Click, Payme, Uzum va UzQR: biznes toʻlovni qanday qabul qiladi

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 16-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada toʻlov tashkiloti yoki bank emas, terminal va kassa sotmaydi, hech qaysi toʻlov tizimidan haq olmaydi va bu yerda hech birini tavsiya qilmaydi. Bu yerda qonun matni, toʻlov tizimlarining oʻz sahifalarida yozilgani va shartnomadan oldin beriladigan savollar.

Qisqasi

  • Pul biznesning oʻz hisob raqamiga tushsin. Karta terminali, bank QR-kodi, Click, Payme yoki Uzum — hammasi pulni YaTT yoki MChJ nomidagi bank hisobvaragʻiga oʻtkazadi. Shuning uchun birinchi qadam — hisob raqami.
  • Karta orqali toʻlov qabul qilish — aholiga tovar yoki xizmat sotadigan har bir YaTT va yuridik shaxs uchun majburiy: doʻkon, kafe, salon, klinika, avtoservis, oʻquv markazi. Doʻkon va har bir kafe-oshxonada terminal turishini savdo qoidalari ham alohida talab qiladi.
  • QR ikki xil. MChJ yoki boshqa yuridik shaxs savdo yoki xizmat koʻrsatsa — bank beradigan yagona QR-kod (UzQR), 2026-yil 1-iyuldan majburiy (allaqachon amalda). YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxs savdo qilsa — toʻlov tashkilotining platformasida yaratilgan maxsus QR-kod.
  • Ilova, QR yoki karta orqali toʻlovga ham kassadan fiskal chek beriladi. Terminal cheki, ilovadagi «toʻlandi» yozuvi yoki xaridorning skrinshoti fiskal chek emas.
  • Shaxsiy kartaga oʻtkazma — toʻlov qabul qilish usuli emas. Narx toʻlov usuliga qarab oʻzgarmaydi: karta yoki ilova uchun ustama qoʻyish taqiqlangan. Qaytarishda pul qanday shaklda toʻlangan boʻlsa — naqd yoki naqdsiz — shunday qaytariladi.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

Toʻlov qabul qilish yoʻllari yonma-yon

Bank yoki toʻlov tashkiloti xaridordan pulni sizning foydangizga qabul qilib, hisob raqamingizga oʻtkazadi — bu xizmat ekvayring deyiladi. Qonunda toʻlov xizmatini Markaziy bank, banklar, toʻlov tashkilotlari va ularning agentlari koʻrsatadi. Toʻlov tashkiloti — bank boʻlmagan, Markaziy bank litsenziyasi bilan ishlaydigan yuridik shaxs. Click, Payme va Uzum kabi xizmatlarni odatda shunday tashkilotlar yoki banklar yuritadi; qonunlarda ularning nomi yoʻq.

Yoʻl Qanday ishlaydi Kim uchun Nimaga eʼtibor bering
Karta terminali Xaridor Uzcard, Humo (baʼzan Visa yoki Mastercard) kartasini terminalga tutadi Aholiga tovar yoki xizmat sotadigan har bir YaTT va yuridik shaxs — karta qabul qilish majburiy; doʻkon va kafeda terminal shart Terminal bankniki; uni boshqa biznesga berib boʻlmaydi
Bank yagona QR-kodi (UzQR) Xaridor QR tizimiga ulangan bank yoki toʻlov tashkilotining ilovasida QRni skanerlaydi Savdo va xizmatdagi yuridik shaxs (MChJ va boshqalar) — 2026-yil 1-iyuldan majburiy QR bank bilan shartnoma va hisob raqamiga bogʻlanadi
Toʻlov tashkilotining QR-kodi va ilovasi Xaridor Click, Payme, Uzum yoki boshqa ilovada toʻlaydi Har kim; savdodagi YaTT uchun maxsus QR — majburiy Har bir xizmat bilan alohida shartnoma
Toʻlov havolasi, sayt yoki bot Xaridor uydan, havola yoki bot orqali toʻlaydi Masofadan sotuv, oylik toʻlovlar Chekni kim berishini shartnomada yozing
Shaxsiy kartaga oʻtkazma Xaridor egasi yoki xodimning kartasiga pul tashlaydi Hech kim uchun toʻlov qabul qilish usuli emas Pastda alohida

QR ikki koʻrinishda boʻladi (Markaziy bankning QR qoidalari, 3-band): statik — rekvizitlari oʻzgarmaydigan doimiy QR (odatda stiker; summani xaridor oʻzi yozadi); dinamik — terminal, kassa yoki planshetda har bir toʻlov uchun alohida, oʻz amal qilish muddati bilan yaratiladi. Kassada summani qoʻlda yozishda xato boʻlmasligi uchun dinamik QR qulayroq.

