Telegram bot yaratish: biznes uchun nima qilishi kerak va egasi kim

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 9-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada tayyor bot sotmaydi. «Sizning IT-boʻlimingiz» xizmatimizning ishi — dasturlaringiz: CRM, sayt, Telegram-botlar va ular orasidagi integratsiyalar. Bu yerda hech qaysi dasturchi yoki xizmatni tavsiya qilmaymiz va narx yozmaymiz — faqat nimani soʻrash, yozish va oʻz qoʻlingizda saqlashni yozamiz.

Qisqasi

• Bizning maslahatimizcha, biznes botidan uchta ishni kuting: buyurtma yoki yozilishni qabul qiladi, koʻp beriladigan savollarga javob beradi va mijozga holatni (tayyor, yoʻlda, ertaga qabul) xabar beradi. Qolgani — qoʻshimcha.
• Botda toʻrt narsa bor: bot akkaunti (Telegramdagi egasi), token (botni boshqarish kaliti), kod va server bilan baza (buyurtmalar va mijozlar telefoni). Bizning maslahatimizcha, akkaunt, kod, server va baza sizning nomingizda boʻlsin; token ishlash uchun dasturchida turadi, lekin yangisini faqat siz chiqara olasiz.
• Bot uchun pul toʻlash kodga huquqni oʻz-oʻzidan sizga oʻtkazmaydi. Huquqlar faqat mualliflik shartnomasi bilan oʻtadi, u esa yozma tuzilishi kerak; shartnomada bevosita yozilmagan huquq oʻtmagan hisoblanadi, «mutlaq» deb yozilmasa — huquq nomutlaq.
• Telegramda bot uni yaratgan akkauntga tegishli. Egalikni BotFather orqali boshqa odamga oʻtkazish mumkin, lekin faqat botni kamida bir marta ishga tushirgan yoki unga yozgan odamga; oʻtkazishni qaytarib boʻlmaydi.
• Bot orqali sotsangiz, har bir savdoga chek beriladi (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi Qonun, 10-modda). Bizning talqinimizcha, bot ham axborot tizimi, shuning uchun sotuvchi haqidagi maʼlumot shartnomagacha koʻrsatiladi; oferta havolasini buyurtmadan oldin bering (bizning maslahatimiz). Bizning talqinimizcha, botdagi savdo elektron tijoratga kiradi, shuning uchun elektron toʻlovga virtual kassaning elektron cheki xaridorga yuboriladi. Botning «toʻlandi» xabari chek emas.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

• Botga qachon ehtiyoj bor
• Bot nima qilishi kerak: soha boʻyicha
• Toʻrt narsa sizda boʻlsin
• Kod kimniki: qonun nima deydi
• Bot akkaunti va token
• Botni dasturchidan qaytarib olish
• Bot orqali sotish: oferta, toʻlov va chek
• Mijoz maʼlumotlari va xabar yuborish
• Dasturchiga nima yoziladi
• Narxni nima belgilaydi
• Ochiq savollar

Botga qachon ehtiyoj bor

Bot — Telegramdagi dastur: mijoz unga yozadi yoki tugma bosadi, bot javob beradi va maʼlumotni sizga yoki tizimingizga yuboradi. Bizning maslahatimizcha, quyidagi hollarda bot kerak boʻladi:

• kuniga oʻnlab bir xil savol (manzil, ish vaqti, narxlar roʻyxati, «bugun bormi») keladi va ularga odam javob beradi;
• buyurtma yoki yozilish chatda qabul qilinadi va adashib ketadi: kim nimani, qachonga, qayerga soʻragani daftarga koʻchirilmay qoladi;
• mijozga keyin xabar berish kerak: buyurtma tayyor, kuryer yoʻlda, ertaga qabul.

Agar kuniga bir-ikki murojaat boʻlsa va ularni bitta odam bemalol yozib borsa, bot hali erta. Unda Telegram kanali, tayyor javoblar va yaxshi jadval yetadi. Botning oʻzi mijoz olib kelmaydi: u kelgan mijozni yoʻqotmaslikka yordam beradi. Mijoz qaysi kanaldan kelganini bot havolasi orqali sanash usuli — oʻquvchi jalb qilish maqolasida.

