Toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi: kim bilan, nima yoziladi, qancha ushlab qolinadi

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 5-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Qisqasi

• Shartnomasiz xodim zarar uchun odatda oʻrtacha oylik ish haqi doirasida javob beradi (340-modda). Kamomadni shartnoma asosida toʻliq undirish uchun toʻrt shart birga boʻlishi kerak: yozma shartnoma, xodim pul yoki tovar bilan bevosita ishlaydi, u 18 yoshga toʻlgan, lavozimi sizning roʻyxatingizda bor (343-modda).
• Roʻyxat jamoa shartnomasida yoki kasaba uyushmasi bilan kelishib belgilanadi; kasaba uyushmasi boʻlmasa — jamoani yozma ogohlantirib, ikki hafta kutib, oʻzingiz tasdiqlaysiz (15-modda). Vazirlikning 177 qatorli namunaviy roʻyxati bor.
• Bir kassada yoki bitta omborda bir necha kishi birga ishlasa — barcha aʼzolar bilan brigada shartnomasi; har biri aybsizligini oʻzi isbotlaydi.
• Undirish — faqat xizmat tekshiruvidan va yozma tushuntirish talab qilingandan keyin (bermasa — dalolatnoma) (344-modda); oʻrtacha oylikkacha — bir oy ichida buyruq bilan, undan koʻp yoki kechiksa — sud orqali (347-modda).
• Ish haqidan barcha ushlab qolishlar birga har bir toʻlovda hisoblangan ish haqining 50 foizidan oshmaydi (270-modda).
• Jarima mumkin, lekin faqat intizomiy jazo sifatida: oʻrtacha oylikning 30 foizigacha, ichki tartib qoidalarida yozilgan hollarda — 50 foizigacha (312-modda). Bizning talqinimizcha, jarima kamomadni undirish usuli emas.
• Kamomad ish beruvchi saqlash uchun zarur sharoit yaratmagani oqibatida chiqqan boʻlsa, xodim javobgar boʻlmaydi (338-modda); bizning talqinimizcha, bu — qulf, seyf, alohida kassa.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

• Ikki xil javobgarlik: cheklangan va toʻliq
• Shartnoma kim bilan tuziladi
• Shartnomaga nima yoziladi
• Brigada: bir kassa, bir necha kishi
• Ish beruvchi nima qilishi shart
• Restoran, dorixona va oʻquv markazi: kim bilan qanday
• Kamomad chiqsa: uch qadam
• Allaqachon ushlab qolgan boʻlsangiz
• Jarima, undirish, ushlab qolish va bonus — toʻrt xil narsa
• Ishlangan misol
• Eski va boshqa davlat sahifalaridagi xatolar
• Shu hafta nima qilish kerak

Kassir, sotuvchi, omborchi, toʻlov qabul qiladigan administrator — har biri har kuni sizning pulingiz yoki tovaringiz bilan ishlaydi. Kamomad chiqqan kuni ikki savol tugʻiladi: kim toʻlaydi va qancha. Javob oʻsha kunda emas, ancha oldin — ishga qabul qilishda yozilgan bitta shartnomada boʻladi. Bu maqola oʻsha shartnoma haqida: kim bilan tuziladi, unga nima yoziladi va undan keyin ish haqidan qancha ushlab qolish mumkin. Kamomad kunining oʻzi, qadam-baqadam — Kassa yoki omborda kamomad.

Internetdagi koʻp sahifalar hali 1995-yilgi eski kodeksga (202-, 203-, 207-moddalar) tayanadi. U 2023-yil 30-apreldan kuchini yoʻqotgan; bu maqola 2022-yilgi Mehnat kodeksi (OʻRQ-798) boʻyicha.

Ikki xil javobgarlik: cheklangan va toʻliq

Odatiy qoida — cheklangan javobgarlik: «Agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, xodim oʻzining oʻrtacha oylik ish haqi doirasida moddiy javobgar boʻladi» (340-modda). Oʻrtacha oylik — u hisoblanadigan oydan oldingi 12 oy boʻyicha, xodim 12 oydan kam ishlagan boʻlsa — amalda ishlagan davri boʻyicha (257-modda). Xodim kassadan oʻrtacha oyligidan uch baravar koʻp pul yoʻqotgan boʻlsa ham, shartnoma boʻlmasa, undan odatda faqat bir oylik oʻrtacha ish haqicha undiriladi.

