaydi. Kichik ish beruvchi boʻlimini oʻqing.
• Oxirgi ish kuni — buyruqdan koʻchirma, mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan koʻchirma va barcha pul; uch ish kuni ichida — «Yagona milliy mehnat tizimi»da roʻyxatdan oʻtkazish. Nizoda isbotlash ish beruvchi zimmasida.

IT-boʻlim haqida

Holatingiz qaysi?

• Guruh yopildi, bitta lavozim ortiqcha → Qisqartirish
• Klinikada tungi smena yopildi: ayrim hamshiralar ortiqcha, qolganlari kunduzga oʻtadi → Qisqartirish («Klinikada tungi smena yopilsa»)
• Lavozim qoladi, soat va haq kamayadi → 137-modda
• Kassa, ombor yoki oshxonada kamomad → Kamomad
• Ota-ona shikoyati: bolaga qoʻpol munosabat → 5¹-band va shikoyat
• Xodim kelmay qoʻydi → Ogohlantirmay ketsa
• Tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoki litsenziyadan mahrum → Klinika va bogʻcha
• YaTT yoki mikrofirma → Kichik ish beruvchi. MChJ boʻlsangiz, YaTT qatorlarini oʻtkazib yuboring. MChJ ham mikrofirma boʻlishi mumkin (2026-yil 18-noyabrdan — yillik daromadi va taʼsischilariga qarab; quyida); mikrofirmada shartnomada boshqa shart yozilmagan boʻlsa, maqoladagi umumiy qoidalar qoʻllanadi (506-modda 4-qism).
• Bir yillik yoki yoʻq xodim oʻrniga tuzilgan shartnoma toʻgʻrimi? → Muddat tugashi

Mundarija

• Avval asosni tanlang
• Kichik ish beruvchi: mikrofirma va YaTT
• Kimni boʻshatib boʻlmaydi
• Qisqartirish: ikki oy va boshqa ish taklifi
• Oʻqituvchining guruhlari kamaysa: 137-modda
• Yozda guruhlar kamaysa
• Malaka yetarli emas
• Klinika va bogʻcha: litsenziya, tibbiy koʻrik, xulosa
• Intizom: muntazam va bir marta qoʻpol buzish
• Kassa yoki omborda kamomad
• Xodim ogohlantirmay ketib qolsa
• Oʻz xohishi, kelishuv yoki muddat tugashi
• Oʻrindosh xodim
• Nafaqa va boshqa toʻlovlar
• Oʻquv markazi misoli: qisqartirish
• Intizom misoli: smenaga chiqmagan administrator
• Oxirgi kun: buyruq, hujjatlar, pul
• Buyruq va ogohlantirish namunasi
• Xodim sudga borsa
• Nafaqa kalkulyatori
• Shu hafta nima qilish kerak

Avval asosni tanlang

Mehnat shartnomasi Kodeksda yoki qonunda yozilgan asos bilan bekor qilinadi (155-modda). Shartnomaga qonunda yoʻq asosni qoʻsha olmaysiz: Plenumga koʻra bunday shart haqiqiy emas. Istisno — mikrofirma va yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT): ular mehnat shartnomasida yozilgan asoslar boʻyicha ham bekor qila oladi (506-modda 2-qism, 511-modda 3-qism). Asos buyruqqa Kodeksdagi ifoda bilan, soʻzma-soʻz, modda va band koʻrsatilib yoziladi (170-modda); sud faqat buyruqdagi asosni tekshiradi.

161-moddadagi bandlar — moddaning ikkinchi qismidan. Ish beruvchi tashabbusi bilan boʻshatish «asoslangan boʻlishi kerak». Ogohlantirish har doim yozma va imzo qoʻydirib beriladi (165-modda); muddatlar — «kamida». YaTT va mikrofirmada avval shartnomaga qarang (quyida). Sinov natijasi qoniqarsiz boʻlsa — ishga qabul qilish maqolasida: u yerda uch kunlik ogohlantirish namunasi bor; sinovdagi shifokor uchun ham sabab — aniq faktlar.

Taʼlim tashkilotlari uchun yangi asos — 5¹-band. 2026-yil 14-oktabrdagi OʻRQ-1180 Qonuni bilan 161-moddaga qoʻshildi (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 2026-yil 15-oktabr): «bolani tarbiyalash va unga taʼlim berish borasidagi majburiyatlar oʻz zimmasiga yuklatilgan taʼlim tashkiloti xodimining bolaga nisbatan zoʻravonlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi». Band yangi: qoʻllashdan oldin lex.uzdagi amaldagi tahririni tekshiring.

• Band xodim javobgarlikka tortilgandan keyin ishlaydi — ota-onaning shikoyatining oʻzi yetmaydi.
• Bizning talqinimizcha, homilador yoki uch yoshgacha bolasi bor xodimni bu band bilan boʻshatib boʻlmaydi: 408- va 409-moddalar uni sanamaydi. Nafaqa toʻlanadimi — Kodeksda toʻgʻridan-toʻgʻri aytilmagan. Bizning maslahatimiz — yurist bilan maslahatlashing.

Ota-ona shikoyat qilsa (qaror hali yoʻq):

1. Shikoyatni yozma, sana bilan oling.
2. Xodimdan yozma tushuntirish talab qiling (313-modda).
3. Guvohlar va kamera yozuvi boʻlsa — saqlang.
4. Xizmat tekshiruvi oʻtkazilsa va xodimning ishda boʻlishi unga xalaqit beradi deyishga asosli sabab boʻlsa, uni ishdan chetlashtirish mumkin; bu davrda oʻrtacha ish haqi saqlanadi (151-modda 4-qism, 152-modda 2-qism). Shikoyatning oʻzi chetlashtirish asosi emas.
5. Ichki tartib qoidalaringizda bolaga qoʻpol munosabat qoʻpol buzish deb yozilgan boʻlsa — 5-band tartibi (tushuntirish, bir oy). Plenumda «tarbiyaviy ishlarni bajarishi lozim boʻlgan shaxs tomonidan axloqan nojoʻya xatti-harakat sodir etilishi» misoli bor. Xodim javobgarlikka tortilgani haqida qaror boʻlsa — 5¹-band.

Shikoyatning oʻzi bilan boʻshatmang.

Kichik ish beruvchi: mikrofirma va YaTT

Kichik markaz yoki klinika mikrofirma boʻlishi mumkin; ayrim markazlar YaTT sifatida ishlaydi. Kim mikrofirma ekanini «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida»gi Qonunning 5-moddasi belgilaydi. 2026-yil 18-noyabrdan bu modda yangi tahrirda (OʻRQ-1168 Qonuni): mikrofirma — «taʼsischilari (ishtirokchilari) jismoniy shaxslar boʻlgan» va kalendar yil davomidagi jami daromadi Qonunda belgilangan chegaradan oshmagan tadbirkorlik subyekti; xodimlar soni endi mezon emas. 18-noyabrgacha mezon — xodimlar soni: xizmat koʻrsatish sohasida oʻrtacha yillik «koʻpi bilan oʻn kishi», oʻrindoshlar ham hisoblanadi. Bizning maslahatimiz — toifangizni buxgalteringiz bilan tekshiring. Ish beruvchi mikrofirmalar jumlasiga kirmay qolsa, statistika organi maʼlumot kiritgan paytdan umumiy qoidalar qoʻllanadi (504-modda 2-qism). YaTT — yakka tartibdagi tadbirkor, yuridik shaxs emas: MChJ boʻlsangiz, quyidagi YaTT qatorlari sizga tegishli emas.

• Shartnomadagi qoʻshimcha asoslar: mehnat shartnomasida yozilgan asoslar boʻyicha ham bekor qilish mumkin (506-modda 2-qism, 511-modda 3-qism). Plenumga koʻra sud asos shartnomada borligini va holat haqiqatda yuz berganini tekshiradi. Bizning maslahatimiz — asosni aniq va oʻlchanadigan qilib yozing.
• Xodim oʻz xohishi bilan 7 kalendar kun oldin ogohlantiradi (506-, 511-moddalar); kelishuv bilan undan ham oldin boʻshatish mumkin — bu har qanday ish beruvchiga tegishli (160-modda 4-qism).
• Mikrofirmada ogohlantirish muddatlari, nafaqa va boshqa kompensatsiyalar mehnat shartnomasida belgilanadi; yozilmagan boʻlsa — Kodeksdagi umumiy kafolatlar (506-modda 4-qism).
• YaTTda bu shartlar mehnat shartnomasida belgilanadi (511-modda 5-qism); mikrofirmadan farqli, shartnomada yozilmagan boʻlsa umumiy kafolatlar qoʻllanadi degan qoida 511-moddada yoʻq. Ish qidirish davri kafolati ham YaTT uchun 511-moddaning 7-qismi bilan belgilanadi (100-modda 3-qism). YaTT xodimi qisqartirilganda 100-modda toʻliq qoʻllanadimi, matn aniq aytmaydi (bizning talqinimiz). Bizning maslahatimiz — ogohlantirish, nafaqa va ish qidirish davrini har bir shartnomaga aniq yozing, masalan: «Ogohlantirish — ___ hafta. Nafaqa — oʻrtacha oylik ish haqining ___ %.»
• YaTT faoliyati rasman toʻxtatib turilsa, xodimning oʻrtacha ish haqi ikki hafta saqlanadi; keyin shartnoma shartnomadagi, lekin kamida ikki haftalik oʻrtacha ish haqi miqdorida kompensatsiya bilan bekor qilinishi mumkin. Toʻxtatish bir haftadan oshsa va xodim oʻzi ketsa ham shu kompensatsiya toʻlanadi (511-modda 7-qism). Bizning talqinimizcha, bu faoliyat haqiqatan toʻxtatib turilgan holat; markaz ishlab turgan, faqat guruhlar kamaygan yoz — bu emas.
• Bir marta qoʻpol buzishlar roʻyxati mehnat shartnomasida ham boʻlishi mumkin; muddatli shartnoma kelishuv bilan tuziladi (113-modda).
• YaTT shartnoma bekor qilinganidan keyin uch ish kuni ichida soliq organini yozma xabardor qiladi (511-modda).

