Onlayn doʻkon ochish: birinchi buyurtmagacha nima tayyor boʻlishi kerak — kanal, shartlar, toʻlov, chek, yetkazish va qaytarish
Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 18-noyabr · Manbalar — maqola oxirida
Ochiq aytamiz: Avada toʻlov tashkiloti, marketpleys yoki yetkazib berish xizmati emas, kassa sotmaydi, doʻkoningiz yoki kanalingizni yuritmaydi va yurist emas. Biz biznes uchun CRM, sayt va Telegram-botlar yaratamiz va yuritamiz. Bu yerda hech qaysi toʻlov tizimi, platforma, sayt konstruktori yoki kuryer xizmatini tavsiya qilmaymiz va hech qanday summa yozmaymiz. Maqola kichik doʻkon egasi uchun — YaTT yoki MChJ.
Qisqasi
- Alohida ruxsat kerak emas. YaTT va MChJ internet orqali chakana va ulgurji sotishi mumkin, oʻzini oʻzi band qilgan shaxs — faqat chakana; davlat roʻyxatidan oʻtgan kundan boshlab sotsa boʻladi, litsenziyali faoliyat uchun esa litsenziya baribir kerak (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 8 va 9-moddalar).
- Toʻrtta kanal, bitta doʻkon. Oʻz sayti, Telegram, Instagram va marketpleys: birinchi uchtasida shartnoma, pul, chek, yetkazish va qaytarish — sizda; marketpleysda ularning bir qismini platforma oladi.
- Shartlar buyurtmadan oldin koʻrinsin. Sotuvchi nomi, STIR, manzil va telefon, narx, yetkazish narxi va muddati, toʻlov, qaytarish va shikoyat tartibi — davlat tilida, xaridor buyurtma berishdan oldin oʻqiy oladigan joyda.
- Har bir toʻlovga fiskal chek. Karta yoki ilova orqali toʻlovda virtual kassaning elektron cheki xaridorning telefoni, elektron pochtasi yoki shaxsiy kabinetiga yuboriladi; naqd toʻlovda kuryer pulni siz uchun oladi va xaridorga kassa cheki yoki toʻlovni tasdiqlovchi boshqa hujjatni beradi.
- Yetkazishgacha xavf — sizda. Yetkazishni oʻz zimmangizga olgan boʻlsangiz va shartnomada boshqacha yozilmagan boʻlsa, tovar yoʻlda yoʻqolsa yoki shikastlansa, xavf xaridorga u yoki u koʻrsatgan shaxs tovarni qoʻliga olgandagina oʻtadi (Fuqarolik kodeksi, 390 va 392-moddalar; bizning talqinimizcha).
Mundarija
- Qisqa javob: toʻrt kanal bir jadvalda
- Kim sotishi mumkin va roʻyxatdan oʻtish kerakmi
- Doʻkon shartlari: xaridor buyurtmadan oldin nimani koʻradi
- Oʻz saytingizda buyurtma: savatdan chekkacha
- Instagram va Telegram orqali sotish
- Toʻlov va chek: har bir yoʻl uchun
- Yetkazish: muddat, narx va xavf
- Voz kechish va qaytarish
- Xaridor maʼlumotlari va server
- Sotib boʻlmaydigan tovarlar, litsenziya va markirovka
- 2026-yil: nima oʻzgardi va nima oʻzgaradi
- Tekshiruv roʻyxati
- Qonun nima deydi
- Ochiq savollar
Qisqa javob: toʻrt kanal bir jadvalda
Koʻp kichik doʻkonlar bir vaqtda bir nechta kanal orqali sotadi. Qoidalar hammasida bir xil — Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun va Fuqarolik kodeksi. Farq — kim nimani oʻz zimmasiga oladi.
