Ish reglamenti: kassa, tovar qabuli va smena topshirish uchun bir varaqlik namuna (2026)

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 18-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada ish reglamentlari, mehnat muhofazasi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnomalarni siz uchun yozmaydi, instruktaj oʻtkazmaydi va yuridik xizmat koʻrsatmaydi. Biz biznes uchun CRM, sayt va Telegram-botlar yaratamiz va yuritamiz. Bu yerda hech qanday summa yozmaymiz: maʼmuriy jarima moddalarini oʻqimadik, miqdorini lex.uz da tekshiring. Maqola xodim yollagan doʻkon, kafe, salon, klinika yoki oʻquv markazi egasi uchun — YaTT yoki MChJ.

Qisqasi

  • Reglament — ichki hujjat, buyruq emas. Bitta ish har safar qanday bajarilishini yozgan varaq, bizning talqinimizcha, Mehnat kodeksidagi ichki hujjat; ichki hujjatni ish beruvchi oʻzi qabul qila oladi (12, 15, 24-moddalar). Buyruq esa muayyan xodimga yoki jamoaga bir marta qoʻllanadigan hujjat (18-modda). Biz oʻqigan qonunlarning hech biri xususiy biznesdan «reglament» nomli hujjatni talab qilmaydi; kafe uchun sanitariya qoidalarini oʻqimadik.
  • Imzo bilan tanishtirish — majburiyat. Ish beruvchi xodimni uning ishiga bevosita bogʻliq ichki hujjat bilan imzo qoʻydirib tanishtiradi, yangi xodimni — mehnat shartnomasi imzolanishidan oldin (25, 123-moddalar).
  • Qonun yozma talab qiladigan yoʻriqnomalar boshqa. Mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnoma kasb va ish turi uchun yoziladi, lekin xodimi 20 nafargacha va kasbiy tavakkalchilik darajasi 4-toifagacha boʻlgan tadbirkorlik subyektiga (YaTT yoki MChJ) talab etilmaydi; mehnat muhofazasi ishlari baribir qonunchilikdagi normalar asosida olib boriladi (819-son qaror, 3-ilova, 29-band). Instruktaj va uning qaydi esa har bir ish beruvchiga majburiy.
  • Yongʻin: masʼul shaxs va obyekt yoʻriqnomasi. Rahbar, YaTT ham, yongʻin xavfsizligi uchun masʼul shaxsni buyruq bilan tayinlaydi, har bir obyekt uchun yoʻriqnoma ishlab chiqilishini taʼminlaydi va instruktaj tashkil etadi; obyektda bitta umumiy yoʻriqnoma yozish mumkin, lekin boshqa yongʻin yoʻriqnomalarining (masalan, evakuatsiya, yongʻin paytida xodimlar harakati) asosiy talablari unga boʻlim boʻlib kiradi (649-son qaror bilan tasdiqlangan Qoidalar, 6-band, 1-ilova).
  • Moddiy javobgar almashganda — sanash. Moddiy javobgar shaxslar almashganda, ishlarni qabul qilish-topshirish kunida inventarizatsiya oʻtkaziladi; bizning talqinimizcha, bu majburiy holatlardan biri (19-son BHMS, 5-band). Reglament buni qadamlarga aylantiradi.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

Qisqa javob: oltita hujjat bitta jadvalda

Bu yerda reglament — ichki ish tartibi hujjati; davlat xizmatining maʼmuriy reglamenti emas. Kichik biznesda oltita hujjat koʻpincha bir-biriga aralashadi:

Hujjat Nimaga javob beradi Qonunda majburiymi Batafsil
Lavozim yoʻriqnomasi Bu lavozim nima qiladi Kodeks alohida talab qilmaydi; vazifa mehnat shartnomasida lavozim yoʻriqnomasi
Ichki mehnat tartibi qoidalari Ish vaqti, dam olish, intizom Kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib tasdiqlanadi (296-modda); mikrofirma voz kechishi mumkin (505-modda) ichki tartib qoidalari
Xizmat standarti Xodim mijoz bilan nima qiladi Yoʻq xizmat standarti
Ish reglamenti Bitta ish qadamma-qadam: kim, qachon, nima, qanday tekshiriladi Biz oʻqigan qonunlarda yoʻq; bizning talqinimizcha, ixtiyoriy ichki hujjat (12-modda) shu maqola
Mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnoma Ish xavfsiz qanday bajariladi Ha, kasb va ish turi boʻyicha; 20 nafargacha xodim va 4-toifagacha xavf darajasida talab etilmaydi pastda
Yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma Obyektda yongʻinga qarshi rejim Ha, har bir obyekt uchun; bitta umumiy yoʻriqnoma mumkin, boshqalarining asosiy talablari unga boʻlim boʻlib kiradi pastda

Lavozim yoʻriqnomasi «nima» deydi, reglament — «qanday». Kassirning vazifasi «kassani yuritish» boʻlsa, reglament uni sakkiz qadamga, vaqtga va isbotga ajratadi. Ikkalasi bir-birining oʻrnini bosmaydi. Ishni kimga topshirish va qanday tekshirish — vakolat berish.

Reglament qonunda: ichki hujjat, buyruq emas

  • Ichki hujjat. Kodeks mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar qatoriga kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib qabul qilinadigan ichki hujjatlarni ham, boshqa ichki hujjatlarni ham qoʻyadi (12-modda); «ish beruvchi yakka oʻzi qabul qilgan ichki hujjatlar» ham boʻladi (15-modda, 2-qism). Ichki hujjat qabul qilish — ish beruvchining huquqi; YaTT boʻlmagan jismoniy shaxs-ish beruvchi bundan mustasno (24-modda).
  • Buyruq emas. Buyruq va farmoyish — muayyan xodimga yoki jamoaga yoʻnaltirilgan va bir marta qoʻllanadigan hujjat (18-modda). Har kuni har bir kassirga tegishli tartib — ichki hujjat (bizning talqinimizcha). Uni buyruq bilan tasdiqlash mumkin: buyruq bir marta ishlaydi, reglament — har kuni.
  • Yomonlashtirsa — qoʻllanmaydi. Hech bir ichki hujjat xodimning huquqiy holatini qonunchilikka nisbatan yomonlashtira olmaydi (8-modda, 2-qism). Bunday qoida qabul qilingan paytdan haqiqiy emas va qoʻllanmaydi; qolgan qoidalar kuchida qoladi (17-modda). Masalan, «kassadagi kamomad har oy ish haqidan avtomatik ushlanadi» degan qator: bizning talqinimizcha, u ishlamaydi — kamomad xizmat tekshiruvi, yozma tushuntirish va moddiy javobgarlik orqali undiriladi (344-modda).
  • Shartnomada yoʻq ish — yoʻq. Mehnat vazifasi — kasb, mutaxassislik, malaka yoki lavozim boʻyicha ish va topshiriladigan ishning aniq turi (104-modda). Shartnomada koʻrsatilmagan ishni, kodeks yoki boshqa qonunda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, talab qilib boʻlmaydi (115-modda). Kassirning reglamentiga «kechqurun omborga tovar qabul qilish»ni yozishdan oldin bu ish uning shartnomasida boʻlishi kerak.
  • Kasaba uyushmasi. Qaysi ichki hujjat kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib qabul qilinishini mehnat qonunchiligi belgilaydi (6-modda). Ichki mehnat tartibi qoidalari — shulardan biri (296-modda); ularni besh qadamda tasdiqlash mumkin. Faqat ish qadamlarini tartibga soladigan reglament uchun bunday talabni topmadik; bizning talqinimizcha, buyruq va imzo yetarli. Reglament ish vaqti, dam olish yoki intizomni oʻzgartirsa, bu endi ichki tartib qoidalari masalasi (296-modda); haqni oʻzgartirsa — mehnat shartnomasi yoki haq toʻlash nizomi masalasi. Kassa tartibini ichki mehnat tartibi qoidalariga yozgan boʻlsangiz, uni oʻzgartirish — oʻsha qoidalar tartibida (bizning talqinimizcha).