Avval hisob raqami

Har bir yoʻl pulni biznesning hisobvaragʻiga olib keladi. Yagona QR-kod uchun bank bilan bank hisobvaragʻi shartnomasi boʻlishi shart (QR qoidalari, 12-band). Elektron pul YaTT yoki yuridik shaxsga kelsa, u ham ularning bank hisobvaragʻiga oʻtkaziladi (Toʻlovlar toʻgʻrisidagi qonun, 44-modda). Bank kartalari haqidagi Nizomda YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxs uchun alohida «biznes bank kartasi» bor; «shaxsiy bank kartasi» esa YaTTdan tashqari jismoniy shaxs uchun.

  • YaTT: bankda YaTT nomiga hisob raqami oching; biznes kartasi ham YaTT nomiga ochiladi. Shaxsiy kartangiz toʻlov olish uchun emas.
  • MChJ: pul kompaniyaning hisob raqamiga tushadi, direktor yoki taʼsischining kartasiga emas.
  • Toʻlov tizimlarining oʻz sahifalarida (16-noyabrda oʻqildi): Payme pulni faqat tashkilotning hisob raqamiga oʻtkazadi va korporativ kartaga oʻtkazmaydi; Click oʻzini oʻzi band qilgan shaxsni roʻyxatdan oʻtgach shartnomasiz ulashini yozadi, YaTT va MChJ uchun esa faol hisob raqamini soʻraydi.
  • Onlayn sotsangiz: 2026-yil 12-dekabrdan elektron tijoratdagi hisob-kitoblar faqat alohida bank hisobvaraqlari orqali (YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxs — elektron hamyon orqali ham) yuritiladi — sayt narxi maqolasida. Onlayn doʻkonda toʻlov, chek, yetkazish va qaytarish bir joyda — onlayn doʻkon ochish.

UzQR va maxsus QR: qaysi qoida sizniki

Qonunlarda «UzQR» soʻzi yoʻq. Ular ikki xil QRni ataydi va kimga qaysi biri kerakligini biznes shakli hal qiladi:

Kim Qaysi QR Qayerdan olinadi Qayerda yozilgan
MChJ yoki boshqa yuridik shaxs — savdo yoki xizmat Yagona QR-kod (UzQR) Bank yaratadi; shartnoma bank yoki uning agenti boʻlgan toʻlov tashkiloti bilan (QR qoidalari, 21-band) PF-246, 3-band: 2026-yil 1-iyuldan majburiy; Chakana savdo qoidalari, 21-band
YaTT yoki oʻzini oʻzi band — savdo, kafe, bozor Maxsus QR-kod Toʻlov tashkilotining raqamli platformasidan Chakana savdo qoidalari, 21-band; umumiy ovqatlanish va bozor qoidalari (VMQ-393, 2026-yil 20-iyul)
YaTT — salon, klinika, avtoservis, oʻquv markazi Aniq yozilmagan — Soliq kodeksi 221-moddasi maxsus QR orqali toʻlovni rad etishni jazolaydi; pastda «Ochiq savollar»

QR qoidalari YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxsni ham yagona QR orqali toʻlov qabul qila oladiganlar qatoriga qoʻshadi (1-band). Lekin savdo qoidalari YaTTdan toʻlov tashkiloti platformasidagi maxsus QRni talab qiladi — bank QR-kodi uning oʻrnini bosadimi, bankdan va soliq organidan yozma soʻrang.