Bot nima qilishi kerak: soha boʻyicha

Har bir sohada bot uchun bitta savolga javob bering: buyurtma yoki yozuv botdan keyin qayerga tushadi — kimning telefoniga, qaysi jadvalga, qaysi tizimga. Bot hech qayerga yozmasa, u faqat chiroyli chat.

Kafe qatoridagi talab: 2026-yil 22-oktabrdan umumiy ovqatlanish korxonalariga soliq organlarining axborot tizimlari bilan integratsiya qilinmagan avtomatlashtirilgan hisobga olish oʻlchov vositalari yoki buyurtmalar hisobini yuritish dasturiy mahsulotlaridan foydalanish taqiqlangan, PF-5813-son Farmonda nazarda tutilgan istisnolar bundan mustasno (943-son qaror bilan tasdiqlangan Nizomning 4-bandi, 393-son qaror tahririda). Bizning talqinimizcha, buyurtma qabul qiladigan bot ham shu savolga kiradi; dasturchingizdan va soliq inspeksiyangizdan yozma soʻrang. Batafsil — virtual kassa maqolasida.

Toʻrt narsa sizda boʻlsin

Telegramning oʻz sahifasida: tokenni xavfsiz saqlang, chunki uni «botingizni boshqarish uchun istalgan odam ishlatishi mumkin». Bizning maslahatimizcha, botni dastlabki kundan oʻz akkauntingizda yarating, tokenni umumiy chatlarga yubormang va dasturchiga faqat tokenni bering. Bot toʻlov qabul qilsa, beshinchi narsa ham bor: toʻlov tizimi (Click, Payme) bilan shartnoma va chek beradigan kassa. Bizning maslahatimizcha, ular ham yuridik shaxsingiz yoki YaTT nomida boʻlsin, pul sizning hisobingizga tushsin. Server qaysi davlatda ekanini dasturchidan yozma soʻrang. Buyurtmalar tushadigan Telegram guruhini ham oʻz akkauntingizdan oching yoki uning egasi boʻling (bizning maslahatimiz): bot guruhga admin qilib qoʻshilsa, guruhdagi barcha xabarlarni oladi (Telegramning «Bot features» sahifasi). Kod, server va domen kimning nomida boʻlishi haqida toʻliq roʻyxat va topshirish xabari namunasi — «CRM yetadimi» maqolasida.

