Mijozni ushlab qolish: avval oʻlchang, keyin choralar koʻring

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 16-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada soʻrovnoma, SMS-tarqatma, sirli mijoz tekshiruvi yoki bonus dasturini sizning nomingizdan oʻtkazmaydi. «Sizning IT-boʻlimingiz» xizmatimiz CRM, sayt va Telegram-botlarni yuritadi va takomillashtiradi. Bu yerda hech qaysi dastur yoki xizmatni tavsiya qilmaymiz va narx yozmaymiz. Maqola doʻkon, kafe, klinika, salon va avtoservis egasi uchun. Oʻquv markazi boʻlsa, 19-postda oʻquvchi uchun alohida hisob va qoʻngʻiroq tartibi bor.

Qisqasi

  • Avval «ketgan» soʻzini aniqlang: mijoz odatda qancha vaqtda bir keladi, shu oraliqning ikki baravari oʻtsa ham kelmasa — ketgan deb sanang. Kafe uchun bu taxminan bir oy, avtoservis uchun bir-ikki yil boʻlishi mumkin. Tanlagan muddatni oʻzgartirmang.
  • Uchta raqam yetadi: ketish ulushi (oy boshidagi faol mijozlardan qanchasi oy oxirida faol emas), ushlab qolish ulushi (oy boshidagi faol mijozlardan qanchasi qolgani) va takroriy mijozlar ulushi. Uzoq tanaffusdan keyin qaytgan mijozni yangilar bilan birga N da sanang, aks holda ushlab qolish ulushi yuqori chiqadi.
  • NPS — bitta savol: «0 dan 10 gacha: bizni doʻstingizga qanchalik tavsiya qilasiz?» va «Nega?». 9–10 qoʻyganlar ulushidan 0–6 qoʻyganlar ulushini ayiring. 50 ta javobda bir kishining javobi natijani 2–4 ballga siljitadi, shuning uchun bir necha oylik yoʻnalishga qarang.
  • «Sizni sogʻindik, qaytib keling» — reklama: bunday xabar faqat reklama roziligini bergan mijozga yuboriladi, SMS va qoʻngʻiroq esa faqat 09:00–18:00 oraligʻida (SMS uchun — bizning talqinimiz, 15-postdagidek). Kelishilgan sana haqidagi eslatma va taklifsiz soʻrovnoma — reklama emas (bizning talqinimiz).
  • Har bir biznesdan «shikoyat va takliflar kitobi»ni talab qiladigan umumiy qoidani topmadik va xususiy biznes uchun shikoyatga javobning umumiy qonuniy muddatini ham topmadik. Shuning uchun oʻz muddatingizni belgilang va shikoyatlarni bitta roʻyxatda yuriting.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

Mijoz qachon «ketgan» hisoblanadi

Obunali xizmatda mijoz shartnomani bekor qilsa, ketgan boʻladi. Kafe, salon yoki doʻkonda esa hech kim «ketdim» demaydi: mijoz shunchaki kelmay qoʻyadi. Shuning uchun avval qoida kerak: necha kun kelmasa, mijozni ketgan deb sanaysiz.

Bizning maslahatimiz: mijozning odatdagi kelish oraligʻini oling va uni ikkiga koʻpaytiring. Odatdagi oraliq — bir mijozning ketma-ket ikki tashrifi orasidagi kunlarning oʻrtachasi. Salon uchun bu oraliq va uni roʻyxatga qoʻyish 42-postda bor.

Biznes Odatdagi oraliq (taxminiy) «Ketgan» deb sanash uchun
Uy yonidagi doʻkon, kafe 1–2 hafta 31 kun kelmasa
Salon, sartaroshxona 4–6 hafta 90 kun kelmasa
Klinika (nazorat koʻrigi bor) shifokor belgilagan sana belgilangan sanadan keyin 30 kun
Avtoservis 6–12 oy 12–24 oy kelmasa
Kiyim, maishiy texnika doʻkoni bir necha oy 12 oy kelmasa

Jadvaldagi raqamlar — boshlanish nuqtasi, qonun yoki standart emas. Oʻz yozuvlaringizdan oraliqni bir marta hisoblang, muddatni tanlang va keyin oʻzgartirmang: muddat har oy oʻzgarsa, raqamlarni solishtirib boʻlmaydi.

