Smena grafigi 2026: 2/2, 3/3 va tungi smena — qanday tuziladi

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 8-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Qisqa javob. Smena grafigi (Kodeksda — «smenalarga boʻlinib ishlash jadvali») — ish beruvchining ichki hujjati: unda kim, qaysi kun, soat nechadan nechagacha va qaysi tartibda navbat almashishi yoziladi (191, 192-moddalar). 12 soatlik smena faqat ish vaqtini jamlab hisobga olishda mumkin (185-modda 3-qism, 199-modda 2-qism); ketma-ket ikki smena taqiqlangan, smenalar orasida kamida 12 soat dam (192-modda 3-qism, 206-modda). Kecha-kunduz ishlaydigan bitta post uchun 4 kishi kerak, faqat kunduzi 12 soat ishlaydigan har kungi post uchun — 2 kishi (12 soatlik smena, bir kishiga haftasiga oʻrtacha 3,5 smena; bizning hisobimiz). Kodeks grafikni necha kun oldin eʼlon qilishni belgilamaydi: muddatni ichki qoidalarga yozing.

IT-boʻlim haqida

Ochiq aytamiz: Avada tizimlarni joriy qiladi va yuritib beradi; yuridik xizmat koʻrsatmaydi va smena grafigi, tabel yoki ish haqi dasturini sotmaydi. Maqolani Mehnat kodeksining oʻzidan tuzdik; grafikni tasdiqlashdan oldin oʻz holatingizni yurist yoki buxgalter bilan koʻrib chiqing. Ish vaqti normasi, jamlab hisobning hisob-kitobi va tabel belgilari — ish vaqti tabeli maqolasida; bu yerda — grafikni qanday tuzish.

Qaysi grafik haftalik normaga sigʻadi

Misol uchun 12 soatlik smenada ikki tanaffus, jami 1 soat (Kodeks: har biri 30 daqiqadan 2 soatgacha, 8 soatdan uzun smenada jamlab hisobda — ikkita, ish vaqtiga kirmaydi; 204-modda) — smenada 11 soat ish. 199-moddadagi «12 soat» — smenadagi ish vaqti. Haftalik oʻrtacha — bizning hisobimiz, bayramlarsiz:

Tibbiyot xodimlari va pedagoglar. Ular uchun hafta 40 emas, 36 soatdan oshmaydi (184-modda; roʻyxat — VMQ-758, 4-ilova), ayrim lavozimlarda kamroq. Unda 2/2 (38,5) va kunduz–tun–dam–dam (36,75–38,5) normadan oshadi: smenani qisqartiring yoki grafikka dam olish kuni qoʻshing (bizning hisobimiz). Normaning oʻzi — ish vaqti qoidalari qisqacha.

Haftalik oʻrtacha normadan past boʻlsa ham, yil boʻyicha 2/2 va 3/3 normadan oshib ketadi (bizning hisobimiz): bayramlar normani kamaytiradi, smenalar esa kamaymaydi. Hisob va qanday qoplash — ish vaqti tabeli: smenalar qismida.

Postga necha kishi kerak

Bizning hisobimiz, 12 soatlik smenalar bilan:

• Kecha-kunduz, har kuni (qorovul, klinika navbatchi hamshirasi, mehmonxona qabulxonasi): kuniga 2 smena × 7 = haftasiga 14 smena. Bir kishi haftasiga oʻrtacha 3,5 smena ishlaydi → 4 kishi. Uch kishi bilan har biri haftasiga 49–51 soat ishlaydi — normadan ortiq, 12 soatlik smenada esa ish vaqtidan tashqari ish taqiqlangan (189-modda 9-qism).
• Faqat kunduzi, har kuni 12 soat (doʻkon, kafe): haftasiga 7 smena → 2 kishi 2/2 bilan.
• Kasallik va taʼtil uchun zaxira. Toʻrt kishilik postda bittasi taʼtilga chiqsa, qolgan uchtasi normadan oshadi: oʻrindosh yoki qoʻshimcha xodimni oldindan rejalang; uning soatlari ham grafikda va tabelda (bizning maslahatimiz).

Misol: 4 hamshira, kunduz–tun–dam–dam, 8 kun (KS — kunduzgi smena 8:00–20:00, TS — tungi smena, D — dam olish kuni):

Har kuni bitta KS va bitta TS; kunduzgidan keyin tungigacha 24 soat, tungidan keyin keyingi kunduzgigacha 48 soat dam.