Kod kimniki: qonun nima deydi

• Dastur — asar. Har qanday dasturlash tilidagi dastur, boshlangʻich matn ham, obyekt kodi ham, mualliflik huquqi obyekti (OʻRQ-42-son Qonun, 6-modda). Huquq dastur yaratilgan paytdan paydo boʻladi, roʻyxatdan oʻtkazish shart emas (10-modda). Dasturni Adliya vazirligida roʻyxatdan oʻtkazish mumkin, lekin majburiy emas (1060-XII-son Qonun, 4 va 9-moddalar).
• Pul toʻlashning oʻzi huquqni oʻtkazmaydi. Nusxaga egalik huquqi asarga boʻlgan mualliflik huquqini oʻz-oʻzidan oʻtkazmaydi (OʻRQ-42, 38-modda; Fuqarolik kodeksi, 1067-modda). Mulkiy huquqlar faqat mualliflik shartnomasi bilan oʻtadi (38-modda).
• Shartnoma yozma boʻladi va huquqlarni sanab chiqadi. Mualliflik shartnomasi yozma tuziladi (42-modda; FK 1069-modda). Unda bevosita yozilmagan foydalanish huquqlari oʻtkazilmagan hisoblanadi (39-modda); «mutlaq» deb yozilmagan huquqlar nomutlaq hisoblanadi (38-modda). EHM dasturlari toʻgʻrisidagi qonun ham shartnomada foydalanish hajmi va usullari, haq toʻlash tartibi va miqdori hamda amal qilish muddati albatta yozilishini talab qiladi (1060-XII, 7-modda).
• Buyurtma boʻyicha yaratilgan bot. Buyurtma shartnomasida muallif asarni yaratib, buyurtmachiga topshirishga majbur boʻladi; mulkiy huquqlar oʻtkazilsa, yuqoridagi qoidalar amal qiladi (OʻRQ-42, 41-modda). Shartnoma nima yaratilishini hamda natijadan foydalanish maqsadi yoki usullarini belgilashi lozim (FK 1037-modda).
• Studiya xodimlari yozgan kod. Xizmat vazifasi doirasida yaratilgan asarga mutlaq huquqlar, shartnomada boshqacha boʻlmasa, ish beruvchiga — studiyaga tegishli (OʻRQ-42, 34-modda; FK 1062-modda). Bizning talqinimizcha, studiya bu huquqlarni sizga alohida shartnoma bilan oʻtkazadi.
• Muddat va hudud. Shartnomada muddat yozilmasa, muallif besh yildan keyin, kamida olti oy oldin yozma ogohlantirib, uni bekor qilishi mumkin; hudud yozilmasa — huquq Oʻzbekiston hududi bilan cheklanadi (OʻRQ-42, 39-modda).
• Shartnoma boʻlmasa. Bizning talqinimizcha, kelishuv haqiqiy emas boʻlib qolmaydi, lekin nizoda uning shartlarini guvoh bilan isbotlab boʻlmaydi (FK 109-modda); yozishmalar va toʻlov hujjatlari qoladi. Yozma mualliflik shartnomasisiz kodga huquqlar sizga, bizning talqinimizcha, oʻtmagan (OʻRQ-42, 38, 42-moddalar). Dasturchi chet elda boʻlsa, shartnomani har biringiz imzolagan hujjatni almashib ham tuzish mumkin (FK 107-modda; bizning talqinimiz); oddiy chatdagi kelishuv shunga yetadimi — aniq emas. Bot allaqachon yaratilgan boʻlsa ham, huquqlarni oʻtkazish shartnomasini hozir imzolash mumkin (bizning maslahatimiz).

Studiya «kod bizniki, sizda litsenziya» desa. Bizning talqinimizcha, bunday boʻlishi mumkin: xodimlar yozgan kod studiyaniki (34-modda) va u huquqlarni oʻtkazish oʻrniga litsenziya berishi mumkin (FK 1036-modda). Litsenziya shartnomasi beriladigan huquqlarni, foydalanish chegaralari va muddatlarini aniqlashi lozim (1036-modda); unda yozilmagan huquqlar oʻtmagan hisoblanadi (OʻRQ-42, 39-modda). Bizning maslahatimizcha, litsenziyada beshta narsani tekshiring: muddat va uzayishi; boshqa dasturchi botni oʻzgartira oladimi; studiya bilan ishlash tugasa nima boʻladi; baza va mijozlar roʻyxati sizga qanday qaytariladi; bot akkaunti kimning nomida.

Bizning maslahatimizcha, shartnomaga yozing: bot uchun yozilgan kodga mutlaq huquqlar toʻliq toʻlovdan keyin sizga oʻtadi; qaysi usullar: ishga tushirish, oʻzgartirish, nusxa olish, boshqa serverga yoki boshqa dasturchiga berish; muddat va hudud; dasturchining tayyor qismlari (kutubxonalar, oʻz platformasi) — litsenziya bilan, ularning roʻyxati ilovada. Dastur boshqa yoʻl bilan ham olinadi — obuna yoki litsenziya; uchta yoʻlning farqi — «Tizim narxi» maqolasida.

Biz oʻzimiz qanday yozamiz: namunaviy shartnomamizda dasturiy taʼminot, uning dastlabki kodi va platformamizga mutlaq huquqlar bizda qoladi va sizga oʻtmaydi (5.1); sizga toʻliq hisob-kitobdan soʻng Oʻzbekistonda 10 yillik oddiy (noeksklyuziv) litsenziya beriladi, u oʻzi uzayadi (5.2); faqat siz uchun yaratilgan va dasturiy taʼminot yoki platformaning bir qismi boʻlmagan natijalarga mutlaq huquqlar toʻliq toʻlovdan keyin sizga oʻtadi (5.4); dasturiy taʼminotni oʻzgartirish yoki boshqalarga berish — faqat bizning yozma roziligimiz bilan (5.3). Kim bilan ishlasangiz ham — biz bilanmi, boshqa dasturchi bilanmi — nima «faqat siz uchun» yaratilishini shartnomada oldindan yozing (bizning maslahatimiz).