Qaysi ishni yozish va bir varaqlik shakl

Bizning maslahatimiz: har kuni takrorlanadigan va xato boʻlsa pul yoki mijoz yoʻqotadigan uch-besh ishdan boshlang: kassa, tovar qabuli, smena topshirish, binoni ochish va yopish, qaytarilgan tovar. Reglamentni shu ishni qiladigan xodim bilan birga yozing: u qadamlarni biladi, siz — tekshiruvni. Yozib qoʻyilgan ishni keyin dasturga oʻtkazish osonroq — biznesni avtomatlashtirish. Oʻquv markazi yoki salon uchun: kassa, binoni ochish va yopish, smena; tovar qabuli — faqat tovar sotsangiz.

Qoidalar:

  • bir ish — bir varaq, oʻn ikki qadamgacha;
  • har qadam — bitta harakat: nima qilinadi va bajaruvchi nimani tekshira oladi;
  • «tayyor deb hisoblanadi» qatori: ish qachon tugagan hisoblanadi;
  • «isbot» qatori: imzo, surat, hisobot yoki xabar;
  • «xato boʻlsa» qatori: kimga va qanday xabar beriladi;
  • sana va versiya: qachon kuchga kirdi, qachon qayta koʻriladi.
ISH REGLAMENTI № __
Nomi: ____________________
Kim uchun: _______________
Qachon: __________________
Masʼul: __________________
Qadamlar:
1. _______________________
2. _______________________
3. _______________________
Tayyor deb hisoblanadi: ___
Isbot: ___________________
Xato boʻlsa: _____________
Kuchga kirdi: __.__.20__
Qayta koʻrish: __.__.20__
TASDIQLAYMAN: ____________
Tanishdim: _______________

Quyidagi namunalar — bizning maslahatimiz, qonundagi shakl emas; oʻz qadamlaringizni qoʻying. Mijoz bilan muomala uchun shunday bir varaq — xizmat standarti. Administrator va sotuvchining kun tartibi esa — administrator kuni maqolasida; reglament uni qayta yozmaydi, bitta ishni ajratib oladi. Bir nom ostidagi nuqtalar uchun bunday varaqlar — tarmoqning umumiy standarti: franshiza olish va berish.

1-namuna: kassani ochish va yopish

Xususiy biznesdan kassa ishining yozma tartibini talab qiladigan amaldagi hujjatni topmadik: Markaziy bankning 2015-yilgi yuridik shaxslar kassa operatsiyalari qoidalari Markaziy bank Boshqaruvining 2019-yil 13-dekabrdagi qarori bilan oʻz kuchini yoʻqotgan. Biz oʻqigan hujjatlarda talab qilinadigani — chek va kassa tekshiruvi (doʻkon uchun chakana savdo qoidalaridagi kassa talablari — sotuvchi kuni maqolasida):

  • onlayn-NKM yoki virtual kassa har kuni ish boshlanishidan oldin masʼul shaxs tomonidan tekshiriladi: texnik holati, sozligi, sana va vaqt (943-son qaror bilan tasdiqlangan Nizom, 29-band);
  • xarid cheki toʻliq miqdorda shakllanishi va xaridorga berilishi uchun tadbirkorlik subyekti javob beradi (4-band); karta, toʻlov tizimi (6-band) va yagona QR-kod (1a-ilova) orqali toʻlovga ham chek beriladi.
KASSA: OCHISH VA YOPISH
Kim: smenadagi kassir
Ochishda (ishdan oldin):
1. Kassa: ishlaydimi, sana
   va vaqt toʻgʻrimi.
2. Terminal va QR ishlaydimi.
3. Qoldiq naqdni sanash,
   smena varagʻiga yozish.
Ish vaqtida:
4. Har toʻlovga chek: naqd,
   karta, QR.
Yopishda:
5. Z-hisobot.
6. Naqdni sanash, Z bilan
   solishtirish.
7. Kassa xabarini yuborish.
8. Farq boʻlsa: dalolatnoma,
   ikki imzo, rahbarga xabar.
Isbot: Z-hisobot va xabar

Yopishdagi raqamlar va xabar namunasi — kassa xabari. Z-hisobotni har smena oxirida yopish — bizning maslahatimiz, Nizomda bunday muddat yozilmagan.