Kimni boʻshatib boʻlmaydi

Ish beruvchi tashabbusi bilan quyidagilar taqiqlanadi yoki cheklanadi:

• Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik (kasallik varaqasi), taʼtil (homiladorlik va tugʻish hamda bola parvarishi taʼtili ham — 237-modda), xizmat safari davrida, davlat yoki jamoat majburiyatini bajarayotganda — boʻshatib boʻlmaydi (163-modda). Tashkilot yoki uning alohida boʻlinmasi (filiali) tugatilsa yoxud YaTT faoliyatini tugatsa, bu cheklov ishlamaydi.
• Homilador ayol — faqat tashkilot (uning alohida boʻlinmasi) tugatilsa yoki YaTT faoliyatini tugatsa (408-modda). Qoʻpol buzish uchun ham boʻshatib boʻlmaydi. Muddatli shartnoma homiladorlik paytida tugasa, ayolning yozma arizasi va tibbiy maʼlumotnomasi bilan muddat homiladorlik oxirigacha (homiladorlik va tugʻish taʼtili berilsa — taʼtil oxirigacha) uzaytiriladi.
• Uch yoshgacha bolasi bor ayol, uch yoshgacha bolani yolgʻiz tarbiyalayotgan ota (vasiy) — faqat tugatish, muntazam yoki bir marta qoʻpol buzish uchun (409-modda). Qisqartirish, malaka va oʻrindoshni boʻshatish (441-modda) sababli — yoʻq. Bola parvarishi taʼtilidan chiqqanidan keyin bir yil malaka sababli boʻshatilmaydi.
• 18 yoshga toʻlmagan xodim — umumiy tartibdan tashqari mahalliy mehnat organining roziligi bilan (421-modda).
• Nogironligi sababli hech kim boʻshatilmaydi; istisno — tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi xulosasiga koʻra uning sogʻligʻi kasbiy vazifalarini bajarishga toʻsqinlik qilsa yoki xavf tugʻdirsa (425-modda).
• Yosh bitiruvchi (umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional taʼlim tashkilotini yoki davlat granti asosida oliy taʼlim tashkilotini tamomlab, uch yil ichida birinchi marta ishga kirgan) bilan shartnoma tuzilganidan uch yil oʻtmasdan ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilinsa, mahalliy mehnat organiga yozma xabar qilinadi (161-modda 5-qism).

Kasaba uyushmasi. Uning oldindan roziligi faqat jamoa kelishuvi yoki jamoa shartnomasida shunday yozilgan boʻlsa kerak (164-modda); qoʻmita oʻn kun ichida javob beradi, rozilikdan keyin bir oy ichida boʻshatish mumkin. Tarmoq yoki hududiy jamoa kelishuvida shunday shart boʻlsa, Plenumga koʻra u ham amal qiladi. Kasaba uyushmasi va jamoa shartnomasi boʻlmagan kichik markaz yoki klinikada bunday rozilik odatda talab qilinmaydi (bizning talqinimiz).

Qisqartirish: ikki oy va boshqa ish taklifi

Lavozim shtat jadvalidan chiqariladi — masalan, ikki administrator oʻrniga bittasi qoladi. Tartib:

1. Qisqartirish haqiqiy boʻlsin. Plenumga koʻra asos faqat oʻzgarishlar avvalgi ishni davom ettirishni imkonsiz qilsagina asosli. Soni yoki shtat oʻzgarmay, faqat ish haqi yoki ish vaqti oʻzgarsa — bu 137-modda (quyida). Bizning talqinimizcha, lavozimni qisqartirib, tez orada shu ishga boshqa odamni olsangiz, sud buni sunʼiy qisqartirish deb baholashi mumkin. Bizning maslahatimiz — qisqartirishni shtat jadvalini oʻzgartirish haqidagi buyruq bilan rasmiylashtiring: ogohlantirish va boʻshatish buyrugʻi unga tayanadi (namunadagi «Asos» qatori).

2. Kim qoladi (167-modda). Malakasi va mehnat unumdorligi yuqoriroq xodim; teng boʻlsa — qaramogʻida ikki yoki undan ortiq kishi boʻlgan xodimlar, oilasida mustaqil ish haqi oladigan boshqa kishi boʻlmaganlar, shu ish beruvchida uzoq ishlaganlar va moddada sanalgan boshqalar; bunday holatlari koʻproq boʻlgan xodim qoladi. Plenumga koʻra imtiyoz soni yoki shtati oʻzgarayotgan «ayni bir turdagi ish va lavozimda ishlovchi xodimlarga» nisbatan qoʻllanadi; tarmoqda butun yuridik shaxs boʻyicha yoki filial ichida solishtirilishini matn aytmaydi.

3. Boshqa ish taklif qiling (144-modda): mutaxassisligiga mos ish, boʻlmasa — boshqa har qanday boʻsh ish, muddatli ish ham; tarmoqda — boshqa filiallardagi boʻsh oʻrinlar ham (bizning talqinimiz: ish beruvchi — butun yuridik shaxs). Taklif va rad javobini yozma saqlang: sud aynan shuni soʻraydi. Bizning maslahatimiz: ogohlantirish kuni taklif qiling, keyin boʻshatish kunigacha ochilgan boʻsh oʻrinlarni ham — har birini yozma, imzo bilan.

4. Kamida ikki oy oldin yozma ogohlantiring, imzo qoʻydirib (165-modda). Ogohlantirishni faqat boʻshatish huquqiga ega shaxs beradi. Kasallik kunlari ogohlantirish muddatiga kirmaydi — muddat shuncha uzayadi; taʼtil kunlari esa kiradi (165-modda 5-qism, Plenum). Tugatishda kasallik kunlari ham kiradi. Muddat oxirida xodim kasallik varaqasida yoki taʼtilda boʻlsa, u ishga chiqmaguncha boʻshatmang (163-modda).

5. Ikki oy oldin xabar bering: kasaba uyushmasi boʻlsa — unga, «kamida ikki oy oldin» (166-modda 2-qism); har bir xodim haqidagi maʼlumotni (kasbi, mutaxassisligi, malakasi, ish haqi miqdori) — «Yagona milliy mehnat tizimi» orqali mahalliy mehnat organiga, «ikki oydan kechiktirmay» (166-modda 3-qism): bizning talqinimizcha, bu ham boʻshatishdan kamida ikki oy oldin degani.

6. Ogohlantirish davrida xodim ish qidirish uchun haftada kamida bir kun ish haqi saqlangan holda ishga chiqmasligi mumkin (165-modda).

7. Muddat tugashini kutmay boʻshatish mumkin: ish beruvchi ogohlantirish muddatini «ogohlantirish muddatining davomiyligiga muvofiq keladigan pulli kompensatsiya bilan almashtirishga» haqli (165-modda 3-qism, Plenum) — Kodeks bunga xodim roziligini talab qilmaydi. Ikki oy oʻtmasdan boʻshatsangiz — misoldagi 166-modda eslatmasini oʻqing.

   Muddat tugamay va kompensatsiyasiz boʻshatsangiz, sud boʻshatish sanasini muddat oxiriga koʻchirish va shu vaqt uchun haq toʻlash masalasini hal qiladi (Plenum).

8. Oxirgi kuni — nafaqa (173-modda) va boshqa toʻlovlar; keyin, xodim ish topmasa, ish qidirish davri uchun haq (100-modda).

Bogʻchada guruh yopilsa. Guruh yopilib, bitta tarbiyachi lavozimi shtatdan chiqsa — bu qisqartirish (161-modda 2-band). Kimni tanlashdan oldin roʻyxatni tekshiring: homilador, homiladorlik va tugʻish yoki bola parvarishi taʼtilidagi xodimni qisqartirib boʻlmaydi; uch yoshgacha bolasi bor ayolni (bolani yolgʻiz tarbiyalayotgan otani ham) — ishga qaytgan boʻlsa ham (163-, 408-, 409-moddalar). Bola parvarishi taʼtilidagi xodimning lavozimi saqlanadi (405-modda 5-qism): bizning talqinimizcha, qisqartiriladigan lavozim sifatida aynan uni tanlamang; guruh yopilgan boʻlsa, u qaytganda nima boʻlishini Kodeks aytmaydi — bizning maslahatimiz: yurist bilan maslahatlashing. Uning oʻrniga olingan xodimning shartnomasi u qaytgan kuni tugaydi (158-modda 3-qism); uni ungacha boʻshatmoqchi boʻlsangiz, alohida qoida yoʻq: 161-modda muddatli shartnomani muddati tugaguncha bekor qilishni ham qamraydi va bu «asoslangan boʻlishi kerak»; bizning talqinimizcha, lavozim qisqarsa — qisqartirishning toʻliq tartibi. Boʻsh oʻrinlarni, masalan tarbiyachi yordamchisini, yozma taklif qiling (144-modda). Bugun ogohlantirsangiz, boʻshatish — ikki oydan keyin; muddatni pul bilan almashtirish mumkin (165-modda 3-qism), lekin ikki oydan oldin boʻshatishdan avval misoldagi 166-modda eslatmasini oʻqing.