Bot akkaunti va token

• Bot kimniki. Telegram qoidasiga koʻra bot uning maʼlumotlari BotFatherda turgan akkauntga tegishli — avval botni yaratgan, oʻtkazilgandan keyin yangi egasining akkaunti. Akkaunt oʻchirilsa yoki unga kirish yoʻqolsa, u yaratgan botlar toʻxtatilishi mumkin (Telegram botlar dasturchilari shartlari, 6.3, akkaunt haqidagi band).
• Egalikni oʻtkazish. BotFather orqali (/mybots → bot → transfer ownership) egalikni boshqa foydalanuvchiga oʻtkazish mumkin. Faqat botni kamida bir marta ishga tushirgan yoki unga yozgan odamga oʻtkaziladi. Yangi egasi botni toʻliq boshqaradi: uning xabarlarini koʻradi va hatto oʻchirib yuborishi mumkin; oʻtkazish qaytarilmaydi (Telegramning «Bot features» sahifasi).
• Token. Akkaunt egasi BotFatherda /token buyrugʻi bilan yangi token oladi; bizning talqinimizcha, eski token bilan ishlayotgan dastur shu zahoti botni boshqara olmay qoladi. Telegram shartlariga koʻra, tokeningiz bilan boshqalar qilgan har qanday harakat siz qilgan deb hisoblanadi (4.5).
• Kim xabarlarni koʻradi. Telegram sahifasiga koʻra, bot egasi uning xabarlariga kira oladi. Bizning talqinimizcha, ularni token va bot dasturi kimda boʻlsa — odatda dasturchi — oʻsha odam ham oʻqiy oladi. Bizning maslahatimizcha, shuning uchun ham bot akkaunti sizda boʻlsin va dasturchilar almashganda token yangilansin.

Botni dasturchidan qaytarib olish

Bizning maslahatimizcha, quyidagi tartibda, dasturchi bilan munosabat yaxshi paytda:

1. Oʻz Telegram akkauntingizdan botni ishga tushiring yoki unga yozing (busiz egalikni sizga oʻtkazib boʻlmaydi).
2. Dasturchidan BotFather orqali egalikni sizga oʻtkazishni soʻrang. Oʻtgach, BotFatherda bot roʻyxatingizda turganini tekshiring.
3. Kod omborini sizning hisobingizga oʻtkazish yoki toʻliq nusxasini berishni soʻrang: kod, oʻrnatish yoʻriqnomasi, server va bazaning roʻyxati, ulangan xizmatlar (toʻlov, SMS, xarita). Click yoki Payme bilan shartnoma kimning nomida ekanini tekshiring: dasturchi nomida boʻlsa, botdagi toʻlovlar uning hisobiga tushadi. Bizning maslahatimizcha, ajralishdan oldin yuridik shaxsingiz yoki YaTT nomiga oʻz shartnomangizni tuzing va botni unga ulang.
4. Bazaning zaxira nusxasini oling va uni ochib koʻring: buyurtmalar va mijozlar bormi.
5. Zaxira nusxani olgach, tokenni yangilang va yangi tokenni faqat oʻz serveringizdagi botga qoʻying: eski server shu bilan botni boshqara olmay qoladi (bizning talqinimiz). Ajralish yomon boʻlsa, buni egalik oʻtgan zahoti qiling: bot yangi serverda ishga tushguncha toʻxtab turadi.
6. Parollarni chatda olmang; topshirishni bitta yozma xabar yoki dalolatnoma bilan tasdiqlang.