2-namuna: tovar qabul qilish

Hujjatlar (ESF, yuk xati) va qayta sanash tartibi — tovar kirimi maqolasida. Reglament ularga bitta narsani qoʻshadi: kim qabul qiladi va imzolaydi. Bir martalik hujjat, masalan qabul qilish-topshirish dalolatnomasi boʻyicha olingan boylik saqlanmasa, xodim toʻliq moddiy javobgar boʻladi (Mehnat kodeksi, 342-modda, 2-band). Bizning talqinimizcha, yetkazuvchidan tovarni oʻz imzosi bilan qabul qilgan xodimga ham bu qoida tegishli boʻlishi mumkin; shuning uchun imzo qoʻyadigan odam reglamentda nomlanadi. Toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnoma esa faqat pul yoki tovar bilan bevosita ishlaydigan xodim bilan haqiqiy (343-modda).

TOVAR QABUL QILISH
Kim: omborchi yoki navbatchi
sotuvchi; boshqa hech kim
imzolamaydi.
1. Hujjatni olish: ESF yoki
   yuk xati.
2. Sanash yoki tortish,
   hujjat bilan solishtirish.
3. Shikastlangan yoki muddati
   oʻtgan tovar: qabul
   qilmaslik, suratga olish.
4. Farq: hujjatga yozish,
   yetkazuvchi vakili bilan
   imzolash.
5. Kirimni shu kuni hisobga
   kiritish.
6. Tovarni joyiga qoʻyish.
Isbot: imzoli hujjat, surat

3-namuna: smena topshirish

Smenadagi har bir kassir yoki omborchi alohida moddiy javobgar shaxs boʻlsa, ular almashganda inventarizatsiya, bizning talqinimizcha, majburiy — ishlarni qabul qilish-topshirish kunida (19-son BHMS, 5-band: bu qator majburiy holatlar roʻyxatida, lekin ishlab chiqarish zaxiralari haqidagi qatordan keyin turadi). Inventarizatsiya roʻyxatini qabul qilgan shaxs olganligi, topshirgan shaxs topshirganligi haqida imzolaydi (16-band). Ikki kassirli kassada kim bilan qanday shartnoma tuziladi va brigada qachon mumkin — ikki kassir. Puldan tashqari ishlar ham topshiriladi: smena topshiriq varagʻi.

SMENA TOPSHIRISH
Kim: ketayotgan va kelgan
xodim, ikkalasi joyida.
1. Kassa: Z-hisobot, naqdni
   birga sanash.
2. Tovar: moddiy javobgar
   almashsa, birga sanash,
   roʻyxatga ikki imzo.
3. Ishlar: topshiriq varagʻi.
4. Kalitlar va muhr.
5. Farq boʻlsa: dalolatnoma,
   rahbarga xabar.
Isbot: ikki imzo

4-namuna: binoni ochish va yopish

Bu ish boshqa maqolalarimizda yoʻq, lekin u yongʻin xavfsizligiga bogʻliq. Rahbar yongʻin xavfsizligi uchun masʼul shaxsni buyruq bilan tayinlaydi (pastda). Quyidagi roʻyxat — bizning maslahatimiz; obyektingizning yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnomasi undan ustun. Umumiy yongʻin yoʻriqnomasida xonalarga kirish va kalitlarni saqlash tartibi boʻladi (Yongʻin xavfsizligi qoidalari, 1-ilova, 4-band); bu varaq — uning kundalik qismi (bizning talqinimizcha).

BINONI OCHISH VA YOPISH
Kim: navbatchi (buyruq bilan)
Ochishda:
1. Signalizatsiyani oʻchirish.
2. Chiqish yoʻllari ochiq,
   toʻsilmagan.
3. Chiroq va isitish.
4. Oʻt oʻchirgich joyida.
Yopishda:
5. Elektr asboblari oʻchiq.
6. Xonalarda hech kim yoʻq.
7. Deraza va eshiklar yopiq.
8. Signalizatsiya va kalit.
Isbot: jurnalda yozuv

Mehnat muhofazasi: yoʻriqnoma va instruktaj

Bu yoʻriqnoma lavozim yoʻriqnomasi emas. Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori uni «lokal hujjat» deb ataydi (3-ilova, 2-band).