Amalda:

  • QR ishlab tursin. Toʻlovni qabul qiluvchi QRning doimiy ishlashini taʼminlaydi, uni xaridorga koʻrsatadi va toʻlov holatini koʻrib chiqadi (QR qoidalari, 30-band). Pul tushganini oʻz ilovangiz yoki kabinetingizda tekshiring, xaridor telefonidagi ekranga qarab emas. Muddati oʻtgan dinamik QR orqali toʻlov qabul qilinmaydi (32-band).
  • Xaridor qaysi ilovada skanerlaydi. QR tizimiga ulangan har bir bank va toʻlov tashkiloti oʻz ilovasining bosh sahifasida QRni skanerlash imkonini beradi (QR qoidalari, 1, 27-bandlar). Mijozingiz ishlatadigan ilova UzQRni oʻqiydimi — bankingizdan soʻrang.
  • Eski stikerlar. Matbuotdagi Markaziy bank tushuntirishlariga koʻra (2026-yil yozi), UzQR yonida Click, Payme va boshqa QR stikerlari qolishi mumkin, UzQR esa Uzcard va Humo kartalari bilan toʻlanadi. Bu qonun matni emas — bankingizdan soʻrang.
  • Boshqa «maxsus QR» bilan adashtirmang. Vitrinadagi maʼlumotlaringiz yozilgan QR (yuridik shaxsda — STIR va manzil, YaTTda — JSHSHIR va roʻyxatdan oʻtganlik) ham savdo qoidalarida «maxsus QR-kod» deyiladi, lekin uni soliq organi shaxsiy kabinet orqali beradi va u toʻlov uchun emas (Chakana savdo qoidalari, 13-band). Tekshiruvchi «QR oling» desa, qaysi biri nazarda tutilganini soʻrang: maʼlumot QR-kodi (soliq kabinetidan) yoki toʻlov QR-kodi (toʻlov tashkilotidan yoki bankdan).
  • Boshqaning QR-kodi yoki terminali bilan pul olmang. Bu Soliq kodeksi 221-moddasida alohida qoidabuzarlik: qarindoshingiz yoki qoʻshni doʻkon nomidagi terminal yoki maxsus QR ham shunga kiradi. Terminalni boshqa biznesga berish ham mumkin emas (Bank kartalari Nizomi, 42-band).

Matbuot 2026-yilda YaTT uchun maxsus QRni birinchi boʻlib Paynet platformasi («Xolis») berayotganini yozdi; Soliq qoʻmitasi platformani tanlash ixtiyoriy ekanini aytgan. Sizning toʻlov tashkilotingiz bergan QR soliq organi nazaridagi «maxsus QR-kod»mi — buni ulanishdan oldin yozma soʻrang.

Click, Payme, Uzum yoki bank: qanday ulanadi

Tartib hammasida oʻxshash. Click va Payme sahifalarida yozilgani asosida (16-noyabrda oʻqildi):

  1. Hisob raqami — YaTT yoki MChJ nomiga (yuqorida).
  2. Ariza — toʻlov tizimining saytida yoki ilovasida; menejer qoʻngʻiroq qiladi yoki keladi. UzQR uchun — bankingizga yoki uning agenti boʻlgan toʻlov tashkilotiga ariza.
  3. Hujjatlar — rahbarning pasporti nusxasi, davlat roʻyxatidan oʻtganlik guvohnomasi, hisob raqami rekvizitlari; QQS toʻlovchi boʻlsangiz — QQS guvohnomasi. Chekni ular orqali chiqarsangiz, tovar va xizmatlaringizning IKPU kodlari ham soʻraladi.
  4. Shartnoma — elektron raqamli imzo (ERI) bilan elektron yoki qogʻozda; ommaviy oferta ham boʻlishi mumkin. Shartnoma biznesingiz nomiga boʻlsin, dasturchi yoki agentlik nomiga emas — Telegram-bot maqolasida. Har bir xizmat bilan alohida shartnoma tuziladi — sayt narxi maqolasida.
  5. Kassa bilan bogʻlash — kim chek beradi, kassangiz toʻlov tizimiga ulanadimi (keyingi boʻlim).
  6. Sinov toʻlovi — bitta kichik toʻlov qiling: pul hisobga tushdimi, chek bir marta chiqdimi, hisobotda koʻrindimi.