Dasturchi rad etsa: bot uning akkauntida boʻlsa, Telegram orqali uni qaytarib olish yoʻlini biz topmadik. Bizning talqinimizcha, unda yangi bot ochib, mijozlarni unga taklif qilasiz; yangi botning manzili (@username) boshqa boʻladi, menyu, QR-kod va havolalarni yangilaysiz. Kod va baza boʻyicha esa shartnoma va yozishmalar asos boʻladi. Shuning uchun 1–3-qadamlarni bot yaratilgan kundayoq qiling.

Bot orqali sotish: oferta, toʻlov va chek

• Oferta. Barcha muhim shartlari boʻlgan va javob qaytargan har qanday shaxs bilan shartnoma tuzish istagi koʻrinib turgan taklif — ommaviy oferta (FK 369-modda); oferta shartlarini bajarish, masalan tegishli summani toʻlash, ham aksept hisoblanadi (370-modda). Bizning maslahatimizcha, oferta matniga botda buyurtmadan oldin havola bering. Oferta matnida nima boʻlishi — oferta va chek maqolasida.
• Shartnomagacha nima koʻrsatiladi. Axborot tizimlaridan foydalangan holda sotishda sotuvchi shartnoma tuzilguniga qadar davlat tilida yoki kelishuv boʻyicha boshqa tilda koʻrsatadi: nomi, manzili va shikoyatlarni qabul qilish tartibi, tovar xususiyatlari, litsenziya va ruxsatnomalarning QR-kodi, narxi, yetkazib berish narxi va toʻlov shartlari, kafolat, shartnomani bekor qilish tartibi (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi Qonun, 28¹-modda). Tovarni kassa yoki tovar chekini bermasdan sotish taqiqlanadi (10-modda). Bizning talqinimizcha, Telegram bot shunday axborot tizimi. Bizning maslahatimizcha, bularni botning «Biz haqimizda» yoki «Shartlar» tugmasiga qoʻying.
• Elektron chek. Elektron tijoratda elektron toʻlovga virtual kassaning elektron cheki xaridorga — telefon raqamiga, elektron pochtasiga yoki shaxsiy kabinetiga yuboriladi (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi Qonun, 23-modda). Bizning talqinimizcha, bot orqali savdo shu qoidaga kiradi. Botning «toʻlov qabul qilindi» xabari chek emas; toʻlov ilovasining kvitansiyasi ham, agar u toʻlov tashkiloti bergan fiskal chek boʻlmasa, chek emas. Chekni kim beradi — sizning kassangizmi yoki toʻlov tashkilotimi — shartnomada aniq yozdiring: Click va Payme orqali toʻlovda chek.
• Telegram ichida toʻlov. Telegram qoidasiga koʻra raqamli tovar va xizmatlar botda faqat Telegram Stars bilan sotiladi; jismoniy tovar va xizmatlar toʻlov provayderi orqali toʻlanadi, Telegram oʻzi toʻlovni qayta ishlamaydi (Telegram botlar dasturchilari shartlari, 6.1–6.2). Telegramning «Bot features» sahifasi onlayn kurslarni raqamli xizmatga misol qilib keltiradi; aniq chegara Apple va Google qoidalariga bogʻliq (6.2). Click yoki Payme qanday ulanishini — Telegram ichidami yoki toʻlov sahifasiga havola bilanmi — biz Telegramning ochiq sahifalarida tekshira olmadik: dasturchidan va toʻlov tashkilotidan yozma soʻrang.