  • Kimga majburiy. Yoʻriqnomalar muayyan kasblar va muayyan ish turlari uchun ishlab chiqilishi shart (3-band). Lekin: «Xodimlari soni 20 nafargacha hamda kasbiy tavakkalchilik darajasi 4-toifagacha boʻlgan faoliyat turlari bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlik subyektlari tomonidan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalar ishlab chiqish talab etilmaydi»; bunda mehnat muhofazasi ishlari qonunchilikdagi normalar va qoidalar asosida olib boriladi (29-band). Kasbiy tavakkalchilik darajasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 24-iyundagi 177-son qaroriga muvofiq belgilanadi (3-ilova, izoh); biz bu qarorni oʻqimadik.
  • Yozsangiz. Rahbar tasdiqlaydi, yoʻriqnoma tasdiqlangan kundan kuchga kiradi (28, 30-bandlar). Matn qisqa, aniq va turli talqinsiz (41-band), har bandda bitta tugallangan koʻrsatma (33-band). Beshta boʻlim: umumiy talablar, ishdan oldin, ish vaqtida, avariyada, ishdan keyin (35-band); ishdan oldingi boʻlimga — uzluksiz ishda smenani qabul qilish tartibi (37-band), ishdan keyingi boʻlimga — ish joyini topshirish tartibi kiradi (40-band). Kichik tadbirkorlik subyekti loyihani mehnat muhofazasi xizmati va kasaba uyushmasi bilan kelishish, ikki nusxa kabi talablarni qoʻllamaydi (izoh: 17, 18, 22, 23, 25, 27-bandlar). Kamida uch yilda bir marta, yuqori xavfli kasb va ishlarda kamida ikki yilda bir marta qayta tekshiriladi (63-band).
  • Talablari majburiy. Yoʻriqnoma talablarini bajarmaslik ishlab chiqarish intizomining buzilishi hisoblanadi (8-band).
  • Instruktaj — hammaga. Qonun uni «yoʻl-yoʻriq» deydi; yoʻl-yoʻriqlar kirish va ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlarga boʻlinadi (819-son qaror, 2-ilova, 7-band). Yangi kirgan va boshqa ishga oʻtkazilgan har bir xodimga ish beruvchi yoʻl-yoʻriq beradi; instruktajdan oʻtmagan xodim ishdan chetlashtiriladi (Mehnat kodeksi, 362-modda, 1, 4-qismlar). Kirish yoʻl-yoʻrigʻi jurnalda yoki elektron dasturda qayd etiladi; undan oʻtmagan shaxs bilan mehnat shartnomasi tuzilmaydi (819-son qaror, 2-ilova, 8-band). Ish joyidagi yoʻl-yoʻriqlar jurnalda (sahifalari tikilgan va raqamlangan) yoki maxsus elektron dasturda qayd etiladi (11-band). Davriy yoʻl-yoʻriq — kamida olti oyda bir marta, zararli va xavfli ishlarda kamida uch oyda bir marta (14-band). Instruktaj — ishga oʻrgatishning bir qismi; qolgani — xodimlarni oʻqitish.
  • Mutaxassis shart emas. Xodimlari ellik nafardan kam tashkilotda mehnat muhofazasi xizmati yoki mutaxassisi haqida ish beruvchi oʻzi qaror qiladi (Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun, 12-modda).

Bizning maslahatimiz: yoʻriqnoma yozish shart boʻlmasa ham, har reglamentga ishning xavfsizlik qatorlarini qoʻshing (masalan, «pichoqni qayerga qoʻyish», «nam polda belgi»). Bu 819-son qarordagi yoʻriqnoma oʻrnini bosadimi — bunday qoidani topmadik. Ayrim kasblar uchun tibbiy koʻrik ham bor: tibbiy koʻrik.