Grafikni tuzish: 6 qadam

1. Hisobni tanlang. 8 (yoki 7) soatdan uzun smena bilan ishlasangiz — ish vaqtini jamlab hisobga olish va hisob davri (oy, chorak yoki yil; 12 oydan oshmaydi) haqida buyruq (199-modda). Tartibi jamoa shartnomasida yoki kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib belgilanadi; qoʻmita boʻlmasa — 15-moddadagi yoʻl.
2. Smena vaqtlarini yozing. Har smenaning boshlanishi va tugashi, tanaffuslar, sutkadagi smenalar soni, dam olish kunlarining almashinuvi (191-modda 2-qism).
3. Odamlarni joylang. Har kishi uchun tekshiring: smena 12 soatdan oshmaydi; smena oxiridan keyingisining boshigacha kamida 12 soat (tanaffus bilan); ketma-ket ikki smena yoʻq; tungi smenadan keyin ertalab kunduzgi smena yoʻq (192-modda 3-qism, 206-modda).
4. Davr summasini tekshiring. Har kishining davrdagi soatlari davr normasidan oshmasin (189, 198-moddalar); oshsa — grafikka dam olish kuni qoʻshing, ish vaqtidan tashqari ish deb rejalashtirmang.
5. Tasdiqlang. Grafik — ichki hujjat (191-modda 3-qism). Kodeks imzo shaklini belgilamaydi; bizning maslahatimiz: rahbar imzolaydi va sana qoʻyadi, jamlab hisob tartibi kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan boʻlsa, oʻsha kelishuvga havola yozing. Mikrofirma ichki hujjatlarni, shu jumladan smena grafigini, qabul qilmasligi mumkin — unda ish vaqti shartlari har bir mehnat shartnomasiga yoziladi (505-modda).
6. Xodimlarga maʼlum qiling. Kodeksda muddat yoʻq. Bizning maslahatimiz: ichki mehnat tartibi qoidalariga «grafik oy boshlanishidan kamida bir hafta oldin, imzo bilan» deb yozing va har oy shunday qiling — tekshiruvda xodimlar grafik bilan tanishganini imzo isbotlaydi.

Tasdiqlangan grafik va jamlab hisob haqidagi buyruq — tekshiruvda soʻraladigan hujjatlar (roʻyxat — tekshiruv va javobgarlik).

Smena almashish, chiqmaslik va grafikni oʻzgartirish

• Ikki xodim smena almashsa. Kodeksda smena almashish tartibini topmadik. Bizning maslahatimiz: ikkalasining yozma arizasi, rahbarning roziligi; almashgandan keyin ham ikkala odam uchun 12 soatlik dam va «ketma-ket ikki smena yoʻq» qoidasi saqlanadi; tabelda — haqiqatda ishlagan odam.
• Almashtiruvchi kelmasa. 8 soatlik smenada, uzilishga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan ishda xodimni roziligisiz qoldirish mumkin, lekin ish beruvchi darhol boshqa odam topishi shart (189-modda 6-qism). 12 soatlik smenada ish vaqtidan tashqari ish taqiqlangan (189-modda 9-qism), ketma-ket ikki smena ham (192-modda 3-qism): bizning talqinimizcha, bu holda xodimni qoldirib boʻlmaydi. Shuning uchun har oy zaxira roʻyxatini tuzing: kim chaqirilsa keladi, kim postni qabul qila oladi (bizning maslahatimiz). Xodim almashtiruvchi kelguncha ozgina qolsa ham, bu vaqtni aniq yozing (190-modda 2-qism). Kelmagan xodim — intizom misoli.
• Grafikni xodim uchun oʻzgartirish. Ichki hujjatda belgilangan mehnat shartlarini bir tomonlama oʻzgartirib boʻlmaydi (135-modda 3-qism); masalan, tungi smenani yopish — bizning talqinimizcha, kamida ikki oy oldin, yozma (137-modda). Smena tartibi (masalan, 2/2, 8:00–20:00) oʻzgarmay, keyingi oy grafigida faqat sanalar siljisa — bu mehnat shartini oʻzgartirish emas, alohida rozilik kerak emas (bizning talqinimizcha).