Shartnomada qonun talab qiladigan narsalar (Toʻlovlar toʻgʻrisidagi qonun, 16-modda): xizmat turlari, tartib va muddat, yigʻim va vositachilik haqi miqdorlari, ruxsatsiz toʻlovdan himoya, nizolarni hal qilish, shartnomani bekor qilish huquqi. Bank ham, toʻlov tashkiloti ham shartnoma tuzilgan kuni kelishilgan vositachilik haqini bir tomonlama oshira olmaydi; istisno — xalqaro toʻlovlar (masalan, sayyohlarning xorijiy kartalari) boʻyicha haq: uning oʻzgarishi haqida shartnomadagi tartibda xabar beriladi (16-modda). Haq har bir toʻlovdan ushlab qolinishi uchun bu shart shartnomada yozilgan boʻlishi kerak; talab qilsangiz, tushgan summa va ushlanganlar haqida maʼlumot beriladi (17-modda). Yagona QR qoidalari tarif oʻzgarsa, bank kamida 15 kun oldin xabar berishini yozadi (17-band); 16-moddadagi bir tomonlama oshirish taqiqi bu yerda ham amal qiladi. Tarif qanday oʻzgarishini shartnomada aniq yozdiring; rozi boʻlmasangiz, QR shartnomasini istalgan vaqtda bekor qila olasiz (19-band).

Pul qachon tushadi. Payme sahifasida — bir bank kunida; Uzumning ekvayring haqidagi maqolasida — uch ish kunigacha. Qonunda xaridor elektron hamyondan toʻlagan pul, shartnomada boshqa muddat boʻlmasa, kelgan kuni biznes hisob raqamiga oʻtkaziladi (44-modda); karta terminali orqali toʻlovlar esa, Bank kartalari Nizomiga koʻra, kliringdan keyin bir ish kunidan kechiktirmay hisob raqamiga oʻtkazilishi kerak (42-band). Muddatni shartnomada aniq yozdiring.

Litsenziyani tekshiring. Toʻlov tashkiloti oʻzi haqida maʼlumot berganda litsenziya raqamini koʻrsatishi shart (15-modda); Markaziy bankning litsenziyalar reyestrida tekshirish mumkin. Agent sizga bank yoki toʻlov tashkiloti nomidan xizmat koʻrsatadi, ularning nomi va litsenziya raqamini aytishi kerak, ular esa agent bilan birga javob beradi (19-modda).

Terminal. Bank terminalni arizadan keyin oʻn bank ish kuni ichida ajratadi. Terminal uzluksiz ishlashi kerak; buzilsa, rahbar bir kundan kechiktirmay soliq organiga va bankka yozma yoki elektron xabar beradi; bank uni tuzatguncha vaqtincha boshqa terminal berishi kerak (Bank kartalari Nizomi, 42-band).

Har bir toʻlovga chek

Toʻlov tizimini ulash chek masalasini hal qilmaydi. Fiskal chek — onlayn-NKM yoki virtual kassa chiqaradigan va soliq organiga onlayn yuboriladigan chek: sotuv chekida fiskal belgi, toʻlov shakli va chekni tekshirish uchun QR-kod boʻladi (kassa Nizomi, 7-band). Toʻlov terminali orqali toʻlovga terminal cheki bilan birga kassaning fiskal cheki, joyida ilova orqali toʻlovga ham onlayn-NKM yoki virtual kassaning fiskal cheki beriladi (kassa Nizomi, 6-band). Bank yagona QR-kodi orqali toʻlovga ham chek majburiy (Nizomga 1a-ilova, 2-band). Qaysi holatda chekni kim beradi — virtual kassa maqolasida va oferta va chek maqolasida.

  • Chek emas: terminal cheki, ilovadagi «toʻlandi», xaridor skrinshoti, CRM yoki botdagi «toʻlangan» belgisi. Toʻlov tizimi toʻlovchiga beradigan tasdiq — uning xizmati koʻrsatilganini tasdiqlaydi (Toʻlovlar toʻgʻrisidagi qonun, 17-modda), sotuvchining fiskal chekini emas.
  • Masofadan toʻlov: chek marketpleys sifatida roʻyxatdan oʻtgan toʻlov tashkiloti orqali elektron yuborilishi mumkin (1a-ilova). Toʻlov tizimingiz shunday chek beradimi — shartnomada yozing.
  • Kassa toʻlovlarga ulanadi: roʻyxatdagi har bir kassa karta toʻlovlariga ulanishi shart (6-band), 2026-yil iyulidan esa kassa modellari bank yagona QR tizimi va elektron toʻlov tizimlariga ham ulanadigan boʻlishi kerak (texnik talablar, 2-ilova). 22-oktabrdan chekda toʻlov shakli — naqd, karta, QR yoki aralash — koʻrsatiladi (CRM tanlash maqolasida).
  • Oldindan toʻlov va boʻlib toʻlash: kassada chek turi «boʻnak», «boʻlib toʻlash» yoki «kredit» boʻladi; bunday chekda fiskal belgi va QR-kod boʻlmaydi (kassa Nizomi, 7-band). Kurs yoki taʼmir pulini qismlab olsangiz, kassangiz bu turlarni chiqara oladimi — soʻrang.
  • Korxona hisob raqamingizga pul oʻtkazsa — chek yoki hisobvaraq-faktura (ESF) masalasi: hisob dasturi maqolasida.