Mijozni nimadan taniysiz, shuni ham hal qiling. Eng qulay belgi — telefon raqami. Bonus kartasi yoki CRM boʻlsa, raqam oʻsha yerda bor. Mijozlar naqd toʻlab ketadigan kafe yoki doʻkonda raqam yoʻq: u yerda faqat bonus yoki chegirma kartasi berilganlarni sanash mumkin. Bunday kartaning anketasida rozilik va maqsad yozilishi kerak — namunasi 8-postda.

Uchta raqam va bitta misol

Oy boshida va oy oxirida faol mijozlarni sanang. «Faol» — tanlagan muddatingiz ichida kamida bir marta kelgan mijoz. Muddatingiz bir oydan qisqa boʻlsa (masalan, kafe uchun 30 kun), bu hisob uchun 31 kun oling: aks holda faqat oyning 1-kuni kelgan yangi mijoz oy oxirida E dan chiqib qoladi.

  • S — oy boshidagi faol mijozlar.
  • N — oy boshida faol boʻlmagan, lekin shu oyda kelgan mijozlar: yangilar va uzoq tanaffusdan keyin qaytganlar.
  • E — oy oxiridagi faol mijozlar.

Formulalar:

  • Ushlab qolish ulushi = (E − N) ÷ S × 100.
  • Ketish ulushi = (S + N − E) ÷ S × 100. Bu yerdagi S + N − E — oy boshida faol boʻlgan, oy oxirida esa faol boʻlmay qolgan mijozlar.
  • Ikkalasi qoʻshilsa, doim 100 % boʻladi: bu formulaning xususiyati, hisob toʻgʻriligining isboti emas. Hisob S, N va E bir xil muddat bilan sanalganda toʻgʻri boʻladi. Tanaffusdan keyin qaytgan mijozni N ga qoʻshmasangiz, ushlab qolish yuqori, ketish esa past chiqadi.

Misol: salon, muddat 90 kun. 1-oktabr holatiga oxirgi 90 kunda kelgan mijozlar 240 ta (S). Oktabrda 1-oktabr holatiga faol boʻlmagan 35 ta mijoz keldi: yangilar va tanaffusdan keyin qaytganlar (N). 31-oktabr holatiga oxirgi 90 kunda kelganlar 230 ta (E).

  • Ushlab qolish: (230 − 35) ÷ 240 = 195 ÷ 240 ≈ 81 %.
  • Ketish: (240 + 35 − 230) ÷ 240 = 45 ÷ 240 ≈ 19 %.

35 ta mijoz kelgan boʻlsa ham, faol mijozlar soni oshmadi, aksincha 240 dan 230 ga kamaydi. Yangi va qaytgan mijozlar oqimi ketishni yashiradi: umumiy sonda faqat 10 ta kamayish koʻrinadi, aslida esa 45 ta mijoz ketgan.

Takroriy mijozlar ulushi — boshqa raqam: oxirgi uch oyda ikki va undan koʻp marta kelgan mijozlar ÷ shu uch oyda kelgan barcha mijozlar × 100. Uning taʼrifi 42-postdagi beshta raqamning ikkinchisi. Misol: uch oyda 300 xil mijoz kelgan, ulardan 120 tasi ikki va undan koʻp marta — 40 %.

Bu raqamlarni nima bilan solishtirish kerak? Oʻzbekiston boʻyicha kafe, salon yoki klinika uchun ochiq statistika topmadik. Internetdagi «normal ketish ulushi» raqamlari odatda obunali onlayn xizmatlar haqida va sizga mos kelmaydi. Oʻzingizni oʻtgan oy va oʻtgan yilning shu oyi bilan solishtiring.