Toʻliq javobgarlik — 342-moddadagi hollarda (va boshqa qonunlarda yozilgan hollarda, 341-modda 2-qism). Doʻkon, restoran, oʻquv markazi va klinika uchun eng muhimlari:

1. toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnoma asosida ishonib topshirilgan qimmatliklarning kamomadi;
2. bir martalik hujjat (ishonchnoma, qabul qilish-topshirish dalolatnomasi) bilan olingan narsani saqlamaslik;
3. qasddan zarar yetkazish;
4. mast holatda zarar yetkazish;
5. sud aniqlagan jinoyat yoki tegishli organ aniqlagan maʼmuriy huquqbuzarlik natijasidagi zarar.

Roʻyxatda yana ikki band bor: sirni oshkor qilish va «xodim mehnat majburiyatlarini bajarmagan taqdirda» zarar yetkazish (8-band). 8-band yangi va juda keng; bizning talqinimizcha, sud amaliyoti shakllanmaguncha unga tayanib toʻliq summani talab qilmang.

Faqat bevosita haqiqiy zarar undiriladi: «Olinmagan daromadlar (boy berilgan foyda) xodimdan undirilmaydi» (337-modda). Bizning talqinimizcha, shuning uchun kamomadni tovarning sotish narxida emas, tannarxida hisoblash eng ehtiyotkor yoʻl: ustama — olinmagan foyda. Tovarni sotish qiymatida hisobga olsangiz, ustamani ayiring (Doʻkonda tovar hisobi). Zarar miqdori «buxgalteriya hisobi maʼlumotlari asosidagi haqiqiy yoʻqotishlar boʻyicha» belgilanadi (345-modda 1-qism). 3-qismda bozor narxi qoidasi ham bor: asosiy vositalar kamomadida — zarar aniqlangan kundagi narx, «boshqa hollarda» — zarar yetkazilgan kundagi narx; bu «boshqa hollar»ga doʻkon tovari kiradimi — Kodeks aniq aytmaydi.

Shartnoma kim bilan tuziladi

Toʻrt shart:

1. 18 yosh. Shartnoma «oʻn sakkiz yoshga toʻlgan shaxs» bilan tuziladi (343-modda 2-qism). 17 yoshli sotuvchi bilan tuzilgan shartnoma toʻliq javobgarlikka asos boʻlmaydi.
2. Pul yoki tovar bilan bevosita ishlash. «Pul yoki tovar qimmatliklari bilan muomala qilish oʻz xizmat vazifasiga kirmaydigan xodim bilan tuzilgan toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnoma haqiqiy emas deb hisoblanadi» (343-modda 1-qism). Kassir, sotuvchi, omborchi — ha; oʻqituvchi, shifokor, farrosh — odatda yoʻq.
3. Lavozim roʻyxatda. Shartnoma tuzilishi mumkin boʻlgan xodimlar toifalari roʻyxati «jamoa shartnomasida, agar jamoa shartnomasi tuzilmagan boʻlsa, kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga binoan ish beruvchi tomonidan belgilanadi» (343-modda 9-qism). Andoza sifatida Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining namunaviy roʻyxati bor (Adliya vazirligida 2023-yil 21-avgustda 3452-son bilan roʻyxatga olingan, 177 qator). Unda, masalan: «Kassir», «Sotuv zali kassiri», «Sotuvchi», «Sotuvchi-kassir», «Omborchi», «Tovarlarni qabul qiluvchi», «Barmen», «Bufetchi», «Farmatsevt». Oshpaz, ofitsiant va administrator unda yoʻq. Bizning talqinimizcha, oʻquv markazi yoki klinikaning naqd toʻlov oladigan administratori uchun eng ishonchli yoʻl — kassirlik vazifasini lavozim nomida va yoʻriqnomasida yozish («administrator-kassir»); namunaviy roʻyxatda yoʻq lavozimni oʻz roʻyxatingizga qoʻshish mumkinmi — Kodeks aniq aytmaydi. Oshpaz uchun ham shunday: mahsulotni ombordan oʻzi qabul qilib, saqlab, berib tursa, bu vazifani yoʻriqnomasiga yozing (namunaviy roʻyxatdagi yaqin qatorlar — «Omborchi», «Oziq-ovqat mahsulotlarini qabul qiluvchi-topshiruvchi»).
4. Yozma shartnoma. Mehnat shartnomasidagi «moddiy javobgar» degan bitta qator yetmaydi: mehnat shartnomasiga qoʻshimcha alohida yozma shartnoma kerak (343-modda 2-qism va oxirgi qismi), kamida ikki nusxada, bir nusxasi xodimga imzo bilan beriladi (Vazirlikning tavsiyalari, 10–11-bandlar).