Haftada bir marta solishtiring: ilova va terminal hisobotidagi toʻlovlar soni = shu toʻlovlarga chiqqan cheklar soni.

Shaxsiy kartaga oʻtkazma: qonun nima deydi

«Kartangizga tashlasam boʻladimi?» — eng koʻp soʻraladigan savol. Biror qonunda «biznes shaxsiy kartaga pul ololmaydi» degan bitta jumla yoʻq. Lekin qoida bir necha moddadan yigʻiladi:

  1. Shaxsiy kartaga kelgan pul ham sotuv uchun toʻlov — unga ham chek kerak (kassa Nizomi, 6-band; Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda). Chek bermaslik — Soliq kodeksi 221-moddasidagi qoidabuzarlik.
  2. Tushum hisobda koʻrinmasa — soliq bazasini yashirish (Soliq kodeksi, 223-modda).
  3. YaTTning sotuvdan olgan jami daromadi — soliq bazasi. 2026-yil 1-yanvardan YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxs toʻlov tashkiloti platformasi orqali sotganda, belgilangan chegaragacha boʻlgan daromad boʻyicha toʻlov tashkiloti soliq agenti boʻladi (Soliq kodeksi, 465-modda); shaxsiy kartaga tushgan pul bu yoʻlda hisobga olinmaydi.
  4. Boshqa shaxs nomidagi terminal yoki QR-kod bilan pul olish — alohida qoidabuzarlik (221-modda).
  5. MChJ uchun direktor kartasiga tushgan pul kompaniya hisobiga kelmaydi — virtual kassa maqolasida. Xodim, usta yoki qarindoshning kartasiga tushgan pul ham sizning sotuvingiz uchun toʻlov: chekni siz berishingiz kerak, pul esa biznes hisobiga yetib kelmaydi va tushum hisobda koʻrinmaydi.

2026-yil 26-noyabrdan Markaziy bankning Tezkor toʻlovlar tizimida (qoidalar 25-avgustda eʼlon qilingan, uch oydan keyin kuchga kiradi) telefon raqami orqali oʻtkazma ishlay boshlaydi. U faqat jismoniy shaxslar oʻrtasida — biznes uchun toʻlov qabul qilish vositasi emas. Matbuot 2026-yil may oyida soliq organlari shaxsiy kartalarga sotuv puli tushishini tahlil qilayotganini yozdi.

Oʻrniga: joyida — oʻz terminalingiz va QR-kodingiz; masofadan — toʻlov tizimidan toʻlov havolasi yoki hisob, chek bilan.

Pulni qaytarish

  • Tovar uchun — qanday shaklda toʻlangan boʻlsa, shunday: naqd — naqd, naqdsiz — naqdsiz; boshqa usul faqat xaridor bilan kelishilsa (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 17, 18-moddalar; onlayn sotuvda — Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 27-modda). Xizmat uchun bunday aniq qoida topmadik, lekin oʻsha yoʻl — oʻsha karta yoki ilova orqali — eng oson va xaridorga tushunarli.
  • Kassadan «qaytarish» cheki chiqariladi (kassa Nizomi, 7-band: chekda toʻlov turi — sotuv yoki qaytarish).
  • Toʻlov tizimining komissiyasi xaridordan ushlanmaydi; onlayn sotuvda qaytarish xarajatlari qonun boʻyicha sotuvchiniki (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 27-modda, 2-qism) — pulni qaytarish maqolasida. Qaytarishda toʻlov tizimi oʻz haqini sizga qaytaradimi — shartnomadan soʻrang.
  • Qaytarish qanday bosiladi — terminalda, kabinetda yoki ilovada — har bir toʻlov tizimida oʻzicha. Ulanishdan oldin soʻrang va xodimga bir marta koʻrsating.