Kogorta jadvali: daftarda yoki Excelda

Kogorta — bir oyda birinchi marta kelgan mijozlar guruhi. Jadval har bir guruhdan keyingi oylarda qanchasi qaytganini koʻrsatadi. Bu yangi mijoz qaysi oyda «tushib qolishini» koʻrsatadi: birinchi oydanoq koʻpchilik qaytmasa, muammo birinchi tashrifda.

Birinchi kelgan oy Mijozlar 1-oyda qaytgan 2-oyda 3-oyda
Iyul 40 18 14 12
Avgust 52 20 17 —
Sentabr 47 21 — —

Oʻqish tartibi: iyulda birinchi kelgan 40 kishidan 18 tasi avgustda yana kelgan. «2-oyda» — sentabrda kelganlar (avgustda kelgan-kelmaganidan qatʼi nazar). Ustunlarni yuqoridan pastga solishtiring: 1-oydagi qaytish iyulda 18 ÷ 40 = 45 %, avgustda 20 ÷ 52 ≈ 38 %, sentabrda 21 ÷ 47 ≈ 45 %. Avgustdagi pasayishning sababini qidiring: oʻsha oy nima oʻzgargan edi.

Daftarda: har oy yangi mijozlarning telefon raqamini alohida varaqqa yozing. Keyingi oylarda kelgan har bir mijozni shu roʻyxatlardan qidirib, belgi qoʻying. 200 tagacha mijozda bu qoʻlda bajariladi.

Excel yoki Google Sheetsda: har bir tashrif — bitta qator, telefon raqamlari bir xil shaklda (+998 bilan). Uch varaq oching va ularni lotin harflari bilan nomlang: «T» (tashriflar), «M» (mijozlar) va «K» (kogorta jadvali). Formulalar inglizcha Excel va Google Sheets uchun; rus tilidagi Excelda funksiya nomlari ruscha. Kompyuter yoki jadval sozlamasida kasr vergul bilan yozilsa (rus yoki oʻzbek sozlamasi), formulalarda vergul oʻrniga nuqtali vergul qoʻying.

T varagʻi, 2-qatordan pastga:
A: telefon
B: sana
C: oy raqami
=YEAR(B2)*12+MONTH(B2)
D: birinchi oy
=MINIFS(C:C,A:A,A2)
E: necha oy oʻtgan
=C2-D2
M varagʻi:
A2: =UNIQUE(T!A2:A5000)
B: birinchi kelgan sana
=MINIFS(T!B:B,T!A:A,$A2)
C: kogorta (masalan 202607)
=YEAR(B2)*100+MONTH(B2)
D1, E1, F1: 1, 2, 3
D2 (oʻngga va pastga torting):
=--(COUNTIFS(T!$A:$A,$A2,
T!$E:$E,D$1)>0)

Oxirgi formula bitta katakka bitta qator boʻlib yoziladi. K varagʻida A ustuniga oylarni qoʻlda yozing (202607, 202608 …). B2 — mijozlar soni =COUNTIF(M!$C:$C,$A2), C2 — 1-oyda qaytganlar =SUMIFS(M!D:D,M!$C:$C,$A2); C2 ni oʻngga (2- va 3-oy) va pastga torting. Hali tugamagan oylar 0 koʻrsatadi — ularni «—» deb oʻqing. UNIQUE va MINIFS Excel 2021, Excel 365 va Google Sheetsda bor.

CRM yoki kassa dasturi tashriflarni telefon va sana bilan chiqarib bera olsa, ularni T varagʻiga qoʻying; baʼzi dasturlar bunday jadvalni oʻzi ham tuzadi. Lekin boshlash uchun CRM shart emas: jadval bilan bir-ikki oy ishlab, qaysi raqam sizga kerakligini bilib olasiz.