Yongʻin xavfsizligi: masʼul shaxs, yoʻriqnoma, instruktaj

  • Oʻrgatish — ish beruvchidan. Tashkilot xodimlariga yongʻin xavfsizligi chora-tadbirlarini qoʻllashni oʻrgatadi; oʻrgatishni ish beruvchi maxsus dasturlar boʻyicha olib boradi (Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda, 2-qism; 18-modda, 3-qism).
  • Rahbar nima qiladi. Yongʻin xavfsizligi qoidalarining 6-bandiga koʻra rahbar, shu jumladan YaTT: masʼul shaxsni buyruq bilan tayinlaydi; har bir obyekt uchun yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishini taʼminlaydi; yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriqlarni tashkil etadi. Yongʻin xavfsizligi majburiyatlari xodimlarning lavozim yoʻriqnomalarida ham nazarda tutiladi (6-band, «b»). Lavozim yoʻriqnomasini Mehnat kodeksi talab qilmaydi; bizning talqinimizcha, u boʻlsa, yongʻin majburiyatlari unga yoziladi, boʻlmasa — mehnat shartnomasiga yoki obyektning umumiy yongʻin yoʻriqnomasiga.
  • Bitta yoʻriqnoma mumkin. «Obyektda faqat yongʻin xavfsizligi boʻyicha umumiy yoʻriqnomani ishlab chiqishga ruxsat beriladi»; bunda qolgan yoʻriqnomalarning (evakuatsiya, yongʻin paytida xodimlar harakati va boshqalar) asosiy talablari unga boʻlim boʻlib kiritiladi (1-ilova, 1-band). Uni obyekt rahbari tasdiqlaydi; unda boshqa bandlar qatori xonalarga kirish va kalitlarni saqlash tartibi boʻladi (4-band).
  • Yoʻl-yoʻriq. Kirish, birlamchi, takroriy, rejadan tashqari va maqsadli yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriqlar bor; kirish yoʻl-yoʻrigʻi yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriqlarni roʻyxatga olish jurnaliga qayd etiladi, takroriy — barcha xodimlar uchun olti oyda kamida bir marta (2-ilova, 3, 9, 16-bandlar).

Kim tekshiradi va oldindan xabar beriladimi — boshqa tekshiruvlar.

Tanishtirish, imzo va mikrofirma

  • Imzo. Ish beruvchi xodimlarni ularning mehnat faoliyati bilan bevosita bogʻliq ichki hujjatlar bilan imzo qoʻydirib tanishtiradi (25-modda). Yangi xodim ichki mehnat tartibi qoidalari va boshqa shunday ichki hujjatlar bilan mehnat shartnomasi imzolanishidan oldin tanishtiriladi (123-modda, 1-qism). Bir nechta hujjat uchun bitta imzo varaqasi qulay.
  • Qachon kuchga kiradi. Kodeksda ichki hujjat qachon kuchga kirishi haqida umumiy modda topmadik. Bizning talqinimizcha, xodim uchun reglament u imzo qoʻyib tanishgan kundan ishlaydi. Mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnoma — tasdiqlangan kundan (819-son qaror, 3-ilova, 30-band).
  • Versiya oʻzgarsa. Bizning maslahatimiz: qadam oʻzgarsa, varaqni yangi sana bilan qayta imzolating; eski versiyani saqlang.
  • Mikrofirma. «Ish beruvchi boʻlgan mikrofirma ichki hujjatlarni (…) qabul qilishdan toʻliq yoki qisman voz kechishga haqli»; shunda bu shartlar Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan namunaviy shakldagi mehnat shartnomalariga yoziladi (505-modda, 1-qism). Kim mikrofirma ekanini tasnif hujjati belgilaydi, biz uni oʻqimadik. Shartnomadagi umumiy majburiyatlar namunasi — mehnat shartnomasi.

Xodim amal qilmasa: tekshirish va intizom

Bizning maslahatimiz:

  • varaqni ish joyiga ilib qoʻying: kassa yoniga, omborga, eshik yoniga;
  • yangi xodim birinchi kuni reglament boʻyicha ishni bir marta siz bilan bajarsin;
  • haftada bir marta «isbot» qatorini tekshiring: Z-hisobot, imzo, surat, jurnal;
  • har xato yoki tekshiruvdan keyin varaqni qayta koʻring;
  • egasi ham reglamentga amal qiladi, aks holda hech kim amal qilmaydi.