Klinikada tungi smena yopilsa. Tungi hamshira lavozimlari shtat jadvalidan chiqarilsa — bu qisqartirish (161-modda 2-band) va yuqoridagi barcha qadamlar. Lavozimlar soni oʻzgarmay, faqat smena oʻzgarsa — bu qisqartirish emas. Qolgan hamshiralarni tungi smenadan kunduzgiga oʻtkazsangiz, ularning ish vaqti va tungi ish uchun haqi oʻzgaradi: ichki hujjatlarda (smena jadvalida) belgilangan mehnat shartlarini ham bir tomonlama oʻzgartirib boʻlmaydi (135-modda 3-qism); bizning talqinimizcha, bu 137-modda holati — kamida ikki oy oldin yozma, imzo bilan (quyida). Avval roʻyxatni tekshiring (163-, 408-, 409-moddalar). Kim qolishini 167-modda hal qiladi: imtiyoz «ayni bir turdagi ish va lavozimda ishlovchi xodimlarga» nisbatan qoʻllanadi (Plenum); bizning talqinimizcha, kunduzgi va tungi hamshira bitta lavozimda boʻlsa — barcha hamshiralar solishtiriladi. Bola parvarishi taʼtilidagi hamshiraning oʻrnida muddatli shartnoma bilan boshqa xodim ishlasa — yuqoridagi «Bogʻchada guruh yopilsa» xatboshisini oʻqing: qoida bir xil. Kunduzgi smenada boʻsh lavozim boʻlsa, haqi kamroq boʻlsa ham, yozma taklif qiling (144-modda); rad etsa — nafaqa va 100-modda kafolatlari saqlanadi.

Bizning maslahatimiz — hammasini bir kunda qiling: shtat jadvalini oʻzgartirish haqida buyruq; lavozimi chiqariladiganlarga — qisqartirish haqida ogohlantirish; kunduzgi smenaga oʻtkaziladiganlarga — yangi shartlar haqida ogohlantirish (137-modda); ikkalasi haqidagi maʼlumot — «Yagona milliy mehnat tizimi»ga (166-modda; kunduzgiga oʻtadiganlar uchun — bizning talqinimiz). Bugun ogohlantirsangiz, boʻshatish — ikki oydan keyin; muddatni pul bilan almashtirish mumkin (165-modda 3-qism), lekin ikki oydan oldin boʻshatishdan avval misoldagi 166-modda eslatmasini oʻqing. Tungi smena ikki oy oʻtmasdan yopilsa, ogohlantirilgan hamshiralarni muddat oxirigacha nima bilan band qilishni yurist bilan hal qiling.

Tarmoqda bitta filial yopilsa. Alohida boʻlinma — filial, vakolatxona yoki boshqa alohida tarkibiy boʻlinma (Plenum); u tugatilsa — bu tugatish (161-modda 1-band): kasallik, taʼtil va homiladorlik cheklovlari (163-, 408-moddalar) bu holda ishlamaydi. Yigirma va undan ortiq xodimli boʻlinma tugatilsa — ommaviy ishdan boʻshatish (98-modda); qisqartirishda chegara boshqa: 30 kalendar kunda 50 va undan ortiq, 60 kunda 200 va undan ortiq, 90 kunda 500 va undan ortiq xodim. Yopilayotgan joy alohida boʻlinma boʻlmasa, bizning talqinimizcha bu qisqartirish: boshqa filiallardagi boʻsh oʻrinlar taklif qilinadi, homilador, taʼtildagi va uch yoshgacha bolasi bor xodimga cheklovlar (163-, 408-, 409-moddalar) toʻliq amal qiladi — ularga boshqa filialdan ish taklif qiling; rad etsa ham, ular shtatda qoladi.

Oʻqituvchining guruhlari kamaysa: 137-modda

Markazda eng koʻp uchraydigan holat: oʻqituvchi yoki tarbiyachi lavozimi shtatda qoladi, lekin guruhlar va soatlar kamayadi (klinikada — smenalar yoki qabul soatlari kamayadi, oklad oʻrniga xizmatlardan foizga oʻtiladi). Ish haqi miqdori va ish vaqti — «mehnat shartlari» (134-modda). «Oʻqitish yuklamasi» soʻzi Kodeksda yoʻq; bizning talqinimizcha, soat va haq kamaysa, bu 137-modda holati.

1. Sabab: shartlarni xodim roziligisiz oʻzgartirish faqat texnologiya, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etishdagi oʻzgarishlar yoki ishlar hajmi qisqarganligi sababli avvalgi shartlarni saqlab qolib boʻlmasa mumkin (137-modda 1-qism).
2. Ogohlantirish: yangi shartlar haqida kamida ikki oy oldin, yozma, imzo qoʻydirib (137-modda 2-qism; ish haqi shartlari yomonlashsa — 247-modda ham). Ogohlantirgan kundan boshlab dastlabki ikki haftani pul bilan almashtirish — faqat xodim rozi boʻlsa; qolgan qismini «mutanosib pulli kompensatsiya» bilan almashtirish mumkin (137-modda 3-qism). Boʻshatish haqidagi ogohlantirishda esa butun muddatni pulga almashtirishga Kodeks rozilik talab qilmaydi (165-modda 3-qism) — bu ikkisini adashtirmang.
3. Ikki oy oldin xabar: kasaba uyushmasi boʻlsa — unga; xodim haqidagi maʼlumot — «Yagona milliy mehnat tizimi» orqali mahalliy mehnat organiga (166-modda: 137-modda 4-qismi boʻyicha boʻshatilishi mumkin boʻlgan xodim ham «ishdan boʻshatiladigan xodim»). Bizning talqinimizcha, xodim rad etadimi, oldindan maʼlum boʻlmagani uchun maʼlumotni ogohlantirish kuni kiritish xavfsizroq.
4. Rozi boʻlsa — yangi shartlarda ishlaydi (qoʻshimcha kelishuv). Plenumga koʻra, xodim aslida rozi boʻlgan boʻlsa, uni rad etgan deb boʻshatish noqonuniy.
5. Rad etsa — ogohlantirish muddati tugagach, shartnoma 137-modda 4-qismi boʻyicha bekor qilinishi mumkin: nafaqa (173-modda) va 100-moddadagi kafolatlar bilan. Nizoda avvalgi shartlarni saqlab qolish imkoni yoʻqligini ish beruvchi isbotlaydi: guruhlar roʻyxati va oʻquvchilar sonini oylar boʻyicha saqlang.

137-modda boʻyicha ogohlantirish namunasi (rasmiy shakl emas):

OGOHLANTIRISH
(mehnat shartlari oʻzgarishi haqida)

Kimga: ____________ (F.I.Sh.),
____________ (lavozimi)

Ishlar hajmi qisqarganligi
(oʻquvchilar va guruhlar soni
kamaygani) sababli avvalgi mehnat
shartlarini saqlab qolib boʻlmaydi
(Mehnat kodeksi 137-moddasi
1-qismi). «__» ______ 20__ y.dan
mehnat shartlaringiz oʻzgaradi:
- guruhlar soni: ___ → ___;
- haftalik soat: ___ → ___;
- ish haqi: ________ → ________.

Yangi shartlarda ishlashga rozilik
yoki rad javobingizni shu sanagacha
yozma bildiring. Rad etsangiz,
mehnat shartnomasi shu sanada
137-modda 4-qismi boʻyicha bekor
qilinishi mumkin; bunda nafaqa
(173-modda) va 100-modda
kafolatlari beriladi.

Rahbar: ________ (imzo)
Ogohlantirishni oldim, mazmuni
bilan tanishdim:
________ (imzo) «__» ____ 20__ y.

Sana — ogohlantirish kunidan kamida ikki oy keyin (137-modda 2-qism); qisqaroq — faqat xodim bilan kelishuv boʻyicha yoki ikki haftadan ortiq qismini pul bilan almashtirib (137-modda 2- va 3-qismlar, yuqorida). Mikrofirmada — kamida bir oy (505-modda 4-qism), YaTTda — kamida oʻn toʻrt kalendar kun (510-modda). Rozi boʻlsa — qoʻshimcha kelishuv tuziladi; bizning maslahatimiz: unda yangi shartlar qaysi sanadan boshlanishini yozing.

Homilador ayol, uch yoshgacha bolasi bor ayol yoki uch yoshgacha bolani yolgʻiz tarbiyalayotgan ota (vasiy). Ularni qisqartirib boʻlmaydi (408-, 409-moddalar, yuqorida). Ularning soatini kamaytirish va rad etsa 137-modda 4-qismi boʻyicha boʻshatishga bu cheklovlar qoʻllanadimi — matn aniq aytmaydi. Bizning maslahatimiz: ularning shartlarini oʻzgartirishdan oldin yurist bilan maslahatlashing.

Yozda guruhlar kamaysa

1. Yillik taʼtillarni yozga rejalashtiring — bu boʻshatish emas.
2. Soatlar kamaysa — 137-modda: yangi shartlar haqida kamida ikki oy oldin yozma (iyun uchun — aprel boshigacha).
3. YaTT faoliyatini rasman toʻxtatib tursangiz — 511-moddaning 7-qismi (yuqorida).
4. Qilmang: «yozgacha» muddatli shartnoma (112-moddada bunday asos yoʻq) va iyunda boʻshatib sentyabrda qayta olish (sud sunʼiy qisqartirish deb baholashi mumkin — bizning talqinimiz). Oʻrindosh oʻqituvchining asosiy ishi yozda taʼtilda boʻlishi sizning majburiyatingizni oʻzgartirmaydi.