Bitta savol: NPS

NPS (Net Promoter Score) — Bain & Company taklif qilgan usul. Mijozga bitta savol beriladi: bizni doʻstingizga yoki hamkasbingizga tavsiya qilish ehtimolingiz qancha, 0 dan 10 gacha. Keyin 9–10 bergan mijozlar ulushidan 0–6 bergan mijozlar ulushi ayiriladi. 7–8 berganlar hisobga kirmaydi. Natija −100 dan +100 gacha boʻladi va foiz emas, ball deb aytiladi.

Xabar namunasi (tashrifdan keyin, oʻsha kuni yoki ertasiga):

[Biznes nomi]: bugungi tashrifingiz
uchun rahmat. Bizni doʻstingizga
qanchalik tavsiya qilasiz? 0 dan 10
gacha baho yozing. Nega shu baho?
Bir-ikki soʻz bilan yozsangiz,
xizmatni yaxshilaymiz.

SMS harfli nomdan (masalan, biznes nomidan) kelsa, unga javob yozib boʻlmaydi: javob uchun telefon raqami yoki bot havolasini qoʻshing.

50 ta javobni oʻqish. Misol: 24 kishi 9–10, 16 kishi 7–8, 10 kishi 0–6 berdi. 24 ÷ 50 = 48 %, 10 ÷ 50 = 20 %. NPS = 48 − 20 = 28. 50 ta javobda bir kishining javobi natijani 2–4 ballga oʻzgartiradi, ikki oy orasidagi 15–20 ballik farq ham tasodif boʻlishi mumkin. Shuning uchun bir oylik oʻzgarishga shoshilmang: uch oy ketma-ket bir tomonga oʻzgarishga qarang.

Raqamdan koʻra «Nega?»ga berilgan javoblar foydaliroq. 0–6 berganlarning sabablarini qisqa soʻz bilan yozib boring: «kutish», «narx», «usta», «tozalik». Bitta sabab oyiga ikki-uch marta takrorlansa, bu tasodif emas; 52-postdagi haftalik tartib ham shuni maslahat beradi.

Uchta qoida:

  • Hammaga bir xil yoʻl bilan soʻrang, faqat mamnun koʻringanlarga emas. Tanlab soʻralgan natija oʻzingizni aldaydi.
  • Xodimning oyligini NPSga bogʻlamang. Aks holda xodim mijozdan «10 qoʻying» deb iltimos qila boshlaydi va raqam maʼnosini yoʻqotadi.
  • Soʻrovnomaga chegirma qoʻshmang. Taklifsiz soʻrov — reklama emas (bizning talqinimiz), chegirma qoʻshilsa — reklama boʻladi va rozilik kerak. Javob mijozning telefon raqami bilan saqlansa, bu shaxsga doir maʼlumot: rozilik anketasida yoki mijozga beriladigan yozma xabarda «xizmat sifatini soʻrash» maqsadini yozing (8-post).

Yana bir qisqa savol bor: «Bugungi xizmatdan qanchalik mamnunsiz, 1 dan 5 gacha?» (CSAT — mijoz mamnunligi bahosi). U bitta tashrifni baholaydi, NPS esa umumiy munosabatni. Boshlash uchun bittasini tanlang va oʻzgartirmang.

Xizmat standarti bir varaqda

Xizmat standarti — xodim har bir mijoz bilan nima qilishi kerakligi yozilgan bitta varaq. Uzun qoʻllanma oʻqilmaydi. Bir varaq devorga ilinadi, yangi xodimga birinchi kuni beriladi va sirli mijoz tekshiruvi (pastda) shu varaq boʻyicha oʻtkaziladi. Yangi xodimni standart boʻyicha qanday oʻrgatish — xodimlarni oʻqitish.