Natijani oʻlchash — administrator koʻrsatkichlari.

Qonun boʻyicha:

  • mehnat intizomi — ichki mehnat tartibi qoidalari, boshqa ichki hujjatlar va mehnat shartnomasida belgilangan xulq-atvor qoidalariga boʻysunish (295-modda); reglament shular qatorida (bizning talqinimizcha);
  • intizomiy javobgarlik — faqat xodimning aybi bilan; ish beruvchi zarur sharoitni taʼminlamagan boʻlsa (masalan, terminal ishlamasa), yoʻl qoʻyilmaydi (301-modda);
  • avval yozma tushuntirish soʻraladi; jazo haqidagi buyruq bilan tanishtirilmagan xodim intizomiy jazosi yoʻq deb hisoblanadi (313-modda);
  • jazo — faqat 312-moddadagi uchta choradan biri: hayfsan, jarima yoki mehnat shartnomasini bekor qilish; boshqa jazo turi qoʻllanmaydi, kattaroq jarima solinadigan hollarni esa faqat ichki mehnat tartibi qoidalari nazarda tutishi mumkin (312-modda). Jazo har safar qilmishning ogʻir-yengilligiga qarab buyruq bilan qoʻllanadi (313-modda), shuning uchun reglamentdagi «jarimalar narxnomasi» bu tartibni almashtirmaydi (bizning talqinimizcha). Tartibi — sakkiz qadam;
  • kamomad uchun zararni undirishdan oldin xizmat tekshiruvi va yozma tushuntirish majburiy (344-modda).

Tekshiruv roʻyxati

  • Uch-besh ish tanlandi: kassa, tovar qabuli, smena, bino.
  • Har biri — bitta varaq, bajaruvchi bilan yozilgan.
  • Har varaqda: masʼul, «tayyor deb hisoblanadi», isbot, «xato boʻlsa», sana.
  • Reglamentdagi ishlar mehnat shartnomasida bor.
  • Xodimning holatini yomonlashtiradigan qator yoʻq.
  • Buyruq bilan tasdiqlandi, har bir xodim imzoladi.
  • Yangi xodim shartnomadan oldin tanishtiriladi.
  • Mehnat muhofazasi: yoʻriqnoma kerakmi (xodimlar soni va toifa) aniqlandi.
  • Instruktaj qayd etiladi (jurnal yoki elektron dastur): kirish, ish joyida, olti oyda bir.
  • Yongʻin uchun masʼul shaxs buyruq bilan tayinlandi, obyekt yoʻriqnomasi tasdiqlandi.
  • Yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriqlar jurnali bor, takroriy yoʻl-yoʻriq — olti oyda bir.
  • Moddiy javobgar almashganda sanash va ikki imzo.
  • Varaqlar ish joyida, haftada bir tekshiriladi.

Qonun nima deydi

  • Mehnat kodeksi: 6-modda (kasaba uyushmasi bilan kelishiladigan hujjatlarni qonunchilik belgilaydi), 8-modda 2-qism va 17-modda (yomonlashtiradigan qoida haqiqiy emas), 12-modda (ichki hujjatlar), 15-modda 2-qism (yakka oʻzi qabul qilingan ichki hujjatlar), 18-modda (buyruq — bir martalik), 24-modda (ichki hujjat qabul qilish huquqi), 25-modda (imzo bilan tanishtirish), 104-modda (mehnat vazifasi), 115-modda (shartnomada yoʻq ish), 123-modda 1-qism (ishga qabulda tanishtirish), 295, 296, 301, 312, 313-moddalar (intizom), 342, 343, 344-moddalar (moddiy javobgarlik), 362-modda (instruktaj), 504, 505-moddalar (mikrofirma).
  • Vazirlar Mahkamasining 819-son qarori (2025-yil 24-dekabr): 2-ilova (yoʻl-yoʻriqlar: 7, 8, 11, 14-bandlar), 3-ilova (yoʻriqnomalar: 2, 3, 8, 28, 29, 30, 33, 35, 37, 40, 41, 63-bandlar va izoh).
  • Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun: 12-modda (xizmat va mutaxassis).
  • Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisidagi qonun: 10-modda 2-qism, 18-modda 3-qism. Yongʻin xavfsizligi qoidalari (649-son qaror): 6-band, 1-ilova (1, 4-bandlar), 2-ilova (3, 9, 16-bandlar).
  • 943-son qaror bilan tasdiqlangan Nizom: 4, 6, 29-bandlar, 1a-ilova.
  • 19-son BHMS «Inventarizatsiyani tashkil etish va oʻtkazish»: 5, 16-bandlar.