Malaka yetarli emas

Past natija oʻz-oʻzidan asos emas. Plenumga koʻra nomuvofiqlik aniq faktlar bilan tasdiqlanishi kerak: tekshiruv dalolatnomalari, rahbarning bildirgilari, hisobotlar, attestatsiya materiallari. Attestatsiya — dalillardan biri, majburiy shart emas. Avval mutaxassisligiga mos, kamroq malaka talab qiladigan ish, boʻlmasa — boshqa boʻsh ish taklif qilinadi (144-modda). Ogohlantirish — kamida ikki hafta, nafaqa — toʻlanadi. Universitetda past KPI bali haqida — KPI nizomi maqolasining 7-boʻlimida.

Klinika va bogʻcha: litsenziya, tibbiy koʻrik, xulosa

Ruxsatnoma yoki litsenziyadan mahrum etilish. Xodim «muayyan ishni bajarishga doir ruxsatnomadan yoki litsenziyadan mahrum etilganligi» — 168-modda 1-qismining 5-bandi: «taraflarning xohish-irodasiga bogʻliq boʻlmagan holatlar», ish beruvchi tashabbusi emas.

• Bu xodimning aybisiz yuz bergan boʻlsa, avval uni yozma roziligi bilan boshqa mavjud ishga oʻtkazish choralari koʻriladi; u rad etsa bekor qilinadi (168-modda, 144-modda). Bizning talqinimizcha, boʻsh ish umuman boʻlmasa ham (144-modda).
• Buyruqda qaysi holat ishni davom ettirishga toʻsqinlik qilayotgani yoziladi (170-modda).
• Nafaqa toʻlanadi, holat xodimning oʻz harakatlari tufayli yuzaga kelgan yoki u ishga kirishda qoidalarni oʻzi buzgan (masalan, soxta hujjat) hollardan tashqari (173-modda). 100-moddadagi ish qidirish davri uchun haq bu asosda yoʻq.
• Plenum bunday holatlar roʻyxati tugal emasligini aytadi, lekin tibbiy sertifikat yoki toifa muddati tugashini alohida nomlamaydi. Bizning maslahatimiz — sertifikat muddati oʻtgan holatda yurist bilan maslahatlashing. Klinikaning oʻz litsenziyasi bilan bogʻliq masala — boshqa holat.

Majburiy tibbiy koʻrik. Bogʻcha va klinikada koʻp xodimlar majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtadi. Undan oʻtmagan xodimni ish beruvchi ishdan chetlashtirishi shart (151-modda 2-qism); bu xodimning aybi bilan boʻlmasa, oʻrtacha ish haqi saqlanadi (152-modda 2-qism). Koʻrikdan oʻtmaganlik Kodeksda alohida boʻshatish asosi sifatida yoʻq; koʻrikdan oʻtish — xodimning majburiyati (355-modda): «Xodimlar majburiy tibbiy koʻriklardan oʻtishdan boʻyin tovlashga haqli emas» (360-modda); uzrsiz bosh tortish intizomiy masala boʻlishi mumkin (bizning talqinimiz). Tibbiy xulosa bolalar bilan ishlashga yoʻl qoʻymasa — quyidagi qism.

Sogʻligʻi sababli. Plenumga koʻra sogʻligʻi yomonlashgani yoki nogironlik berilgani, agar xodim ishini uddalasa, yetarli sabab emas. Tibbiy xulosa boshqa, yengilroq ishni talab qilsa, boʻsh oʻrin boʻlsa — oʻtkaziladi; rad etsa yoki mos ish boʻlmasa, 143-modda 2-qismi boʻyicha nafaqa va 100-modda kafolatlari bilan bekor qilinadi. Tibbiy xulosada mehnat faoliyatiga toʻliq qobiliyatsiz deb topilsa — 168-modda 5-bandi.

Intizom: muntazam va bir marta qoʻpol buzish

Ikki asos farqi. Muntazam buzish (4-band) — avvalgi buzish uchun intizomiy yoki moddiy javobgarlikka tortilgan (yoki boshqa taʼsir chorasi qoʻllangan) kundan boshlab bir yil ichida yana intizomiy nojoʻya harakat. Jazo bir yildan keyin oʻz-oʻzidan oʻchadi (315-modda); muddatidan oldin olib tashlangan jazo asos boʻlmaydi. Bir marta qoʻpol buzish (5-band) — Kodeks bunday buzishlar roʻyxatini bermaydi: roʻyxat ichki mehnat tartibi qoidalarida yoziladi (162-modda). Plenumga koʻra qoidalar boʻlmasa, tartib bilan tasdiqlanmagan boʻlsa yoki roʻyxat aniq sanab oʻtilmagan boʻlsa, 5-band bilan boʻshatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Qoidalarga nimani yozish mumkin. Plenum misollari: «uzrsiz sabablarga koʻra ishga chiqmaslik-progul, ish kuni mobaynida bekorchilik qilish, alkogol, narkotik yoki toksik moddadan mast holda ish joyida boʻlish va ishga kelish, ish beruvchining mulkini oʻgʻirlash»; ayrim xodimlar uchun — tijorat sirini oshkor qilish, pul va tovar qimmatliklari saqlanishini taʼminlamaslik (faqat toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi tuzilgan xodimga), tarbiyaviy ish bajaradigan shaxsning axloqan nojoʻya xatti-harakati. Qoidalarda progul deb qancha yoʻqlik hisoblanishini aniq yozing: butun kun, kunning bir qismi, smena (sutkalik smena ham). Bizning maslahatimiz: bolalar bilan ishlasangiz — bolaga qoʻpol munosabatni, klinikada — shifokor sirini oshkor qilishni ham roʻyxatga kiriting.

Qoidalarni tasdiqlash. Ichki mehnat tartibi qoidalari kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib tasdiqlanadi (296-modda). Qoʻmita boʻlmasa, jamoani yozma xabardor qilasiz; ikki hafta ichida umumiy yigʻilish kasaba uyushmasi yoki boshqa vakillik organini tuzishga qaror qilmasa, oʻzingiz hal qilasiz (15-modda). Mikrofirma va YaTTda roʻyxat mehnat shartnomasida ham boʻlishi mumkin (506-, 511-moddalar).

Tartib (313–314-moddalar):

1. Xodimdan yozma tushuntirish talab qiling. Rad etsa — hozir boʻlgan guvohlar koʻrsatilgan dalolatnoma (bizning maslahatimiz — kamida ikki kishi). Kodeksda tushuntirish uchun aniq kunlar soni yoʻq; talabda javob muddatini koʻrsating.
2. Har bir nojoʻya harakat uchun bitta jazo. Ogʻir-yengilligi, holatlari, xodimning avvalgi ishi va xulqi hisobga olinadi: aks holda sud boʻshatishni bekor qilishi mumkin.
3. Muddat: aniqlangan kundan bir oydan kechiktirmay (kasallik va taʼtil hisobga olinmaydi); xizmat tekshiruvi orqali aniqlansa — komissiya dalolatnomani imzolagan kun aniqlangan kun. Bundan tashqari, sodir etilgan kundan olti oydan kechiktirmay, taftish, moliya-xoʻjalik tekshiruvi yoki audit natijasida — ikki yildan kechiktirmay; jinoyat ishi yuritilgan vaqt kirmaydi. Bizning talqinimizcha, ikki yil faqat olti oy oʻrniga keladi — bir oylik muddat audit natijasida ham amal qiladi. Plenumga koʻra oy xodim boʻysunadigan har qanday rahbar (masalan, katta administrator) bilgan kundan boshlanadi.
4. Boʻshatishdan kamida uch kun oldin yozma ogohlantiring (165-modda); bu uch kunni ham pul bilan almashtirish mumkin (165-modda 3-qism). Uch kun bir oylik muddat ichida: bizning maslahatimiz — ogohlantirishni shunday bering, buyruq aniqlangan kundan bir oydan kechikmasin.
5. Buyruq: 5-band boʻyicha buyruqda ichki mehnat tartibi qoidalarining bandi ham yoziladi (170-modda). Buyruq bilan uch ish kuni ichida imzo qoʻydirib tanishtiriladi; rad etsa — guvohlar koʻrsatilgan dalolatnoma.

Aybli asosda nafaqa toʻlanmaydi; jamoa shartnomasi yoki mehnat shartnomasi bilan ham uni berib boʻlmaydi (173-modda). Foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya toʻlanadi (234-modda), lekin bu asosda avval taʼtil berib, keyin boʻshatish mumkin emas: 235-modda aybli asosni istisno qiladi.

Kassa yoki omborda kamomad

Kassir, toʻlov qabul qiladigan administrator, omborchi yoki oshpazda kamomad chiqsa:

Birinchi kuni (bizning maslahatimiz): kassani shu kuni komissiya bilan (kamida ikki kishi) sanang va dalolatnoma tuzing; xodimdan yozma tushuntirish talab qiling (344-modda); tekshiruv tugamaguncha uni jamoa oldida ayblamang va ish haqidan oʻzboshimcha ushlab qolmang. Xizmat tekshiruvi davrida xodimning ishda boʻlishi tekshiruvga xalaqit beradi deyishga asosli sabab boʻlsa, uni ishdan chetlashtirish mumkin; oʻrtacha ish haqi saqlanadi (151-modda 4-qism, 152-modda 2-qism). Uni roziligisiz boshqa ishga oʻtkazmang: 145-modda vaqtincha oʻtkazishni faqat ishlab chiqarish zarurati yoki bekor turish uchun beradi (bizning talqinimiz).

1. Toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi bormi? U faqat pul yoki tovar bilan bevosita ishlaydigan, 18 yoshga toʻlgan xodim bilan tuziladi; bunday lavozimlar roʻyxati jamoa shartnomasida, u boʻlmasa — kasaba uyushmasi bilan kelishib belgilanadi (343-modda). Kasaba uyushmasi ham boʻlmasa — jamoani yozma xabardor qilib, ikki hafta kutib, roʻyxatni oʻzingiz tasdiqlaysiz (15-modda). Shartnoma boʻlmasa, javobgarlik oʻrtacha oylik ish haqi doirasida (340-modda); toʻliq miqdorda — 342-moddadagi boshqa hollarda (masalan, qasddan zarar). Bizning talqinimizcha, oshpaz yoki omborchi mahsulotni oʻzi qabul qilib, saqlab, berib tursa, u ham shunday xodim boʻlishi mumkin.
2. Ikki administrator bitta kassada ishlasa: yo har smena oxirida kassa sanalib, dalolatnoma bilan topshiriladi (har biri bilan alohida shartnoma), yo barcha aʼzolar bilan jamoaviy (brigada) toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi tuziladi; unda har biri aybsizligini oʻzi isbotlaydi (343-modda). Smena sanogʻi ham, brigada shartnomasi ham boʻlmasa, kamomadni ikkalasidan qaysi biri qilganini aniqlash qiyin: bizning talqinimizcha, aybni, zararni va ular orasidagi bogʻliqlikni ish beruvchi isbotlaydi (318-modda; aybsizligini xodim oʻzi isbotlashi — faqat 343-moddadagi shartnoma boʻlsa), ikkalasidan birga undirish esa faqat brigada shartnomasi bilan. Bizning maslahatimiz — kimdandir undirishdan oldin yurist bilan maslahatlashing va shu haftadan har smena oxirida sanashni boshlang. Oshxonada — bizning maslahatimiz: komissiya ombordan berilgan mahsulot yozuvini (imzo bilan), kunlik menyuni va qoldiq sanogʻini solishtiradi; tekshiruv tugamaguncha oshpazni jamoa yoki ota-onalar oldida ayblamang; bundan buyon mahsulotni har kuni tarozida, imzo bilan bering.
3. Xizmat tekshiruvi va yozma tushuntirish — undirishdan oldin majburiy (344-modda); inventarizatsiya komissiya bilan, dalolatnomani ikki tomon imzolaydi (inventarizatsiya qoʻllanmasi).
4. Undirish: oʻrtacha oylik ish haqidan oshmagan zarar — aniqlangan kundan bir oy ichida chiqarilgan buyruq bilan (347-modda); kattaroq zarar yoki muddat oʻtgan boʻlsa — sud orqali, zarar aniqlangan kundan bir yil ichida (560-modda). Kelishuv bilan boʻlib toʻlash mumkin: xodim toʻlov sanalari bilan yozma majburiyat beradi; majburiyat notarial tasdiqlangan boʻlsa, xodim ketgach toʻlamasa — notariusning ijro xati (sudsiz undirish hujjati) bilan undiriladi (346-modda).
5. Hisob-kitobdan ushlab qolish: xodim roziligisiz — faqat oʻrtacha oylik ish haqidan oshmagan zarar uchun (269-modda) va barcha ushlab qolishlar har bir toʻlovda hisoblangan ish haqining 50 % idan oshmasligi kerak (270-modda). Nafaqa yoki taʼtil kompensatsiyasiga bu chegara qanday qoʻllanishi matnda aytilmagan.
6. Boʻshatish: pul saqlanishini taʼminlamaganlik uchun 5-band — faqat toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi tuzilgan xodimga (Plenum). Ish beruvchining mulkini oʻgʻirlash esa har qanday xodim uchun qoʻpol buzish boʻlishi mumkin, agar ichki tartib qoidalarida yozilgan va isbotlangan boʻlsa. Intizom muddati — yuqoridagi 3-band. Mehnat daftarchasi va hisob-kitob oxirgi kuni beriladi (171-, 172-moddalar); Plenum boʻshatishni bu sababli kechiktirishni ham taqiqlaydi.

Shartnoma ham, qoidalarda roʻyxat ham boʻlmasa — bizning talqinimizcha, kamomadning oʻzi odatda boʻshatish asosi emas (avval intizomiy jazo berilgan boʻlsa — muntazam buzish, yuqorida). Zarar oʻrtacha oylik ish haqi doirasida undiriladi (340-, 343-moddalar), 342-moddadagi hollardan tashqari: buyruq bilan — bir oy ichida, keyin — sud orqali (347-, 560-moddalar). Politsiyaga ariza bu bir oylik muddatni toʻxtatmaydi (bizning talqinimiz). Keyingi safar uchun — 1- va 2-qadamlar.

Xodim ogohlantirmay ketib qolsa

Oʻqituvchi guruhlar oʻrtasida yoki hamshira smenalar oʻrtasida ishga kelmay qoʻydi:

1. Har bir ishga chiqmagan kun uchun dalolatnoma tuzing va ish vaqti hisobida (tabelda) belgilang.
2. Uyiga buyurtma xat bilan yoki keyin isbotlay oladigan boshqa yoʻl bilan yozma tushuntirish talabi yuboring.
3. Ariza bergan boʻlsa — uchta yoʻl: kelishuv bilan ogohlantirish muddatini qisqartirish (asos 160-modda boʻlib qoladi); 14 kun (mikrofirma, YaTTda 7 kun) tugagan kuni 160-modda boʻyicha boʻshatish; ichki tartib qoidalarida bu yoʻqlik progul va qoʻpol buzish deb yozilgan boʻlsa — intizom tartibida 5-band, bir oy ichida. Ariza boʻlmasa — faqat intizom tartibi. 5-band boʻyicha boʻshatishda, Plenumga koʻra, xodim buyruq kuni ham yoʻq boʻlsa, shartnoma yoʻqlikning birinchi kunidan oldingi oxirgi ish kunidan bekor qilinadi.
4. Har qanday holatda: hisob-kitob talab qilinganidan keyin uch kun ichida (172-modda), hujjatlar haqida bildirishnoma keyingi ish kunidan kechiktirmay (171-modda), «Yagona milliy mehnat tizimi»da uch ish kuni ichida roʻyxatdan oʻtkazish.
5. Pul talablari: muddatli shartnomada taraflarning oʻzaro neustoyka (shartnomada yozilgan jarima) sharti yozilgan boʻlsa, muddatidan oldin ketgan xodimdan neustoyka talab qilish mumkin, toʻlamasa — sud orqali (159-modda). Ish beruvchi hisobidan oʻqitilgan xodim kelishilgan muddatdan oldin uzrsiz ketsa, oʻqitish xarajatini ishlanmagan vaqtga mutanosib qoplaydi (348-modda). Bizning talqinimizcha, bu summalar 269-modda roʻyxatida yoʻq — hisob-kitobdan faqat xodimning yozma roziligi bilan ushlab qolinadi, aks holda sud orqali. Oldindan olingan taʼtilning ishlab berilmagan kunlari esa ushlab qolinadi (269-modda). Aylanma varaqa yoki topshirilmagan ish sababli boʻshatishni kechiktirib boʻlmaydi (Plenum).

Oʻz xohishi, kelishuv yoki muddat tugashi

Oʻz xohishi bilan (160-modda). Xodim 14 kalendar kun oldin yozma ogohlantiradi; mikrofirma yoki YaTTda — 7 kun (506-, 511-moddalar). Muddat ariza olingan kunning ertasidan boshlanadi.

• Muddatdan oldin boʻshatish — faqat ikki tomon kelishuvi bilan. Plenumga koʻra xodim roziligisiz oldin boʻshatish noqonuniy; xodim muddat tugamay ishni oʻzboshimchalik bilan tashlasa — bu mehnat majburiyatini buzish.
• Oʻqish, pensiya va 160-moddada sanalgan boshqa uzrli sabablarda ish beruvchi xodim soʻragan sanada boʻshatishi shart.
• Xodim muddat oxirgi kunining ish vaqti tugaguniga qadar arizasini qaytarib olishi mumkin, buyruq chiqarilgan boʻlsa ham; oʻrniga boshqa odam taklif qilingani rad etish uchun asos emas.
• Muddat oʻtib, xodim ishlashda davom etsa, ariza kuchini yoʻqotadi.
• Plenumga koʻra arizaga majburlash, tahdid yoki bosim — majburlash deb baholanadi.

Taraflarning kelishuvi (157-modda) — istalgan vaqtda; yozma qoʻshimcha kelishuv bilan: bekor qilish sanasi, kelishuv tuzilgan sana va taraflarning maʼlumotlari (rekvizitlari). Kodeks bu asosda nafaqani talab qilmaydi; bizning talqinimizcha, kelishuvda toʻlovni yozish mumkin, chunki 173-modda toʻlovni faqat aybli asoslarda taqiqlaydi.

Muddatli shartnoma tugashi (158-modda) — qaror qilgan tomon kamida uch kalendar kun oldin yozma ogohlantiradi; muddat tugagach bir hafta ichida hech kim talab qilmasa va ish davom etsa, shartnoma nomuayyan (muddatsiz) boʻladi. Yoʻq xodim (masalan, bola parvarishi taʼtilidagi hamshira) oʻrniga tuzilgan shartnoma u ishga qaytgan kuni tugaydi — uch kunlik ogohlantirish kerak emas.