XIZMAT STANDARTI — [biznes nomi]
1. Mijoz kirsa: 30 soniyada salom,
   ism bilan, agar tanisak.
2. Telefon: 3-jiringlashgacha olinadi.
3. Telegram: ish vaqtida 15 daqiqada
   javob.
4. Kutish: 10 daqiqadan oshsa — aytamiz
   va sababini tushuntiramiz.
5. Narx: xizmatdan oldin aytiladi.
6. Chek: har bir toʻlovga.
7. Ketishda: keyingi sana taklif
   qilinadi (salon, klinika).
8. Savolga aniq javob beramiz.
9. Mijoz oldida telefonga qaramaymiz.
10. Xayrlashamiz.
11. Shikoyat: yozib olinadi, kim va
   qachon javob berishi aytiladi.
12. Tozalik: har soatda tekshiriladi.
13. Oyiga bir marta tekshiruv boʻladi.
Tanishdim: ______  Sana: ______

Raqamlarni oʻzingizniki bilan almashtiring, lekin raqam boʻlsin: «tez javob beramiz»ni tekshirib boʻlmaydi, «15 daqiqada»ni tekshirsa boʻladi. Pastdagi imzo qatori bejiz emas: xodim tanishgan va imzolagan ichki hujjat boʻyicha talab qilish osonroq (Mehnat kodeksi, 25-modda). Kassa, tovar qabuli va smena topshirish uchun shunday bir varaq — ish reglamenti.

Shikoyat: bitta roʻyxat va oʻz muddatingiz

Shikoyat telefon, Telegram, xarita sharhi yoki kassa oldida kelishi mumkin. Har biri alohida qolsa, bir xil muammo uch marta takrorlanganini hech kim koʻrmaydi. Shuning uchun hammasi bitta roʻyxatga yoziladi:

SHIKOYATLAR ROʻYXATI
Sana | kanal | nima boʻldi |
sabab (qisqa soʻz) | kim javob beradi |
qachongacha | natija | yopilgan sana
  • Oʻz muddatingiz. Xususiy biznes uchun shikoyatga javob berishning umumiy qonuniy muddatini topmadik: murojaatlar haqidagi qonun davlat organlari va davlat ishtirokidagi tashkilotlar uchun. Shuning uchun muddatni oʻzingiz belgilang — masalan, bir ish kunida javob, uch ish kunida yechim — va uni standartga yozing. Onlayn shartnomada shikoyat tartibi oldindan koʻrsatilishi haqida 32-postda.
  • Qonuniy muddatlar ham bor. Mijoz «Isteʼmolchi murojaati» tizimi orqali yozsa, 10 kunlik muddat 29-postda. Sifatsiz xizmat uchun mijoz nimani talab qila olishi 49-postda.
  • Har hafta sabablarni sanang. Eng koʻp takrorlangan ikki sababni oling va keyingi hafta faqat shu ikkitasi ustida ishlang.
  • Sharh va shikoyat farqi — 52-postda.

Sirli mijoz: oʻzingiz tekshiring

Sirli mijoz — xodimlar tanimaydigan odam oddiy mijoz kabi kelib, xizmatni roʻyxat boʻyicha baholaydi. Buning uchun agentlik shart emas: xodimlar tanimaydigan qarindosh yoki tanish yetadi. Oyiga bir marta, har safar bir xil roʻyxat bilan.

TEKSHIRUV — sana: ____ vaqt: ____
Har biriga: ha / yoʻq
1. 30 soniyada salom berildi
2. Telefon 3-jiringlashgacha olindi
3. Narx xizmatdan oldin aytildi
4. Kutish 10 daqiqadan oshsa — aytildi
5. Joy toza edi
6. Chek berildi
7. Keyingi sana taklif qilindi
8. Savolga aniq javob berildi
9. Xodim telefoniga qaramadi
10. Xayrlashildi
«Ha» soni: __ / 10
Eng yaxshi narsa: ________
Eng yomon narsa: ________

Tekshiruv bandlari standartdagi bandlar bilan bir xil boʻlsin: bu yerda tashrif va bitta qoʻngʻiroqda tekshirsa boʻladiganlari olingan (2-band uchun tashrifdan oldin qoʻngʻiroq qiling). Shunda tekshiruv xodimni «tutish» emas, standart ishlayotganini koʻrish boʻladi.