Shartlardan biri boʻlmasa, Kodeks oʻzi aytadi: bunday hollarda xodimga «cheklangan moddiy javobgarlik yuklatilishi mumkin» (343-modda oxirgi qismi) — yaʼni oʻrtacha oylikkacha. Bunda toʻliq javobgarlik faqat 342-moddaning 2–8-bandlaridagi hollarda qoladi, 18 yoshga toʻlmagan xodimda esa — faqat qasddan, mastlik holatida yoki jinoyat yoxud maʼmuriy huquqbuzarlik natijasida yetkazilgan zarar uchun (341-modda 3-qism).

Kasaba uyushmasi boʻlmasa (kichik biznesda odatda shunday): roʻyxatni tasdiqlash niyatingizni jamoaga yozma maʼlum qiling; ikki hafta ichida kasaba uyushmasi yoki boshqa vakillik organi tuzish uchun umumiy yigʻilish oʻtkazilmasa, «ish beruvchi tegishli masalalarni mustaqil ravishda hal qilishga haqlidir» (15-modda 5-qism). Keyin roʻyxatni buyruq bilan tasdiqlang va xodimlarni imzo bilan tanishtiring. Ogohlantirish nusxasini saqlang.

Ishga olishda: lavozim shartnomani talab qilsa-yu, nomzod rozi boʻlmasa, «ish beruvchi uni ishga qabul qilishni rad etishga haqli» (343-modda 3-qism). Ishlab turgan xodim bilan esa shartnoma «keyinchalik mehnat shartnomasiga qoʻshimcha tariqasida» tuzilishi mumkin (2-qism); bizning talqinimizcha, uni imzolashga majburlab boʻlmaydi — imzolamasa, cheklangan javobgarlik qoladi.

Shartnomaga nima yoziladi

Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tavsiyalar va shartnomaning namunaviy shaklini tasdiqlagan (Adliya vazirligida 2023-yil 12-iyunda 3443-son bilan roʻyxatga olingan). Shakl lex.uz saytida faqat oʻzbek tilida (lotin va kirill yozuvida); rus tilidagi matni yoʻq. Tavsiyalarning 3-bandiga koʻra shartnomada boʻladi:

• taraflar;
• «xodimga yoki jamoaga (brigadaga) topshiriladigan pul yoki tovar qimmatliklarining nomi, soni va holati (butligi)»;
• xodimning va ish beruvchining huquq va majburiyatlari;
• javobgarlikni istisno qiladigan holatlar va toʻliq javobgarlik hollari;
• «zararning miqdori va uni aniqlash tartibi».

Xodim qimmatliklarni qarovsiz qoldirmaydi va oʻgʻirlik, yongʻin kabi hodisani «shu kunning oʻzida ogʻzaki yoki yozma yoxud elektron shaklda» xabar qiladi (5-band). Ish beruvchi qimmatliklarni «but holda» topshiradi, hujjatlar bilan tanishtiradi va «zarur shart-sharoitlar» yaratadi (7-band).