Biznes turiga qarab

Biznes Joyida Masofadan Eʼtibor
Doʻkon Terminal + QR (MChJ — UzQR, YaTT — maxsus QR); kassada dinamik QR qulay Sayt yoki bot orqali sotsangiz — toʻlov tizimi va chek Alkogol va tamaki 2026-yil 1-apreldan faqat karta yoki elektron toʻlov orqali
Kafe, oshxona Terminal har bir obyektda majburiy; QR stolda yoki kassada Yetkazib berish — ilova yoki havola Har bir buyurtmaga kassadan bitta chek; alkogol va tamaki uchun 2026-yil 1-iyundan naqd pul ham olish mumkin (PF-100, 3-band «a»)
Klinika Karta qabul qilish majburiy (terminal); QR qabulxonada: MChJ — UzQR majburiy, YaTT — «Ochiq savollar» Oldindan yozilish toʻlovi — havola Shifokor va administrator oʻz kartasiga pul olmaydi; chegaradan qimmat paket — faqat naqdsiz (pastda)
Salon Karta qabul qilish majburiy (terminal); QR: MChJ — UzQR majburiy, YaTT — «Ochiq savollar» Oldindan toʻlov — havola Usta oʻz kartasiga olmasin
Avtoservis Karta qabul qilish majburiy (terminal); QR: MChJ — UzQR majburiy, YaTT — «Ochiq savollar» Hisob raqamga korxona toʻlovi Chegaradan qimmat taʼmir — faqat naqdsiz; qismlab toʻlov — «boʻnak» yoki «boʻlib toʻlash» cheki
Oʻquv markazi Karta qabul qilish majburiy (terminal); QR: MChJ — UzQR majburiy, YaTT — «Ochiq savollar» Oylik toʻlov — havola, ilova yoki CRM bilan ulangan toʻlov tizimi Toʻlov CRMga oʻzi tushadimi — CRM tanlash maqolasida

2026-yil 1-apreldan qiymati belgilangan chegaradan oshgan tovar va xizmatlar (qishloq xoʻjaligi mahsulotlaridan tashqari) faqat bank kartasi yoki elektron toʻlov tizimi orqali toʻlanadi (PF-246, 2-band; chegara PF-175 bilan 2026-yil 28-avgustdan yangilangan) — chegara virtual kassa maqolasida.

Shartnomadan oldin 13 savol

Bu savollarni bankka yoki toʻlov tizimiga yozma yuboring, javoblarini shartnoma bilan saqlang:

1. Litsenziya raqamingiz qaysi?
2. Pul qaysi hisobga, necha kunda tushadi?
3. Komissiya qancha, qaysi toʻlovlardan?
4. Komissiya toʻlovdan ushlanadimi?
5. Tarif oʻzgarsa, qachon xabar berasiz?
6. Chekni kim beradi: kassamizmi, sizmi?
7. Qaysi kassalarga ulanasiz?
8. Bergan QR maxsus QR hisoblanadimi?
9. Qaysi karta va ilovalar toʻlaydi?
10. Pul qanday qaytariladi?
11. Qaytarishda komissiya nima boʻladi?
12. Shartnoma qanday bekor qilinadi?
13. Xorijiy kartalar qabul qilinadimi?

Komissiya — sizning xarajatingiz: uni narxga qoʻshib, karta bilan toʻlovchidan alohida olib boʻlmaydi; naqdsiz toʻlaganga qonun faqat ragʻbatlantirish berishga ruxsat beradi (masalan, bonus — narx emas) (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda) — tannarx maqolasida; bir narx qoidasi — narx belgilash.