Uchta chegara:

  • Xodimlarga tekshiruv boʻlishini oldindan ayting — kim kelishini emas, tekshiruv borligini. Buni standartga yozing (yuqoridagi 13-band) va xodim imzolasin. Xodim haqidagi maʼlumot qanday va nima uchun yigʻilishi xodimga aytiladi (Mehnat kodeksi, 176-modda).
  • Yashirin ovoz yoki video yozmang. Yozuv kerak boʻlsa, qoidalar 53-postda.
  • Bitta tekshiruv natijasi jarima uchun asos emas. Intizomiy jazodan oldin xodimdan yozma tushuntirish olinadi (Mehnat kodeksi, 313-modda), jarima va KPI qoidalari esa 25-postda. Umumiy natijani jamoa bilan ism aytmasdan, xodimning oʻziga tegishli qismini esa u bilan alohida muhokama qiling (Mehnat kodeksi, 175-modda).

Ketgan mijozga xabar: eslatma va taklif

Mijoz odatdagi oraliq oʻtsa ham kelmasa, unga yozish mumkin. Lekin avval xabar turini aniqlang, chunki qonun ularni turlicha koʻradi.

Xabar Reklamami Nima kerak
Kelishilgan sana haqida eslatma («ertaga soat 15:00 da qabulingiz bor») Yoʻq Xizmat uchun yigʻilgan raqam yetadi
Shifokor belgilagan nazorat koʻrigi Yoʻq Xuddi shunday
Taklifsiz soʻrovnoma Yoʻq (bizning talqinimiz) Rozilik anketasida maqsad yozilgan boʻlsin
«Sizni sogʻindik, qaytib keling» Ha Reklama roziligi; SMS va qoʻngʻiroq — 09:00–18:00
Chegirma, bonus balansi, yangi xizmat Ha Reklama roziligi; SMS va qoʻngʻiroq — 09:00–18:00

Qaysi xabar reklama ekanligi 15-postda, rozilikni yozib qoʻyish — oʻsha postning «Rozilik va rad etish yozuvi» boʻlimida. Kechki taqiq va SMS xizmatini tekshirish ham oʻsha yerda.

Reklama roziligini bergan mijozga namuna:

[Biznes nomi]: Hurmatli mijoz,
sizni 3 oydan beri koʻrmadik.
Bu oy [taklif shartlari].
Yozilish: [telefon yoki bot].
Bunday xabarlardan voz kechish:
[telefon yoki bot].

Natijani oʻlchang. Xabar yuborishga tayyorlangan roʻyxatdagi har beshinchi mijozga xabar yubormang. 30 kundan keyin ikkala guruhda qaytganlar ulushini solishtiring. Farq boʻlmasa, xabar hech narsa bermagan: mijoz baribir kelgan boʻlardi. Farq boʻlsa, uni chegirma xarajati bilan solishtiring (34-postdagi chegirma hisobi).

Mijoz chegirmasiz qaytishi ham mumkin: ketishdan oldin keyingi sanaga yozib qoʻyish (salon va klinikada), 42-postdagi odatdagi oraliq roʻyxati (sana mijoz bilan kelishilmagan boʻlsa, bu roʻyxat boʻyicha taklif ham reklama, chegirmasiz ham), birinchi tashrifdagi xizmat sifati. Kogorta jadvali birinchi oyda yomon boʻlsa, xabardan oldin shu yerdan boshlang.