• Muddatli shartnoma faqat 112- yoki 113-moddadagi asos bilan tuziladi; asos boʻlmasa — u nomuayyan muddatli hisoblanadi, isbotlash ish beruvchida (111-modda). Huquq va kafolatlardan qochish uchun muddatli shartnoma tuzish taqiqlanadi.
• Bogʻcha va markazlarda koʻp shartnoma bir yilga yoki oʻquv yiliga tuziladi. 112- yoki 113-moddada asos boʻlmasa, bunday shartnoma nomuayyan muddatli hisoblanadi (111-modda): muddat tugashi asosida boʻshatib boʻlmaydi.
• 112-moddada «oʻquv yili» degan asos yoʻq, «mavsumiy» esa tabiiy sharoit tufayli boʻladigan ish.
• 112-moddadagi asoslardan markaz, bogʻcha va klinikada koʻproq uchraydiganlari: «ish joyi oʻzida saqlanib qoladigan, yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini bajarish vaqti uchun»; «vaqtinchalik (ikki oygacha) ishlarni bajarish vaqti uchun»; oldindan maʼlum boʻlgan vaqtinchalik (bir yilgacha) kengaytirish bilan bogʻliq ishlar; tugashini aniq sana bilan belgilab boʻlmaydigan oldindan belgilangan ishlar; haq toʻlanadigan amaliyot yoki stajirovka (112-modda 1-qism). Oʻqituvchini oʻquv yiliga olish ular orasida yoʻq; bizning talqinimizcha, oʻqitish markazning odatdagi faoliyati, shuning uchun ishlar hajmini «oldindan maʼlum boʻlgan vaqtinchalik (bir yilgacha) kengaytirish» ham bunga toʻgʻri kelmaydi.
• Yoʻq xodim oʻrniga tuzilgan shartnoma. Bizning maslahatimiz — unda asos (112-modda), kimning oʻrniga (yoʻq xodimning lavozimi va F.I.Sh.) va kalendar sana oʻrniga «___ ishga chiqqan kungacha» yozilsin. Bizning talqinimizcha, asos haqiqatan boʻlsa, faqat kalendar sana yozilgan yoki xodim nomi koʻrsatilmagan shartnoma ham muddatli boʻlib qoladi, lekin bogʻliqlikni ish beruvchi isbotlaydi (111-modda); bunday holda yurist bilan maslahatlashing. Sana oʻtib, xodim ishlashda davom etsa va bir hafta ichida hech kim talab qilmasa — shartnoma nomuayyan muddatli (158-modda 2-qism). Bizning maslahatimiz — shartnoma «bir yilga» tuzilgan, bola parvarishi taʼtili esa uzoqroq boʻlsa, tugash sanasini oldindan belgilab qoʻying va ungacha yurist bilan uzaytirasizmi yoki tugatasizmi — hal qiling (ogohlantirish — kamida uch kalendar kun oldin, 158-modda).
• Mikrofirma, YaTT, kunduzgi talaba va oʻrindosh bilan muddatli shartnoma kelishuv bilan tuzilishi mumkin (113-modda); uzaytirilganda ham jami muddat besh yildan oshmaydi (111-modda).

Oʻrindosh xodim

Toʻliqsiz ish vaqti — oʻrindoshlik emas. Oʻrindoshlik — xodimning «oʻzining asosiy ishidan tashqari» boshqa muntazam haq toʻlanadigan ishi; asosiy ish joyi — mehnat daftarchasi yuritilayotgan ish beruvchi, ish toʻliq yoki toʻliqsiz vaqtda boʻlishidan qatʼi nazar (432-modda). Yarim stavkada ishlaydigan, lekin asosiy ishi sizda boʻlgan oʻqituvchiga nafaqa (173-modda) va 100-modda kafolatlari toʻliq beriladi; quyidagi qoidalar faqat oʻrindosh sifatida qabul qilingan xodimga.

Markazda boshqa joyda asosiy ishi bor oʻqituvchi (masalan, maktab oʻqituvchisi), klinikada davlat kasalxonasidan kelgan shifokor — oʻrindosh.

• Umumiy asoslardan tashqari: shu ishga uni asosiy ish joyi sifatida oladigan xodim qabul qilinsa — oʻrindosh kamida ikki hafta oldin yozma ogohlantiriladi yoki mutanosib pul kompensatsiyasi (shu muddatga teng pul) toʻlanadi (441-modda). Plenumga koʻra, oʻrniga boshqa oʻrindosh olinsa yoki lavozim boʻsh qolsa, bunday boʻshatish gʻayriqonuniy. Bu ish beruvchi tashabbusi bilan boʻshatish, shuning uchun homilador ayol, uch yoshgacha bolasi bor xodim va kasallik varaqasidagi xodim uchun cheklovlar (163-, 408-, 409-moddalar) bu yerda ham amal qiladi.
• Nafaqa (173-modda 2-qismidagi har qanday asos va 441-modda boʻyicha) — ikki haftalik oʻrtacha ish haqi (442-modda), ichki yoki tashqi oʻrindoshlikda ham.
• Ish qidirish davri uchun haq (100-modda) faqat asosiy ish joyida saqlanadi; boshqa kafolatlar oʻrindoshga toʻliq beriladi (440-modda).

Nafaqa va boshqa toʻlovlar

Nafaqa kimga (173-modda): ish beruvchi tashabbusi bilan boʻshatilganda (aybli asoslardan tashqari), tashkilot tugatilganda, xodim yangi mehnat shartlarini, tibbiy xulosa boʻyicha boshqa ishga oʻtishni yoki ish beruvchi bilan boshqa joyga koʻchishni rad etganda, mulkdor almashganda ishni davom ettirishni rad etganda, 168-modda 4- va 5-bandlarida (xodim aybi boʻlmasa) va 168-moddaning boshqa sanalgan bandlarida (masalan, harbiy xizmatga chaqirilish).

Qancha — shu ish beruvchidagi ish stajiga qarab, kamida:

Bizning talqinimizcha, chegarada («uch yildan», «besh yildan», «oʻn yildan») yuqori miqdor qoʻllanadi; aniq 15 yil — 150 %. Bu eng kam miqdor: jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasi koʻproq belgilashi mumkin. Oʻrindoshga — ikki haftalik ish haqi (442-modda); mikrofirma va YaTTda — avval shartnomaga qarang.

Oʻrtacha oylik ish haqi (257-modda) — toʻlov oyidan oldingi oʻn ikki kalendar oyda hisoblangan, soliq solinadigan mehnat daromadlarining oʻn ikkidan biri; xodim kamroq ishlagan boʻlsa — amalda ishlagan oylar boʻyicha. Kasallik, homiladorlik va tugʻish taʼtili, bekor turish kabi davrlar va ularning summalari hisobdan chiqariladi. Alohida hollar Vazirlar Mahkamasi nizomida belgilanadi; aniq hisobni buxgalteringiz qiladi.

Ish qidirish davri (100-modda). Qisqartirish, tugatish, malaka yetarli emasligi, yangi shartlarni yoki koʻchishni rad etish, tibbiy xulosa boʻyicha oʻtishni rad etish va boshqa sanalgan asoslarda ish qidirish davrida oʻrtacha oylik ish haqi «ishdan boʻshatish nafaqasi hisobga olingan holda, biroq koʻpi bilan ikki oyga» saqlanadi. Xodim boʻshaganidan keyin 30 kalendar kun ichida mahalliy mehnat organida (tuman bandlikka koʻmaklashish markazida) ish qidiruvchi sifatida roʻyxatdan oʻtsa, organ maʼlumotnomasi boʻyicha uchinchi oy uchun ham «avvalgi ish joyidan» oladi. Uni saqlash — ish beruvchining majburiyati (97-modda). Ikkinchi oy uchun xodim nima koʻrsatishi kerakligi biz oʻqigan matnlarda yoʻq; bizning maslahatimiz — elektron mehnat daftarchasidan koʻchirma soʻrang: unda yangi ish joyi koʻrinadi. Tugatilayotgan tashkilotda mablagʻ boʻlmasa, bu toʻlov Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi hisobidan (100-modda).

Ogohlantirish oʻrniga pul (165-, 172-moddalar) — nafaqadan alohida toʻlanadi.

Foydalanilmagan taʼtil — barcha yillar uchun pul kompensatsiyasi; kompensatsiya kunlarini sanashda yakshanba olinmaydi (234-modda). Yoki, asos aybli boʻlmasa va bu jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa yoxud siz xodim bilan kelishsangiz, uning yozma arizasi bilan avval taʼtil, keyin boʻshatish: unda taʼtilning oxirgi kuni boʻshatish kuni boʻladi (235-modda). Taʼtilni ish yili tugamasdan oldindan olgan xodim ketsa, ishlab berilmagan taʼtil kunlari ushlab qolinadi — qisqartirish, tugatish, malaka, 137-modda va boshqa sanalgan asoslardan tashqari (269-modda).

Soliqlar bu maqolada koʻrilmagan — qaysi toʻlovdan nima ushlanishini buxgalteringiz bilan aniqlang. Soliq solinmaydigan toʻlovlardan ushlab qolish esa umuman mumkin emas (269-modda).

Oʻquv markazi misoli: qisqartirish

Shartli misol — oddiy ish beruvchi (masalan, MChJ); YaTT boʻlsangiz — shartnomangizdagi shart. Kechki guruhlar kamaydi; ikki administrator oʻrniga bittasi qoladi. Malakasi teng; biri markazda 4 yil 2 oy ishlagan, qaramogʻida ikki farzand bor, ikkinchisi — 1 yil. Birinchisi qoladi (167-modda). Mehnat shartnomasida boshqa shart yozilmagan.