Qonun nima deydi

  • Toʻlov xizmatlari: Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-578): kim toʻlov xizmatini koʻrsatadi (13-modda), Markaziy bank litsenziyasisiz koʻrsatish taqiqlangan, litsenziya raqami koʻrsatiladi (15-modda), shartnoma mazmuni va vositachilik haqini bir tomonlama oshirish taqiqi, xalqaro toʻlovlardan tashqari (16-modda), haqni toʻlovdan ushlash faqat shartnoma boʻyicha (17-modda), agentlar (19-modda), tovar va xizmatlarni chakana sotishda karta toʻlovini qabul qilish majburiyati (36-modda, 1-qism), biznesning elektron puli uning bank hisobvaragʻiga (44-modda).
  • QR: Markaziy bankning yagona QR-kod orqali toʻlov xizmatlari qoidalari (2026-yil 16-apreldan): toʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi bank va toʻlov tashkilotlari, ekvayer agenti (1-band), statik va dinamik QR (3-band), bank hisobvaragʻi shartnomasi (12-band), tarif oʻzgarishi haqida 15 kun oldin xabar (17-band), shartnomani istalgan vaqtda bekor qilish (19-band), ekvayer agenti bilan shartnoma (21-band), ilovada QRni skanerlash (27-band), toʻlovni qabul qiluvchining vazifalari (30-band). PF-246 (2025-yil 10-dekabr), 3-band: savdo va xizmatdagi yuridik shaxslar uchun yagona QR 2026-yil 1-iyuldan majburiy, ishlatmaslik savdo qoidalarini buzish. Chakana savdo qoidalari (VMQ-75, 1-ilova), 21-band: terminal, YaTT va oʻzini oʻzi band — maxsus QR, yuridik shaxs — yagona QR; 189-band: kartadan va QRdan bosh tortish — qoidabuzarlik (VMQ-393 tahririda). Umumiy ovqatlanish qoidalari, 14-band: har bir obyektda terminal; 25-band: QRdan foydalanmaslik — qoidabuzarlik. Bank kartalari Nizomi, 42-band: terminal uzluksiz ishlaydi, buzilsa bir kunda xabar beriladi.
  • Chek: VMQ-943 Nizomi, 6-band (terminal cheki bilan birga fiskal chek; elektron toʻlov tizimi orqali toʻlovga ham), 7-band (chekda toʻlov shakli va turi), 1a-ilova 2-band (yagona QR orqali toʻlovga ham chek; Marketpleys orqali elektron chek). Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda (chekni bermasdan sotish taqiqlangan). Soliq kodeksi, 47-modda 3-qism (kassa cheki berilsa, hisobvaraq-faktura shart emas).
  • Narx va naqd pul: Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda 3-qism (toʻlov shakliga qarab har xil narx taqiqlangan, naqdsiz toʻlovga ragʻbat mumkin); Fuqarolik kodeksi, 94-modda (milliy valyuta — qabul qilinishi shart boʻlgan qonuniy toʻlov vositasi; toʻlov naqd va naqdsiz boʻladi); PF-246, 2-band (2026-yil 1-apreldan baʼzi toʻlovlar faqat naqdsiz; «d» kichik bandi PF-175 tahririda).
  • Shaxsiy karta va soliq: Soliq kodeksi, 221-modda (kassa, terminal, elektron toʻlov tizimi va maxsus QRni qoʻllamaslik, chek bermaslik, ular orqali toʻlovni rad etish, boshqa shaxs terminali yoki QR-kodidan foydalanish), 223-modda (soliq bazasini yashirish), 465-modda (YaTT va oʻzini oʻzi band qilganlar; belgilangan chegaragacha toʻlov tashkilotlari — soliq agenti, 2026-yil 1-yanvardan). Bank kartalari Nizomi (Markaziy bank, roʻyxat raqami 3294), 6, 20, 23, 42-bandlar.
  • Qaytarish: Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 17, 18-moddalar (tovar); Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 27-modda (qaytarish xarajatlari sotuvchida); onlayn sotuvda alohida hisobvaraq — 23-modda (2026-yil 12-dekabrdan).
  • Javobgarlik: Soliq kodeksi, 221 va 223-moddalar; Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 164-modda (savdo qoidalarini buzish, shu jumladan toʻlov shakliga qarab narxni oshirish yoki pasaytirish), 176-modda (noqonuniy tadbirkorlik). Jarimalar roʻyxati — virtual kassa maqolasida.