Mijoz maʼlumotlari va xabar yuborish

• Kimning bazasi. Bizning talqinimizcha, botdagi mijozlar roʻyxatining mulkdori — biznesingiz, uni yuritadigan dasturchi — operator (Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi Qonun, 4-modda). Bizning talqinimizcha, buyurtmani bajarish uchun berilgan telefon va manzilga shartnomani bajarish asosida ishlov beriladi (18-modda); ularni keyin reklama uchun ishlatish uchun esa rozilik kerak. Rozilikni qanday olish va saqlash — rozilik namunasi maqolasida.
• Qayerda saqlanadi. 2026-yil 27-martdan Oʻzbekistonda saqlanishi shart boʻlganlar — biometrik va genetik maʼlumotlar hamda telekommunikatsiya operatorlaridagi abonentlar maʼlumotlari (27¹-modda). Ism, telefon va manzil kabi maʼlumotlar qonundagi uch shartdan biri bajarilsa, chet eldagi serverda ham turishi mumkin; shaxsning roziligi bu uch shartdan biri emas. Batafsil — maʼlumotlar qonuni boʻyicha qoʻllanmada.
• Telegram qoidalari. Har bir botda foydalanuvchilarga ochiq maxfiylik siyosati boʻlishi kerak: qanday maʼlumot, qanday va nima maqsadda yigʻiladi. Oʻzingiznikini bermasangiz, Telegramning standart siyosati qoʻllanadi, lekin uning ishingizga va qonunga mosligi uchun siz javobgarsiz (Telegram botlar dasturchilari shartlari, 4-boʻlim). Foydalanuvchi soʻrasa, qonun saqlashni talab qilmasa, maʼlumoti oʻchiriladi; keragidan ortiq maʼlumot yigʻilmaydi (4.2–4.3).
• Klinika. Salomatlik haqidagi maʼlumotlar — maxsus maʼlumotlar; ularga qonunda sanalgan hollardagina ishlov beriladi, shulardan biri — yozma, shu jumladan elektron hujjat shaklidagi rozilik (Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi Qonun, 25-modda). Bizning talqinimizcha, botdagi katakcha bunday elektron hujjat emas: ERI boʻlmasa, rozilikni qogʻozda oling. Murojaat qilganlik, sogʻliq holati va tashxis — shifokor siri («Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida»gi Qonun, 45-modda). Bizning maslahatimizcha, yozilish botida faqat ism, telefon, shifokor va vaqtni soʻrang, shikoyat va tashxisni emas. Pasport maʼlumoti va pasport rasmini ham botda soʻramang: bizning talqinimizcha, yozilish uchun ular kerak emas, qonun esa bazani vazifa uchun «zarur hamda yetarli» maʼlumotdan tuzishni talab qiladi (Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi Qonun, 10-modda; Telegram shartlari, 4.3). Pasportni va maxsus maʼlumotlarga yozma rozilikni birinchi qabulda, qabulxonada oling (bizning maslahatimiz). Bizning talqinimizcha, botdagi roʻyxatning oʻzi — kim qaysi shifokorga yozilgani — shifokor siri (45-modda). Eslatmada vaqt va manzilni yozing, shifokor mutaxassisligi va tashrif sababini emas. Yozuvlarni koʻradigan dasturchi bilan maxfiylik sharti bor shartnoma imzolang.
• Oʻquv markazi. 18 yoshga toʻlmaganlar maʼlumotiga ota-onasi yozma, shu jumladan elektron hujjat shaklida rozilik beradi (21-modda). Bizning talqinimizcha, botdagi tugma yoki katakcha bunday elektron hujjat emas: ERI boʻlmasa, rozilikni qogʻozda, birinchi darsda imzolating. Bizning maslahatimizcha, sinov darsiga botda ota-ona yoziladi, bola emas; batafsil — rozilik namunasi maqolasida.
• Reklama xabarlari. Chegirma yoki taklif haqida obunachilarga yuborilgan xabar — bizning talqinimizcha, reklama («Reklama toʻgʻrisida»gi Qonun, 5-modda). Botni bolalar oʻqisa: reklamada voyaga yetmaganlarni tovar olishga daʼvat qilish yoki ularni buni soʻrab uchinchi shaxslarga, masalan ota-onasiga murojaat qilishga undash taqiqlanadi (17-modda); bizning maslahatimizcha, oʻquv markazi aksiyalarini rozilik bergan ota-onalarga yuboring — reklamada nima deyish mumkin emas. 2026-yil 1-noyabrdan reklama SMSlari uchun rozilik va soat 18.00 dan 09.00 gacha taqiq PQ-265 qarorida SMS va mobil aloqa uchun yozilgan; messenjerlar unda tilga olinmagan. Telegram shartlari botga spam yuborishni taqiqlaydi (Telegram botlar dasturchilari shartlari, 5.2); bot odamga birinchi boʻlib yoza olmaydi — odam botga avval yozishi yoki uni guruhga qoʻshishi kerak (Telegramning «Bots» sahifasi). Bizning maslahatimizcha, reklama xabarini faqat alohida rozilik berganlarga, soat 18.00 dan 09.00 gacha emas va «obunani bekor qilish» tugmasi bilan yuboring. Batafsil — reklama SMS va qoʻngʻiroqlar maqolasida.
• Toʻlov, dars va qabul eslatmalari. Toʻlov muddati, dars yoki qabul vaqti, buyurtma holati haqidagi eslatma — bizning talqinimizcha, shartnomani bajarish uchun yuboriladi va reklama emas; lekin bu qonunda alohida yozilmagan. Aksiya yoki «qaytib keling» — reklama. Bizning maslahatimizcha, eslatmani aksiyadan alohida yuboring, unga chegirma yoki taklif qoʻshmang. Batafsil — CRM tanlash maqolasida.