Bonus, chegirma yoki tavsiya

Usul Qachon mos Nimaga eʼtibor bering
Bonus (ball) tez-tez keladigan mijoz: kafe, doʻkon, salon ballning amal qilish muddati boʻlmasa, u qarz kabi yigʻilib qoladi; muddat va shartlarni oldindan yozing
Chegirma aniq sabab: tugʻilgan kun yoki birinchi tashrif chegirma foydadan ketadi; qancha koʻp sotish kerakligini 34-postda hisoblang
Tavsiya yoki referal dastur («doʻstingizni olib keling») klinika, avtoservis, salon: mijoz tanishiga ishonadi sovgʻa yangi mijoz toʻlagandan keyin; sovgʻali aksiya qoidalari 16-postda

Uchta eslatma:

  • «Keshbek» soʻzi. Oʻzbek tilidagi qidiruvda u koʻpincha davlatning chek uchun qaytaradigan pulini bildiradi. Oʻz dasturingizni «bonus» yoki «chegirma» deb ataganingiz chalkashlikning oldini oladi.
  • Shartlar ochiq boʻlsin. Chegirma yoki bonusning haqiqiy shartlarini yashirish yoki maʼnoni buzadigan darajada mayda harf bilan yozish — notoʻgʻri reklama (Reklama toʻgʻrisidagi qonun, 5- va 16-moddalar). Naqdsiz toʻlov uchun narxni pasaytirib boʻlmaydi — qonun faqat ragʻbatlantirishga (masalan, bonusga) ruxsat beradi (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda; 51-post).
  • Barmoq izi yoki yuz bilan tanish — biometrik maʼlumot: alohida rozilik va Oʻzbekistonda saqlash (42-post, 53-post).

Qaysi usul ishlayotganini «Ketgan mijozga xabar» boʻlimidagi kabi tekshiring: dasturga qoʻshilganlar va qoʻshilmaganlarning takroriy kelish ulushini solishtiring. Bonus kartasini faqat baribir tez-tez keladigan mijozlar olsa, farq dasturdan emas, mijozning oʻzidan.

Qonun nima deydi

  • Mijozlar roʻyxati — shaxsga doir maʼlumotlar bazasi. Faqat maqsad uchun kerak boʻlgan maʼlumot yigʻiladi va maqsad tugagach yoʻq qilinadi (OʻRQ-547, 10-, 17- va 19-moddalar). Mijozga maʼlumot nima uchun yigʻilishi va uning huquqlari yozma bildiriladi (23-modda). Roʻyxatni SMS xizmati yoki CRM dasturi egasiga berish uchun mijozning yozma (elektron) roziligi kerak yoki bu mijoz bilan tuzilgan shartnomani bajarish uchun zarur boʻlishi kerak (31-modda). Biometrik maʼlumotlar Oʻzbekistonda saqlanadi (27¹-modda).
  • Telefon tarmogʻi orqali reklama uchun abonentning oldindan roziligi kerak (Reklama toʻgʻrisidagi qonun, OʻRQ-776, 30-modda; reklama SMSi va qoʻngʻirogʻiga tegishli — bizning talqinimiz). Telegramdagi reklama xabari uchun ham rozilik oling: bu maʼlumotdan yangi maqsadda foydalanish (OʻRQ-547, 19-modda; bizning talqinimiz). 2026-yil 1-noyabrdan reklama SMSi uchun yozma yoki elektron rozilik talab qilinadi va mobil aloqa orqali reklama qoʻngʻiroqlari va xabarnomalari 18:00 dan 09:00 gacha taqiqlanadi (Prezidentning 2026-yil 15-iyuldagi PQ-265-son qarori, 11-band). Batafsil — 15-post.
  • Aksiya va oʻyin. Sovgʻali aksiya qoidalari boshlanishdan oldin eʼlon qilinadi, sovgʻa fondi haqiqiy boʻladi va internetdagi shartlar aksiya tugagandan keyin kamida olti oy ochiq turadi (Reklama toʻgʻrisidagi qonun, 21-modda).
  • Sharh (bizning talqinimiz: sharh haqida alohida qonun topmadik). Pulga yozdirilgan sharh — reklama va belgilanishi kerak (18-modda), soxta maqtov — notoʻgʻri reklama (5-, 16-moddalar), raqib haqida soxta sharh — insofsiz raqobat (OʻRQ-850, 21-modda).
  • Isteʼmolchi. Peshlavhada nom, manzil va ish vaqti davlat tilida koʻrsatiladi (OʻRQ 221-I, 5-modda). Mijozni pullik qoʻshimcha xizmatga majburlash taqiqlanadi (21-modda). Tovarni almashtirish, taʼmirlash va sifatsiz xizmat uchun muddatlar — 14-, 15-, 18- va 19-moddalar (49-post).
  • Xodim. Ichki hujjatlar xodimga imzo bilan tanishtiriladi (Mehnat kodeksi, 25-modda), xodim haqidagi maʼlumot qanday yigʻilishi aytiladi (176-modda) va u sir saqlanadi (175-modda), intizomiy jazodan oldin yozma tushuntirish olinadi (313-modda).
  • Soliq. QQS toʻlovchi boʻlsangiz: QQS chegirmadan keyingi narxdan hisoblanadi (Soliq kodeksi, 248-modda); keyin berilgan chegirma, agar uning sharti shartnomada yoki narx siyosatingizda oldindan yozilgan boʻlsa, QQS bazasini kamaytiradi (257-modda). Bonus va sovgʻa hisobini buxgalteringiz bilan kelishing.