Ochiq savollar

  • Xizmat koʻrsatadigan YaTT va maxsus QR. Maxsus QR savdo, umumiy ovqatlanish va bozor qoidalarida yozilgan. Salon, klinika, avtoservis yoki oʻquv markazi yuritadigan YaTTda QR boʻlishi shartligini aniq aytadigan hujjat topmadik. Soliq kodeksi 221-moddasi esa maxsus QR orqali toʻlovni rad etishni jazolaydi, PF-246ning monitoring koʻrsatkichlarida esa xizmat koʻrsatuvchi YaTTlarda ham maxsus QR oʻrnatish darajasi kuzatiladi — bu majburiyat emas, lekin yoʻnalishni koʻrsatadi. Soliq organingizdan yozma soʻrang. Javob kelguncha: karta qabul qilish baribir majburiy (Toʻlovlar toʻgʻrisidagi qonun, 36-modda), toʻlov tashkilotining QR-kodi allaqachon boʻlsa, u orqali toʻlovni rad etib boʻlmaydi (Soliq kodeksi, 221-modda).
  • YaTT hisob raqami. «YaTT hisob raqami ochishi shart» degan jumla qonunlarda yoʻq, lekin har bir qonuniy yoʻl hisob raqamiga olib keladi.
  • Ilovadagi elektron chek. Masofadan toʻlovda (sayt, bot, havola) chekni marketpleys sifatida roʻyxatdan oʻtgan toʻlov tashkiloti elektron yuborishi mumkin. Joyida — doʻkon, salon, kafe ichida — ilova yoki QR orqali toʻlovga baribir oʻz onlayn-NKM yoki virtual kassangizning cheki beriladi (kassa Nizomi, 6-band; 1a-ilova, 2-band). Qaysi toʻlov tashkiloti marketpleys sifatida roʻyxatdan oʻtgan — hujjatlarda yozilmagan; undan soʻrang.
  • Qaysi modda qoʻllanadi. Karta yoki QRdan bosh tortishga Soliq kodeksi 221-moddasi ham, savdo qoidalari orqali Maʼmuriy javobgarlik kodeksining 164-moddasi ham ishora qiladi.
  • Naqd pul chegarasi. PF-175 (2026-yil 27-avgust) tovar va xizmatlar uchun naqd toʻlovga chegara belgilash taklifini maʼqulladi va shu Farmon bilan PF-246 2-bandining «d» kichik bandidagi chegara yangilandi (2026-yil 28-avgustdan): undan qimmat tovar va xizmat faqat naqdsiz toʻlanadi. Bundan alohida, umumiy naqd pul chegarasini belgilaydigan hujjat topilmadi.
  • UzQR va kartalar. UzQR qaysi kartalar bilan toʻlanishi va eski stikerlar haqida — matbuotdagi Markaziy bank tushuntirishlari; QR qoidalarining oʻzida bu yozilmagan.
  • Pul tushish muddati har bir toʻlov tizimida turlicha yozilgan — shartnomaga qarang.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.

Manbalar (tekshirilgan sana 2026-yil 16-noyabr): Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-578), 13, 15–17, 19, 36, 44-moddalar; Markaziy bankning yagona QR-kod orqali toʻlov xizmatlarini koʻrsatish qoidalari (roʻyxat raqami 3817), 1, 3, 12, 17, 19, 21, 27, 30, 32-bandlar; PF-246, 2025-yil 10-dekabr, 2, 3-bandlar; VMQ-75 — Chakana savdo va Umumiy ovqatlanish qoidalari, 13, 21, 189-bandlar va 14, 25-bandlar; VMQ-393, 2026-yil 20-iyul; VMQ-943 — kassa Nizomi, 6, 7-bandlar, 1a-ilovaning 2-bandi, 2-ilova; Soliq kodeksi, 47, 221, 223, 465-moddalar; Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 10, 17, 18-moddalar; Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 23, 27-moddalar; Fuqarolik kodeksi, 94-modda; Bank kartalari Nizomi (roʻyxat raqami 3294), 6, 20, 23, 42-bandlar; Tezkor toʻlovlar tizimida telefon raqami orqali oʻtkazma qoidalari (roʻyxat raqami 3930); PF-100, 2026-yil 26-may, 3-band; PF-175, 2026-yil 27-avgust, 9-band va ilova; Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 164, 176-moddalar. Toʻlov tizimlarining sahifalari: Click Business, Payme Business.

Boshlash

Tizimingizni maʼlumotlaringizda 3 kunda koʻrsatamiz — bepul.

Tashkilotingiz nima qilishini va nimani tartibga keltirmoqchi ekaningizni yozing.