Bizning maslahatimiz — shartnomaga ilova qiling: topshirilgan qimmatliklar roʻyxati (yoki «kassa va savdo zalidagi barcha tovar, inventarizatsiya dalolatnomasi boʻyicha»), qachon sanaladi (har smena, har oy), kalit va seyf kimda, kim kassaga kira oladi. Shu ilovasiz kamomad kuni «nima topshirilgan edi» degan savolga javob berish qiyin.

Brigada: bir kassa, bir necha kishi

Ikki administrator bitta kassada, uch sotuvchi bitta smenada, oshpazlar bitta ombordan oladi — har birining ulushini ajratib boʻlmasa, yakka shartnoma bilan undirib boʻlmaydi. Bunda «jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisidagi shartnoma ish beruvchi va jamoaning (brigadaning) barcha aʼzolari oʻrtasida tuziladi» (343-modda 6-qism). Qimmatliklar «oldindan belgilangan shaxslar guruhiga» topshiriladi va «jamoaning (brigadaning) ayrim aʼzosi oʻzining aybi yoʻqligini isbotlab berishi kerak» (7-qism).

Kamomad aʼzolar orasida qanday boʻlinadi — Kodeksda formula yoʻq: ixtiyoriy toʻlashda «barcha aʼzolari va ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuvga binoan», sudda — sud belgilaydi (11-qism). Brigada ishlaydigan boʻlinmalar roʻyxati ham yakka lavozimlar roʻyxati kabi tasdiqlanadi (9-qism).

Bizning maslahatimiz: aʼzo qoʻshilsa yoki ketsa — shu kuni sanang, dalolatnoma tuzing va shartnomani yangilang; aks holda yangi aʼzo oldingi kamomad uchun ham javob beradigandek boʻlib qoladi. Qachon qayta sanash kerakligi — Inventarizatsiya qoʻllanmasi.

Brigada yoʻq, smena sanogʻi ham yoʻq boʻlsa, kamomad kimda chiqqanini aniqlash qiyin: bizning talqinimizcha, aybni, zararni va ular orasidagi bogʻliqlikni ish beruvchi isbotlaydi (318-modda; aybsizligini xodim oʻzi isbotlashi — faqat 343-moddadagi shartnoma boʻlsa), ikkalasidan birga undirish esa faqat brigada shartnomasi bilan. Eng arzon himoya — har smena oxirida sanash va imzo.

Ish beruvchi nima qilishi shart

Xodim javobgar boʻlmaydi, agar zarar «ish beruvchining xodimga ishonib topshirilgan mol-mulkni saqlash uchun zarur shart-sharoitlarni taʼminlash boʻyicha majburiyatini bajarmaganligi oqibatida» yuzaga kelsa (338-modda). Bu qoida eski kodeksda yoʻq edi. Bizning talqinimizcha, amalda bu: kassa qulflanadi, kalit bitta odamda, boshqa xodimlar kassaga kirmaydi, tovar qulfli joyda, smena almashganda sanaladi. Kassaga hamma kira olsa, kamomadni bitta kassirdan undirish qiyin.

Ish beruvchi zararni toʻliq yoki qisman undirmaslikka ham haqli (339-modda).