| Oʻz sayti | Telegram | Marketpleys | ||
|---|---|---|---|---|
| Doʻkon shartlari qayerda | Sayt sahifasi va savat | Qadalgan post | Profil va doimiy hikoyalar | Platformadagi doʻkon sahifasi |
| Toʻlovni kim oladi | Siz — toʻlov tizimi orqali | Siz — toʻlov havolasi yoki yetkazishda | Siz — toʻlov havolasi yoki yetkazishda | Platforma |
| Chekni kim beradi | Sizning kassangiz yoki toʻlov tashkiloti | Sizning kassangiz yoki toʻlov tashkiloti | Sizning kassangiz yoki toʻlov tashkiloti | Platforma, agar u reyestrdagi marketpleys boʻlsa |
| Kim yetkazadi | Siz yoki kuryer xizmati | Siz yoki kuryer xizmati | Siz yoki kuryer xizmati | Platforma yoki siz — modelga qarab |
| Qaytarishni kim qabul qiladi | Siz | Siz | Siz | Platforma, xarajat — sizda |
| Batafsil | Sayt kerakmi | Telegramda sotish | Shu maqola | Marketpleysda sotish |
Bizning maslahatimiz: sizni allaqachon biladigan xaridorlar bor joydan boshlang — odatda bu Telegram-kanal yoki Instagram sahifasi. Sayt onlayn karta toʻlovi, katalog va buyurtma holati kerak boʻlganda qoʻshiladi; uning turlari va narxini nima belgilashi — sayt turlarida, ilova, bot va Mini App bilan solishtiruv — 60-postda. Saytni nimada qurish — sayt konstruktori yoki CMS. Marketpleysda komissiya, logistika va qaytarish ulushi bir sotuvdan qoladigan pulni belgilaydi: bir sotuvdan nima qoladi.
Qaysi kanal boʻlmasin, oʻzingizniki boʻlib qolishi kerak boʻlgan toʻrt narsa: domen va sayt hisobi, Telegram-kanal va bot, Instagram biznes akkaunti va xaridorlar roʻyxati — biznes nomida (domen, xosting va parollar, biznes akkaunt kimniki).
Kim sotishi mumkin va roʻyxatdan oʻtish kerakmi
- YaTT va MChJ — internet orqali chakana va ulgurji sotishi mumkin (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 8-modda). Elektron tijorat bilan davlat roʻyxatidan oʻtgan paytdan boshlab shugʻullanish mumkin; faoliyat litsenziya, ruxsatnoma yoki xabarnoma talab qilsa — oʻsha tartibda (9-modda, 3-qism). Internetda sotish uchun alohida ruxsat hujjati kerak emas, lekin doʻkonda sotish uchun kerak boʻlgan ruxsat internetda ham kerak (Vazirlar Mahkamasining 185-son qarori bilan tasdiqlangan Qoidalar, 4-band).
- Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs — faqat chakana va «elektron savdo maydonchasida» (8-modda). 2026-yildan amal qiladigan faoliyatlar roʻyxatida «elektron savdo maydonchasida tovarlarni chakana sotish» bor (PF-50-son Farmon, 2-ilova, 33-band). Instagram yoki Telegram sahifasi «elektron savdo maydonchasi» hisoblanadimi — matnda aytilmagan; bizning talqinimizcha, bu eng zaif holat, sotib olingan tovarni qayta sotish uchun xavfsiz yoʻl — YaTT yoki MChJ (kim sotishi mumkin).
- Roʻyxatdan oʻtmagan jismoniy shaxs sotuvchi emas: qonun elektron tijoratni «tadbirkorlik faoliyati doirasida» savdo deb taʼriflaydi (3-modda). Oʻz ishlatilgan buyumlarini vaqti-vaqti bilan sotish tadbirkorlik emas, yangi tovarni doimiy sotish esa tadbirkorlik — qanday farqlanishi oʻsha 65-postda. Shaklni qanday tanlash va ochilgandan keyingi 30 kun — YaTT yoki MChJ va 30 kun roʻyxatida.
Ikki reyestrni chalkashtirmang.
- Elektron tijorat ishtirokchilarining milliy reyestri — ixtiyoriy va bepul; unga elektron tijoratdan tushumi jami sotuvining kamida beshdan toʻrt qismini tashkil etadigan yuridik shaxslar va YaTT ixtiyoriy ravishda kiritiladi (Prezidentning PQ-3724-son qarori, 8-band). Kirmasangiz ham sotaverasiz.