1. Shtat jadvali oʻzgarishi haqida buyruq. Ikkinchi administratorga boʻsh lavozimlar yozma taklif qilinadi; u rad etadi, imzo bilan.
2. Kamida ikki oy oldin yozma ogohlantirish; shu kuni maʼlumot «Yagona milliy mehnat tizimi»ga kiritiladi.
3. Ikki oy oʻtadi, shartnoma bekor qilinadi.

Oxirgi kuni, ish haqi qoldigʻi va taʼtil kompensatsiyasidan tashqari (oʻrtacha oylik ish haqi = 100 %): nafaqa 50 % (staj 1 yil, 173-modda). Darhol ish topsa, 100-modda boʻyicha qoʻshimcha toʻlov yoʻq; uch haftadan keyin topsa — shu uch hafta uchun, nafaqa hisobga olingan holda (bizning talqinimiz: haq ish qidirilgan davr uchun). Topmasa: ish qidirish davri — nafaqa bilan birga koʻpi bilan ikki oy, yaʼni 200 %; nafaqa 50 % allaqachon toʻlangan, demak yana 150 %. Mehnat organida roʻyxatdan oʻtsa — uchinchi oy uchun 100 %. Jami — 300 % gacha.

Agar u bir oydan keyin ketishni soʻrasa. Yangi ish topib, ertaroq boʻshatishni yozma ariza bilan soʻrasa, qolgan bir oy uchun pul kompensatsiyasi bilan boʻshatish mumkin: oxirgi kuni 50 + 100 = 150 %. Siz ham buni uning roziligisiz qila olasiz (165-modda 3-qism). 166-modda haqida eslatma. 165-moddadagi pul xodimni ogohlantirish muddatini almashtiradi, 166-moddadagi xabar muddatini emas: 166-moddada bunday istisno yoʻq. Bizning talqinimizcha, maʼlumot kiritilganidan keyin ikki oy oʻtmasdan boʻshatish 166-moddaga zid boʻlishi mumkin; Kodeks buning oqibatini aytmaydi. Bizning maslahatimiz — maʼlumotni ogohlantirish kuni kiriting; ikki oydan oldin boʻshatmoqchi boʻlsangiz, yurist bilan maslahatlashing; xodim soʻragan boʻlsa — arizasini saqlang. 4 yil 2 oylik administrator qisqartirilsa, nafaqa 75 % boʻlardi.

Intizom misoli: smenaga chiqmagan administrator

Shartli misol (klinika, markaz yoki bogʻcha). Administratorga toʻrt oy oldin ikki marta kechikkani uchun hayfsan berilgan, buyruq bilan imzo qoʻyib tanishtirilgan. Endi u uzrli sababsiz butun smenaga chiqmadi.

1. Ertasi kuni yozma tushuntirish soʻraladi; unda uzrli sabab yoʻq.
2. Asos: bir yil ichida takroriy nojoʻya harakat — 4-band. Ichki tartib qoidalarida smenaga chiqmaslik progul va qoʻpol buzish deb yozilgan boʻlsa, 5-band ham boʻladi; bizning maslahatimiz — dalili eng aniq asosni tanlang: sud faqat buyruqdagi asosni tekshiradi.
3. Avvalgi hayfsan boʻlmasa, 4-band yopiq: qoidalarda progul qoʻpol buzish sifatida yozilgan boʻlsa — 5-band, aks holda — hayfsan yoki jarima (312-modda) va keyingi takrorda 4-band.
4. Tekshiriladi: homilador emasmi (408-modda), hozir kasallik varaqasida emasmi (163-modda). Uch yoshgacha bolasi boʻlsa ham 4- va 5-bandlar boʻyicha yoʻl qoʻyiladi (409-modda).
5. Uch kun oldin yozma ogohlantirish, buyruq, uch ish kuni ichida imzo bilan tanishtirish. Nafaqa toʻlanmaydi; taʼtil kompensatsiyasi toʻlanadi.

Oxirgi kun: buyruq, hujjatlar, pul

Kun. Oxirgi ish kuni — boʻshatish kuni. Oxirgi ish kuni dam olish, bayram yoki boshqa ishlanmaydigan kunga toʻgʻri kelsa, undan keyingi birinchi ish kuni oxirgi ish kuni hisoblanadi (170-modda 2-qism).

Hujjatlar (171-modda): shu kuni xodimga mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan koʻchirma va buyruqdan koʻchirma beriladi; yozma arizasi boʻyicha — ish bilan bogʻliq hujjatlar nusxalari. Xodim kelmasa yoki olmasa — keyingi ish kunidan kechiktirmay yozma bildirishnoma yuboriladi; buyruqdan koʻchirmani topshirilganlik haqida bildirishnomali xat bilan uning roziligisiz yuborish mumkin. Boʻshatish sababi mehnat daftarchasiga yozilmaydi (125-modda 5-qism). Qogʻoz mehnat daftarchasi sizda saqlansa — uni imzo bilan qaytaring (bizning maslahatimiz: hisob jurnalida).

Pul (172-modda): shu kuni — ish haqi qoldigʻi, foydalanilmagan barcha taʼtillar kompensatsiyasi, nafaqa va boshqa toʻlovlar. Xodim shu kuni ishga kelmagan boʻlsa — hisob-kitob talab qilinganidan keyin uch kundan kechiktirmay. Summa ustida nizo boʻlsa ham, shubhasiz qismi shu muddatda toʻlanadi. Boʻshatilgandan keyin hisoblangan oylik, choraklik yoki yillik mukofot — talab qilinganidan keyin uch kun ichida. Kechiktirilsa, har bir kun uchun toʻlanmagan summaga Markaziy bank qayta moliyalash stavkasining oʻn foizi miqdorida kompensatsiya qoʻshiladi, ish beruvchining aybidan qatʼi nazar (333-modda).

Roʻyxatdan oʻtkazish. Bekor qilish «Yagona milliy mehnat tizimi»ga uch ish kuni ichida kiritiladi va ish beruvchining elektron raqamli imzosi (ERI) bilan tasdiqlanadi; imzosiz kiritilgan maʼlumot haqiqiy emas. Qisqartirish yoki tugatish tizimda alohida belgilanadi, lekin elektron mehnat daftarchasida sabab sifatida koʻrsatilmaydi; xato maʼlumotni besh ish kuni ichida oʻzingiz tuzatasiz, keyin — operator orqali (Vazirlar Mahkamasining 971-son qarori, 36–38-bandlar). Qanday kiritiladi — kadrlar tizimi qoʻllanmasida. Bizning maslahatimiz: rahbarning oʻzi ketsa — buyruqni kim imzolashi va ERI kimniki ekanini ustavga qarab oldindan hal qiling: ERI ketayotgan rahbar nomida boʻlsa, uch ish kuni ichida kiritadigan odam qolmasligi mumkin.

Topshirish va kirish huquqi (bizning maslahatimiz):

• kassir yoki omborchi ketsa — oxirgi kungacha komissiya bilan inventarizatsiya, dalolatnomani ikki tomon imzolaydi; ishlarni topshirish-qabul qilish dalolatnomasi;
• CRM, kassa dasturi, pochta va ish Telegram guruhlaridagi kirish oxirgi kuni yopiladi; ochiq murojaatlar boshqa xodimga imzo bilan topshiriladi;
• ota-onalar va guruh chatlarining egasi boshidanoq markaz akkaunti boʻlsin; egalikni oʻtkazish uchun vaqt kerak boʻlishi mumkin — buni ogohlantirish kunida boshlang;
• oʻquvchi va ota-ona kontaktlari, bolalarning surat va videolari — markazning maʼlumoti: ketayotgan xodimdan nusxalarini oʻchirishni yozma soʻrang; maxfiylik majburiyati shartnomada boʻlsin;
• klinikada — tibbiy axborot tizimi va laboratoriya portallariga kirish oxirgi kuni yopiladi; tibbiy hujjatlar klinikada qoladi, ketayotgan shifokor bemorlar bazasini olib ketmaydi; unga shifokor siri saqlanishi shartligini yozma eslating;
• Face ID yoki barmoq izi shabloni terminal va serverdan oʻchiriladi.

Shifokor siri («Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida»gi Qonun, 45-modda): «Fuqaroning tibbiy yordam soʻrab murojaat qilganligi, uning sogʻligʻining holati, kasalligiga qoʻyilgan tashxis xususidagi hamda uni tekshirish va davolash davomida olingan boshqa maʼlumotlar shifokor sirini tashkil etadi.» Ularni xizmat vazifasini bajarish paytida bilib qolgan shaxslar fuqaro yoki uning qonuniy vakili roziligisiz, qonunda koʻrsatilgan hollardan tashqari, oshkor qila olmaydi.

Shaxsga doir maʼlumotlar. Sobiq xodim maʼlumotlari faqat maqsadga kerakli muddat saqlanadi (OʻRQ-547, 10-, 17-moddalar); yangi ish beruvchiga u haqida maʼlumot berish uchun uning yozma roziligi kerak (178-modda).

Buyruq va ogohlantirish namunasi

Namuna (rasmiy shakl emas). Qisqartirish asosida:

______________ (tashkilot nomi)
BUYRUQ № ____
«__» ________ 20__ y.

Mehnat shartnomasini bekor
qilish toʻgʻrisida

1. ____________ (F.I.Sh.),
____________ (lavozimi) bilan
«__» ______ 20__ y.dagi
____-son mehnat shartnomasi
texnologiyaning, ishlab chiqarish
va mehnatni tashkil etishning
oʻzgarishi, ishlar (mahsulot,
xizmatlar) hajmining qisqarishi
bilan bogʻliq boʻlgan tashkilot
xodimlari sonining yoki shtatining
oʻzgarganligi munosabati bilan,
Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat
kodeksi 161-moddasi ikkinchi
qismining 2-bandiga asosan
«__» ______ 20__ y.
(oxirgi ish kuni) bekor qilinsin.