Ochiq savollar

  • Oddiy mijozlar bazasini roʻyxatdan oʻtkazish kerakmi. 2026-yil martdagi oʻzgarishdan keyin 20-modda roʻyxatdan oʻtkazishni Oʻzbekistonda saqlanishi shart boʻlgan bazalarga — biometrik, genetik maʼlumotlar va aloqa abonentlari maʼlumotlariga — bogʻlaydi, lekin 31-modda hali ham uni umumiy majburiyat sifatida sanaydi. Bazangiz roʻyxatdan oʻtishi kerakligini tekshiring.
  • PQ-265 buyurgan qonun. SMS va qoʻngʻiroq roziligi haqidagi qonun loyihasi 2026-yil oktabrga buyurilgan edi. Bugun qabul qilingani topilmadi. Qabul qilinsa, Telegram va push-xabarlar ham qamrab olinishi mumkin.
  • Kafe, salon va avtoservis uchun soha qoidalari. lex.uz qidiruvida «shikoyat va takliflar kitobi»ni faqat eski soha hujjatlari tilga oladi. Sohangiz uchun alohida qoida borligini tekshiring.
  • Sovgʻa sertifikati. Uni alohida tartibga soladigan modda topilmadi.

Soliq kodeksi va elektron tijorat qonunidagi oʻzgarishlar 2026-yil 12-dekabrda kuchga kiradi — oʻsha kuni bu maqolani qayta tekshiramiz.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.

Manbalar (tekshirilgan sana 2026-yil 16-noyabr): Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida (OʻRQ-547), 10, 17–19, 20, 23, 27¹, 31-moddalar; Reklama toʻgʻrisida (OʻRQ-776), 5, 16, 18, 21, 30-moddalar; Prezidentning PQ-265-son qarori, 2026-yil 15-iyul, 11-band; Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida (221-I), 5, 10, 14, 15, 18, 19, 21-moddalar; Raqobat toʻgʻrisida (OʻRQ-850), 21-modda; Mehnat kodeksi, 25, 175, 176, 313-moddalar; Soliq kodeksi, 248, 257-moddalar; Bain & Company: Net Promoter Score (ingliz tilida).

Boshlash

Tizimingizni maʼlumotlaringizda 3 kunda koʻrsatamiz — bepul.

Tashkilotingiz nima qilishini va nimani tartibga keltirmoqchi ekaningizni yozing.