Ochiq savollar

  • Mikrofirma. Kodeks (504-modda) tadbirkorlik subyektlari tasnifiga yuboradi; biz uni oʻqimadik, shuning uchun xodim yollagan kichik biznes mikrofirmami — aytmaymiz.
  • Kasbiy tavakkalchilik toifasi. Doʻkon, kafe, salon, klinika yoki oʻquv markazi qaysi toifada ekanini Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 24-iyundagi 177-son qarori belgilaydi; uni oʻqimadik. 20 nafargacha xodimli biznes uchun yoʻriqnoma kerakmi — shunga bogʻliq.
  • Kassa operatsiyalari. Markaziy bankning 2015-yilgi kassa qoidalari oʻrniga yangi hujjat topmadik.
  • YaTT va 19-son BHMS. Standart «xoʻjalik yurituvchi subyektlar» uchun (2-band); YaTTga qanday tatbiq etilishini buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun belgilaydi, biz uni oʻqimadik. Bizning maslahatimiz: YaTT ham moddiy javobgar almashganda sanab, ikki imzo qoʻydirsin.
  • Umumiy ovqatlanish. Kafe uchun sanitariya qoidalarini va ularning yozma tartib talabini oʻqimadik.
  • Yongʻin nazorati. Xabarlarga koʻra, 2026-yil noyabrida yongʻin nazorati haqida qonun qabul qilingan; matnini oʻqimadik, biz oʻqigan yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisidagi qonun tahririda u hali yoʻq.
  • Jarimalar. Mehnat muhofazasi, yongʻin va kassa boʻyicha maʼmuriy javobgarlik moddalarini oʻqimadik.
  • Reglament va yoʻriqnoma. Reglamentdagi xavfsizlik qatorlari 819-son qarordagi yoʻriqnoma oʻrnini bosadimi — qoida topmadik.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.

Manbalar (tekshirilgan sana 2026-yil 18-noyabr): Mehnat kodeksi: 6-modda, 8-modda, 12-modda, 15-modda, 17-modda, 18-modda, 24-modda, 25-modda, 104-modda, 115-modda, 123-modda, 295-modda, 296-modda, 301-modda, 312-modda, 313-modda, 342-modda, 343-modda, 344-modda, 362-modda, 504-modda, 505-modda; Vazirlar Mahkamasining 819-son qarori: 3-ilova, 2-band, 3-band, 8-band, 28-band, 29-band, 30-band, 33-band, 35-band, 37-band, 40-band, 41-band, 63-band, kichik tadbirkorlik izohi, toifa izohi, 2-ilova, 7-band, 8-band, 11-band, 14-band; Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun, 12-modda; Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisidagi qonun: 10-modda, 18-modda; Yongʻin xavfsizligi qoidalari (649-son qaror): 6-band, 6-band, «b», 1-ilova, 1-band, 4-band, 2-ilova, 3-band, 9-band, 16-band; 943-son qaror va Nizom: 4-band, 6-band, 29-band, 1a-ilova; 19-son BHMS: 2-band, 5-band, 16-band; Markaziy bankning kassa qoidalari — kuchini yoʻqotgan.

Boshlash

Tizimingizni maʼlumotlaringizda 3 kunda koʻrsatamiz — bepul.

Tashkilotingiz nima qilishini va nimani tartibga keltirmoqchi ekaningizni yozing.