Dasturchiga nima yoziladi

Ikki hujjat boʻladi: talablar — siz oddiy tilda yozasiz, texnik topshiriq — dasturchi talablar asosida yozadi va u shartnomaga ilova boʻladi. Usul — texnik topshiriq maqolasida. Bot uchun talablarga bizning maslahatimizcha shu oʻn qatorni yozing:

1. Bot kimga va nima uchun: bitta gap.
2. Mijoz bosadigan tugmalar va har biridan keyin nima boʻladi.
3. Buyurtma yoki yozuv qayerga tushadi: guruh, jadval yoki tizim.
4. Kim botni boshqaradi: narx, menyu, ish vaqtini kim va qayerda oʻzgartiradi (boshqaruv paneli kerakmi).
5. Tillar: oʻzbekcha, ruscha.
6. Toʻlov boʻlsa: qaysi yoʻl va chekni kim beradi.
7. Qaysi maʼlumot soʻraladi va nima uchun; maxfiylik siyosati matni.
8. Bot akkaunti, kod ombori, server, domen va toʻlov tizimi bilan shartnoma kimning nomida.
9. Qabul qilish: qaysi 5–10 holatni birga sinab koʻrasiz.
10. Topshirgandan keyin: xato tuzatish muddati va kim yuritadi.

Narxni nima belgilaydi

Narx yozmaymiz: u ishga bogʻliq. Bizning talqinimizcha, narxni koʻpincha shular oshiradi: toʻlov ulash; ombor, kassa yoki CRM bilan bogʻlash; boshqaruv paneli; ikki til; mijozga keyingi xabarlar (holat, eslatma); Telegram ichidagi mini ilova (Mini App). Alohida va muntazam toʻlanadiganlar: server, domen, SMS va toʻlov tizimlarining komissiyasi. Taqqoslash uchun savollar — «Tizim narxi» maqolasida.

Ochiq savollar

• BotFatherda egalikni oʻtkazishning qoʻshimcha shartlari (masalan, ikki bosqichli tasdiq) Telegramning ochiq sahifalarida yozilmagan.
• Click va Payme Telegram ichidagi toʻlov provayderi sifatida ulanadimi va ular sotuvchi uchun fiskal chek beradimi — har bir ulanish uchun toʻlov tashkilotidan soʻrang.
• Pasport rasmidagi yuz tasviri Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi Qonunning 26-moddasi boʻyicha biometrik maʼlumot hisoblanadimi (u holda 27¹-modda boʻyicha Oʻzbekistonda saqlanadi) — sharh topmadik.
• Elektron tijorat toʻgʻrisidagi Qonunga 2026-yil 12-dekabrdan OʻRQ-1173 bilan oʻzgartishlar kiradi: elektron tijorat taʼrifi kengayadi. Bu sahifani oʻsha kuni qayta oʻqiymiz.
• «Reklama toʻgʻrisida»gi Qonunning 30-moddasi (telekommunikatsiya xizmatlari) messenjer xabarlariga taalluqlimi — sharh yoki sud amaliyotini topmadik.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.