2. Buxgalteriyaga: oxirgi ish kuni
hisob-kitob qilinsin, shu jumladan
ishdan boʻshatish nafaqasi
oʻrtacha oylik ish haqining ____ %
miqdorida va foydalanilmagan ____
kun taʼtil uchun kompensatsiya
(234-modda).

3. Kadrlar boʻyicha mutaxassisga:
bekor qilish uch ish kuni ichida
«Yagona milliy mehnat tizimi»da
roʻyxatdan oʻtkazilsin.

Asos: shtat jadvali oʻzgarishi
haqida buyruq № ____;
ogohlantirish «__» ______ 20__ y.
(imzo bilan); boshqa ish taklifi
va rad javobi «__» ______ 20__ y.

Rahbar: ________ (imzo)
________ (F.I.Sh.)

Buyruq bilan tanishdim:
________ (imzo)
«__» ______ 20__ y.

YaTTda «tashkilot xodimlari» oʻrniga «yakka tartibdagi tadbirkor xodimlari» deb yozing. Boshqa asosda 1-banddagi soʻzlarni tegishli moddaning ifodasi bilan soʻzma-soʻz almashtiring; 5-band boʻyicha ichki mehnat tartibi qoidalarining bandini qoʻshing; 168-modda boʻyicha qaysi holat toʻsqinlik qilayotganini yozing; 441-modda boʻyicha «Asos» qatoriga asosiy xodimni qabul qilish buyrugʻini yozing; aybli asosda 2-banddan nafaqani olib tashlang.

Ogohlantirish namunasi:

OGOHLANTIRISH

Kimga: ____________ (F.I.Sh.),
____________ (lavozimi)

Texnologiyaning, ishlab chiqarish
va mehnatni tashkil etishning
oʻzgarishi, ishlar (mahsulot,
xizmatlar) hajmining qisqarishi
bilan bogʻliq boʻlgan tashkilot
xodimlari sonining yoki shtatining
oʻzgarganligi munosabati bilan
siz bilan tuzilgan mehnat
shartnomasi Mehnat kodeksi
161-moddasi ikkinchi qismining
2-bandiga asosan
«__» ______ 20__ y. bekor
qilinishi haqida ogohlantiramiz.

Sizga quyidagi boʻsh lavozimlar
taklif qilinadi: ____________.
Rozilik yoki rad javobingizni
____ kun ichida yozma bildiring.

Ogohlantirish davrida haftada
kamida bir kun ish haqi saqlangan
holda ish qidirish uchun ishga
chiqmaslik huquqingiz bor.

Sizga nafaqa (173-modda) va
100-modda kafolatlari beriladi.

Rahbar: ________ (imzo)
Ogohlantirishni oldim, mazmuni
bilan tanishdim:
________ (imzo) «__» ____ 20__ y.

Boʻsh lavozim boʻlmasa — bizning maslahatimiz: shu qatorga «Hozirda sizga taklif qilinadigan boʻsh lavozim yoʻq» deb yozing; boʻshatish kunigacha ochilgan oʻrinlarni alohida, yozma, imzo bilan taklif qiling (144-modda).

Imzo qoʻyishdan bosh tortsa — bizning maslahatimiz: matnni ikki guvoh oldida oʻqib bering va dalolatnoma tuzing; ogohlantirish kuni — dalolatnomadagi sana.

Xodim sudga borsa

• Ishga tiklash haqidagi nizo toʻgʻridan-toʻgʻri sudda koʻriladi; muddat — buyruqdan koʻchirma topshirilgan kundan uch oy (560-modda, Plenum); mediatsiya davrida muddat toʻxtaydi. Boshqa nizolar (masalan, toʻlanmagan summa) — olti oy; ish beruvchining xodimdan zarar undirish daʼvosi — zarar aniqlangan kundan bir yil.
• Boʻshatish qonuniyligini ish beruvchi isbotlaydi (174-modda): ogohlantirish, taklif, tushuntirish talabi, dalolatnoma va buyruq nusxalarini saqlang.
• Boʻshatish noqonuniy topilsa: ishga tiklash, majburiy progul vaqti uchun haq, xodimning nizo bilan bogʻliq xarajatlari va, daʼvo boʻlsa, oʻrtacha oylik ish haqidan kam boʻlmagan maʼnaviy ziyon. Xodim soʻrasa, sud tiklash oʻrniga kamida uch oylik ish haqi miqdorida qoʻshimcha tovon undirishi mumkin (174-modda). Qonunni ochiq buzgan mansabdor shaxs zararni uch oylik maoshi doirasida qoplashi mumkin (564-modda).
• Asos boʻlgan, lekin soʻzlar notoʻgʻri yozilgan boʻlsa, sud ifodani oʻzgartiradi; boshqa asosga oʻtkaza olmaydi (Plenum).

Nafaqa kalkulyatori

Shu hafta nima qilish kerak

Shu oy bitta yoki bir nechta xodimni qisqartirsangiz (batafsil — yuqorida):

1. Shtat jadvalini oʻzgartirish haqida buyruq chiqaring.
2. Roʻyxatni tekshiring: homilador, taʼtildagi, kasallik varaqasidagi, uch yoshgacha bolasi bor, 18 yoshga toʻlmagan xodim (163-, 408-, 409-, 421-moddalar).
3. Kim qolishini 167-modda boʻyicha yozma asoslang.
4. Boʻsh oʻrinlarni yozma, imzo bilan taklif qiling (144-modda).
5. Ogohlantirishni imzo bilan bering va shu kuni maʼlumotni «Yagona milliy mehnat tizimi»ga kiriting (165-, 166-moddalar).
6. Kalkulyatorda nafaqa va eng koʻp toʻlov foizini hisoblab, buxgalterga bering.
7. Qolganlarning smenasi, soati yoki haqi oʻzgarsa (masalan, tungi smenadan kunduzgiga), shu kuni ularga yangi shartlar haqida yozma, imzo bilan, kamida ikki oy oldin ogohlantirish bering (137-modda 2-qism); bizning talqinimizcha, ularning maʼlumotlarini ham shu kuni tizimga kiriting (166-modda).

Shu oy oʻqituvchining soatini kamaytirsangiz (batafsil — yuqorida):

1. Guruhlar roʻyxati va oʻquvchilar sonini oylar boʻyicha saqlang — sabab shu (137-modda 1-qism).
2. Xodim homilador yoki uch yoshgacha bolasi bormi — tekshiring; boʻlsa, avval yurist bilan maslahatlashing.
3. Yangi shartlar haqida kamida ikki oy oldin yozma, imzo bilan ogohlantiring (137-modda 2-qism; namuna yuqorida).
4. Bizning talqinimizcha, maʼlumotni shu kuni «Yagona milliy mehnat tizimi»ga kiriting (166-modda).
5. Rozi boʻlsa — qoʻshimcha kelishuv; rad etsa — muddat tugagach 137-modda 4-qismi, nafaqa bilan (kalkulyatorda 137-modda asosini tanlang).

Oldini olish uchun:

1. Ichki mehnat tartibi qoidalaringizni oching: bir marta qoʻpol buzishlar roʻyxati va progul taʼrifi (smena ham) bormi; bolalar bilan ishlasangiz — bolaga qoʻpol munosabat ham? Yoʻq boʻlsa — yozing va tasdiqlang (kasaba uyushmasi boʻlmasa — jamoani yozma xabardor qilib, ikki hafta kuting).
2. Mehnat shartnomalarini tekshiring: sinov muddati yozilganmi; muddatli shartnomalar 112- yoki 113-moddaga tayanadimi; bir yilga yoki oʻquv yiliga tuzilgan shartnoma asossiz boʻlsa — u nomuayyan muddatli (111-modda); mikrofirma yoki YaTT boʻlsangiz — ogohlantirish, nafaqa va qoʻshimcha asoslar yozilganmi.
3. Kassir, omborchi, oshpaz va toʻlov qabul qiladigan xodimlar bilan toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi bormi, lavozimlar roʻyxati tasdiqlanganmi, kassa smena oxirida sanaladimi?
4. Ogohlantirish, tushuntirish talabi, dalolatnoma va buyruq namunalarini bir papkaga qoʻying; oʻqitish xarajatini qoplash sharti kerak boʻlsa — oʻqitish shartnomasiga yozing.
5. Har bir xodim uchun ish boshlagan sanani va oʻrindoshlarni belgilang: nafaqa staji shu ish beruvchidagi stajdan hisoblanadi.
6. «Xodim ketdi» roʻyxatini tuzing: hujjatlar, toʻlov, roʻyxatdan oʻtkazish, topshirish, kirish huquqlari va chat egaligi — har biri uchun masʼul va muddat.
7. Homiladorlik, tugʻish va bola parvarishi taʼtilidagi xodimlar roʻyxatini va ularning oʻrniga tuzilgan shartnomalarni yozing: kim, qachon qaytadi. Har bir shunday shartnomada asos (112-modda), yoʻq xodimning nomi va «ishga chiqqan kungacha» degan tugash borligini tekshiring (Muddat tugashi); shartnomada kalendar sana boʻlsa — uni ikki hafta oldindan kalendarga yozing. Ishga qaytgan, uch yoshgacha bolasi bor onalarni ham belgilang: ularni qisqartirib boʻlmaydi (409-modda).

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.