Tungi smena: kimga mumkin emas yoki faqat rozilik bilan

Tungi vaqt — 22:00 dan 6:00 gacha (188-modda 1-qism); haqi — ish vaqti qoidalari qisqacha. Grafik tuzishda:

Rozilikni tungi smenali grafik tasdiqlanishidan oldin yozma oling va grafik bilan birga saqlang (bizning maslahatimiz). 2026-yil 12-sentabrdan homilador ayol va 14 yoshgacha bolaning ota-onasidan biri soʻrasa, ish beruvchi toʻliqsiz ish vaqti belgilashi shart (398-modda) — grafikda buni hisobga oling.

Kunduz va tunni almashtirish. «Kunduz–tun–dam–dam» toʻgʻri (yuqoridagi misol). «Tun–kunduz» (tungi smena ertalab tugaydi va darhol kunduzgisi boshlanadi) — ketma-ket ikki smena va 12 soatdan kam dam: 192 va 206-moddalarga zid.

Tungi smena qisqarsa, post bir soat boʻsh qoladi. Tungi smena odatda 1 soatga qisqaradi (qoidalar — ish vaqti qoidalari qisqacha). Kecha-kunduz postda bu kuniga bir soat boʻshliq: uni kunduzgi smena bilan yopib boʻlmaydi (12 soatdan oshadi). Yo tungi va kunduzgi smenani tenglashtiring — jamoa shartnomasi yoki kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib (188-modda 4-qism), yo shu bir soatga boshqa xodim qoʻying (bizning maslahatimiz).

Oylik maosh va 14–16 smenali oy

2/2 grafikda bir oyda 14 ham, 16 ham smena boʻladi. Bizning talqinimizcha: oylik maosh (oklad) belgilangan xodim grafik boʻyicha hamma smenasini ishlasa, maoshini toʻliq oladi; soatlar farqi hisob davri oxirida normaga solishtiriladi (189-modda 5-qism). Tungi soatlar uchun qoʻshimcha haq maoshga kirmaydi va alohida hisoblanadi (264-modda 2-qism). Soatbay haq boʻlsa — ishlangan soat × stavka. Grafik boʻyicha bayram kuniga tushgan smena kamida ikki baravar toʻlanadi yoki, xodim xohlasa, boshqa dam olish kuni va bir baravar haq (263-modda 5-qism); shanba yoki yakshanbaga tushgani — bir baravar (4-qism), batafsil — bayramlar qismida. Qaysi usul — mehnat shartnomasida yozing; hisobni buxgalter bilan tekshiring.

Sakkiz xato

1. 12 soatlik smena, lekin jamlab hisob haqida buyruq yoʻq. Odatdagi hisobda kun 8 (yoki 7) soatdan oshmaydi (185-modda 1-qism).
2. «Bir sutka ish, uch sutka dam» qorovul. Kodeksga zid — bizning talqinimizcha; sabablari — ish vaqti tabeli.
3. Uch kishi bilan kecha-kunduz post. Haftasiga 49–51 soat: normadan ortiq, 12 soatlik smenada esa qoʻshimcha soat taqiqlangan.
4. «Yana ikki soat qol». 12 soatlik smenada ish vaqtidan tashqari ish taqiqlangan (189-modda 9-qism).
5. Tun–kunduz ketma-ket. Smenalar orasida kamida 12 soat (192-modda 3-qism, 206-modda).
6. Tanaffus yoʻq, lekin bu ichki qoidalarda yozilmagan. Tanaffus 30 daqiqadan 2 soatgacha, 8 soatdan uzun smenada — ikkita. Berib boʻlmaydigan ishlar roʻyxati ichki qoidalarga yoziladi va ovqatlanish ish vaqtida taʼminlanadi (204-modda 1, 5, 6-qism); unda smena 12 soat ish boʻladi va davr normasiga sigʻmaydi.
7. Homilador yoki kichik bolali xodim roziliksiz tunda. Yozma rozilik; homiladorlikda va uch yoshgacha bolada — tibbiy xulosa ham (396-modda).
8. Tungi ustama maoshga «kiritilgan». Kodeks aniq aytadi: tungi ish uchun oshirilgan haq ish haqi stavkasiga (okladga) kirmaydi (264-modda 2-qism), u esa har tungi soat uchun kamida 50 foiz (1-qism).

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas: aniq holatni yurist yoki buxgalteringiz bilan aniqlang.

Maqola 2026-yil 8-noyabrdagi qonunchilikka koʻra yozilgan. Kodeks oʻzgarsa, yangilaymiz.