Restoran, dorixona va oʻquv markazi: kim bilan qanday

• Smenali ikki kassir. Har biri bilan alohida shartnoma va smena topshirilganda sanash, ikki imzo bilan. Brigada — faqat ikkalasi bir vaqtda bitta kassada ishlasa (bizning maslahatimiz).
• Stol yonida pul oladigan ofitsiant. Ofitsiant namunaviy roʻyxatda yoʻq. Kodeks shartni oʻz roʻyxatingizga bogʻlaydi (343-modda 9-qism va oxirgi qismi), lekin namunaviyda yoʻq lavozimni unga qoʻshish mumkinmi — aniq aytmaydi; bizning talqinimizcha, shuning uchun ofitsiant bilan toʻliq javobgarlik shartnomasi ishonchsiz. Shartnoma boʻlmasa yoki u haqiqiy deb topilmasa, javobgarligi — oʻrtacha oylikkacha (342-moddaning 2–8-bandlaridagi hollardan tashqari). Bizning maslahatimiz: har bir hisobni chek bilan yoping, naqd pulni smena oxirida kassirga imzo bilan topshirtiring.
• Barmen va rahbarlar. «Barmen», «Bufetchi», «Umumiy ovqatlanish savdo obyekti mudiri», «Savdo va umumiy ovqatlanish tashkiloti bosh kassiri» roʻyxatda bor: alohida shartnoma, bar zaxirasi smena almashganda sanaladi.
• Dorixona. «Farmatsevt» roʻyxatda bor. Bir smenada ikki farmatsevt bitta kassada boʻlsa — brigada; bir nechta dorixonaga bitta omborchi tovar bersa — u bilan yakka shartnoma, har dorixonaga topshirish imzo bilan (bizning maslahatimiz).
• Oshpaz. Yuqorida: mahsulotni oʻzi qabul qilib, berib tursa — vazifasini yoʻriqnomaga yozing; ombordan mahsulot har kuni tarozida, imzo bilan beriladi (bizning maslahatimiz).
• YaTTdan MChJga oʻtdingizmi? Bizning talqinimizcha, ish beruvchi oʻzgardi: xodimlar bilan MChJ nomidan yangi mehnat shartnomalari va yangi moddiy javobgarlik shartnomalari tuziladi.
• 17 yoshli administrator. U bilan toʻliq javobgarlik shartnomasi tuzilmaydi; javobgarligi — oʻrtacha oylikkacha, toʻliq miqdorda faqat 341-moddaning 3-qismidagi hollarda. Bizning maslahatimiz: 18 yoshga toʻlguncha kassani yolgʻiz yuritmasin.
• Karta terminali. Karta orqali toʻlov kassa qutisiga emas, bank hisobiga tushadi. Bizning maslahatimiz: smena oxirida terminalning kunlik hisobotini kassa yozuvlari bilan solishtiring — farq koʻpincha kamomad emas, yozuv xatosi boʻlib chiqadi.
• Jurnalni kechiktirgan oʻqituvchiga jarima. Mumkin, agar jurnal yuritish uning vazifasida yoki ichki tartib qoidalarida yozilgan boʻlsa va kechikish uning aybi bilan boʻlsa (301-modda): yozma tushuntirish, buyruq, 312-moddadagi chegara. Oʻqituvchi haqiqatan fuqarolik-huquqiy shartnoma bilan ishlasa, Mehnat kodeksi unga qoʻllanmaydi (11-modda): intizomiy jarima ham yoʻq; bizning talqinimizcha, faqat shartnomaning oʻzida yozilgan shartlar. Lekin u markaz jadvali boʻyicha, ichki tartibga boʻysunib dars bersa, bunday shartnoma amalda mehnat munosabatini tartibga soladi: Kodeks buni taqiqlaydi va sud uni mehnat shartnomasi deb topishi mumkin (11-, 33-moddalar).
• Ikki filial. Bizning talqinimizcha, bitta MChJ — bitta ish beruvchi — bitta roʻyxat; har filialdagi lavozimlar shu roʻyxatda boʻladi.

Kamomad chiqsa: uch qadam

Batafsil — Kassa yoki omborda kamomad. Qisqasi:

1. Qayta sanang va dalolatnoma tuzing; avval hisobni tekshiring — yozilmagan nasiya yoki hisobdan chiqarish «kamomad» boʻlib koʻrinishi mumkin (Doʻkonda tovar hisobi).
2. Xizmat tekshiruvi va yozma tushuntirish — majburiy; xodim bosh tortsa, guvohlar bilan dalolatnoma (344-modda).
3. Oʻrtacha oylikkacha — zarar aniqlangan kundan bir oy ichida buyruq; koʻproq yoki kechiksa — sud, bir yil ichida (347-, 560-moddalar). Kelishuv bilan boʻlib toʻlash mumkin: xodim toʻlov sanalari bilan yozma majburiyat beradi (346-modda).

Allaqachon ushlab qolgan boʻlsangiz

Kamomadni maoshdan ushlab qoldingizmi? Besh savolga javob bering:

1. Toʻrt shart bilan yozma shartnoma bormidi?
2. Xizmat tekshiruvi oʻtkazilib, yozma tushuntirish talab qilinganmidi?
3. Buyruq zarar aniqlangan kundan bir oy ichida chiqqanmidi?
4. Ushlab qolingan summa xodimning oʻrtacha oyligidan oshmadimi? Oshgan boʻlsa — xodim toʻlov sanalari koʻrsatilgan yozma majburiyat berganmidi (346-modda)?
5. Har bir toʻlovda barcha ushlab qolishlar hisoblangan ish haqining 50 foizidan oshmadimi?

Birortasiga javob «yoʻq» boʻlsa — bizning maslahatimiz: qonun yoʻl qoʻymagan qismni xodimga qaytaring va tartibni qaytadan boshlang. Bir oy hali oʻtmagan boʻlsa — tekshiruv, tushuntirish va buyruq; oʻtgan boʻlsa — xodimning yozma majburiyati (346-modda) yoki sud, zarar aniqlangan kundan bir yil ichida. Xodim ixtiyoriy toʻlasa ham — «ushbu Kodeksda nazarda tutilgan doirada» (346-modda). Bizning talqinimizcha, asossiz ushlab qolingan pul — toʻlanmagan ish haqi: xodim uni sud orqali talab qilishi mumkin. Shubha boʻlsa, yurist bilan maslahatlashing.

Jarima, undirish, ushlab qolish va bonus — toʻrt xil narsa

Jarima — intizomni buzgani uchun (kechikish, qoidani buzish). Chegara: oʻrtacha oylikning 30 foizi, ichki tartib qoidalarida yozilgan hollarda — 50 foizi. Tartib: yozma tushuntirish, buyruq, uch ish kuni ichida imzo bilan tanishtirish; qilmish aniqlangandan bir oy ichida, sodir boʻlganidan olti oydan kechikmay (312–314-moddalar).

Zararni undirish — kamomad yoki buzilgan mulk uchun. Chegara: odatda oʻrtacha oylik; shartnoma boʻlsa — toʻliq. Tartib: xizmat tekshiruvi, tushuntirish; bir oy ichida buyruq yoki sud (340–347-moddalar).

Ish haqidan ushlab qolish — jarima va zararni maoshdan olish usuli. Chegara: har toʻlovda hisoblangan ish haqining 50 foizi, hamma ushlab qolishlar birga. Roziliksiz — faqat Kodeks va qonundagi asoslar boʻyicha (269-modda 2-qism, 270-modda).

Bonusni bermaslik — oldindan yozilgan koʻrsatkich bajarilmasa. Faqat mukofot nizomidagi shart boʻyicha (252-modda).

Ikki xil «50 %»ni adashtirmang: jarimaniki — oʻrtacha oylik ish haqidan, ushlab qolishniki — shu toʻlovda hisoblangan ish haqidan va hamma ushlab qolishlar birga.

Oldindan yozilgan narxnoma («kechikkani uchun — belgilangan summa», «kamomad summasicha jarima») boʻyicha ish haqidan avtomatik ushlab qolish qonunga zid: jarima har safar yozma tushuntirish va buyruq bilan, oʻrtacha oylikning 30 (ichki tartib qoidalarida yozilgan hollarda 50) foizi doirasida qoʻllanadi (312-, 313-moddalar). «Ushbu Kodeksda, boshqa qonunlarda, intizom toʻgʻrisidagi ustavlar yoki nizomlarda nazarda tutilmagan intizomiy jazo choralarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi» (312-modda), bitta qilmish uchun — bitta jazo (313-modda). Bizning talqinimizcha, jarima kamomadni undirish uchun ishlatilmaydi: kamomad — 340–347-moddalar boʻyicha. Bonus haqida xuddi shunday qoida — KPI va bonus hisobi maqolasida: kassa farqi bonusni faqat oldindan yozilgan qoida boʻyicha toʻxtatadi.

Ishlangan misol

Shartli raqamlar: xodimning oʻrtacha oylik ish haqi — 100 birlik, shu oy hisoblangani ham 100; soddalik uchun soliq va boshqa ushlab qolishlar yoʻq deb olamiz. Bizning talqinimizcha, daromad soligʻi ham 269-moddada ushlab qolish deb sanalgan, shuning uchun 270-moddadagi 50 ga u ham kiradi va kamomad uchun qoladigan qism shuncha kam boʻladi.

• Kamomad 60, shartnoma bor. 60 ≤ 100, demak bir oy ichida buyruq bilan undirish mumkin. Bu oy koʻpi bilan 50 ushlab qolinadi (270-modda), qolgan 10 — keyingi oy. Shu oyda kechikish uchun 20 jarima ham boʻlsa: kamomad uchun bu oy 50 − 20 = 30, qolgan 30 — keyingi oy.
• Kamomad 180, shartnoma bor. 100 dan koʻp: buyruq bilan undirib boʻlmaydi. Yoʻli — xodimning yozma (bizning maslahatimiz: ketishi mumkin boʻlsa — notarial) majburiyati yoki sud, zarar aniqlangandan bir yil ichida.
• Kamomad 180, shartnoma yoʻq (yoki lavozim roʻyxatda yoʻq). Koʻpi bilan 100 (340-modda), 342-moddaning 2–8-bandlaridagi hollardan tashqari; 17 yoshli xodimda istisno — faqat 341-moddaning 3-qismidagi hollar.

Eski va boshqa davlat sahifalaridagi xatolar

• «202-modda», «203-modda», «207-modda» — eski kodeks. Endi: 341–342 (toʻliq javobgarlik hollari), 343 (shartnoma), 347 (buyruq yoki sud), 312 (jarima), 269–270 (ushlab qolish).
• «Jarima solish taqiqlangan» — bunday sahifalar boshqa davlat qonuniga tayanadi. Oʻzbekistonda jarima 312-moddada bor.
• «Ushlab qolish — 20 %gacha» — bu ham boshqa davlat qoidasi. Bizda — har toʻlovda 50 % (270-modda).
• Boshqa davlatning namunaviy shakli Oʻzbekistonda amal qilmaydi; bizniki — Vazirlikning 3443-son bilan roʻyxatga olingan shakli.
• Fuqarolik-huquqiy shartnoma bilan ishlaydigan odamga Mehnat kodeksi qoʻllanmaydi (11-modda): undagi cheklov ham, bir oylik buyruq ham yoʻq. Haqiqatda mehnat munosabati boʻlsa, sud uni mehnat shartnomasi deb topishi mumkin (33-modda).

Shu hafta nima qilish kerak

1. Pul yoki tovar bilan bevosita ishlaydigan lavozimlarni yozing va Vazirlikning namunaviy roʻyxati bilan solishtiring: kassir, sotuvchi, omborchi, barmen; naqd pul oladigan administrator — kassirlik vazifasi bilan.
2. Kasaba uyushmasi yoʻq boʻlsa — jamoaga yozma ogohlantirish, ikki haftadan keyin roʻyxat buyrugʻi.
3. Har biri bilan (bir kassada bir vaqtda bir necha kishi boʻlsa — brigada bilan) yozma shartnoma: ikki nusxa, ilova — nima topshirildi.
4. Bizning maslahatimiz: 18 yoshga toʻlmagan xodim kassani yolgʻiz yuritmasin.
5. Saqlash sharoiti: qulf, kalit, kassaga kirish, smena sanogʻi — bir varaqda yozing.
6. 50 foizgacha jarima hollari kerak boʻlsa — ichki mehnat tartibi qoidalariga yozing; avtomatik narxnomani olib tashlang.
7. Bonus kassa farqiga bogʻliq boʻlsa — mukofot nizomida oldindan yozing.
8. Kimdandir allaqachon ushlab qolgan boʻlsangiz — yuqoridagi besh savol.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas. Oʻz holatingizni yurist bilan koʻrib chiqing.