- Elektron tijorat operatorlari uchun xabarnoma — 2026-yil 24-sentabrdan Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi qonunda: elektron savdo platformasi, buyurtmalar agregatori va raqamli striming xizmati operatorlari faoliyatni boshlagani haqida xabarnoma beradi (3-ilova, 38-band). Vazirlar Mahkamasining 885-son qarori bu tartibni joriy qilishni topshirgan (3-band) va operator boʻlib faqat Oʻzbekiston rezidenti boʻlgan yuridik shaxs ishlashi, elektron shartnomalar orqali majburiyat olmaydigan va oʻz resursida faqat tovar haqida maʼlumot beradigan yuridik shaxs yoki YaTT esa operator emasligi haqidagi takliflarni maʼqullagan (2-band). Qarorda platforma operatori — platforma yoki veb-saytni boshqaradigan va sotuvchilar va xaridorlarga xizmat koʻrsatadigan shaxs (1-ilova, 3-band). 2026-yil 12-dekabrdan taʼrif qonunning oʻzida boʻladi: elektron savdo platformasi operatori — platformaga egalik qiluvchi va (yoki) uni boshqaruvchi yuridik shaxs; sotuvchi «oʻz elektron savdo platformasini» tashkil etishga, operator esa oʻz platformasida bevosita sotishga haqli (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 3, 9 va 13-moddalar, OʻRQ-1173-son Qonun tahririda). Faqat oʻz tovarini oʻz saytida sotadigan doʻkon xabarnoma berishi kerakmi — matnlarda aniq aytilmagan (ochiq savol). Bizning talqinimizcha, YaTT operator boʻla olmaydi — operator har doim yuridik shaxs; shartnoma tuziladigan va toʻlov qabul qilinadigan oʻz sayti bor MChJ esa 12-dekabrdan operatorning soʻzma-soʻz taʼrifiga tushadi. Bizning maslahatimiz: MChJ sayt ishga tushishidan oldin agentlikdan xabarnoma kerakmi deb soʻrasin.
Doʻkon shartlari: xaridor buyurtmadan oldin nimani koʻradi
Uchta hujjat bitta roʻyxatni beradi — Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun (16-modda, oferta), 185-son qaror bilan tasdiqlangan Qoidalar (11-band, sotuvchi haqida maʼlumot) va Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun (28¹-modda, shartnomadan oldingi maʼlumot); shu Qoidalarning 37-bandi shartnomaning majburiy shartlarini sanaydi:
- Sotuvchi: toʻliq nomi (MChJ — tashkiliy-huquqiy shakli bilan, YaTT — familiyasi, ismi, otasining ismi), davlat roʻyxatidan oʻtganligi haqidagi maʼlumot va STIR.
- Aloqa: pochta manzili, elektron pochta, telefon.
- Litsenziya: kerak boʻlsa — raqami, muddati, bergan organ va QR-kodi.
- Tovar: asosiy isteʼmol xususiyatlari, ishlab chiqaruvchi (import tovarda — importyor ham), kafolat.
- Narx, yetkazish narxi va toʻlov shartlari.
- Yetkazish: joyi, shartlari va muddati (37-band).
- Shartnoma qanday tuziladi: buyurtma qanday beriladi va qanday bekor qilinadi.
- Qaytarish va pulni qaytarish tartibi — hozir ham shartnomaning majburiy sharti (37-band), 2026-yil 12-dekabrdan esa ofertaning majburiy qatori (16-modda, yangi tahrir).
- Shikoyat qanday qabul qilinadi.
Shartlar davlat tilida aniq va tushunarli yoziladi, boshqa tillarda qoʻshish mumkin (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 21-modda; 185-son qaror Qoidalari, 11-band). Narxi va tavsifi bilan koʻrsatilgan tovar — ommaviy oferta, agar sotuvchi boshqacha demagan boʻlsa (Fuqarolik kodeksi, 426-modda).
Bu roʻyxat Telegram uchun qadalgan post namunasida bor — doʻkon shartlari; saytdagi oferta matnida nima boʻlishi shart va unda nima yozib boʻlmaydi — oferta va pul va qaytarish. Saytda shartlarni bitta sahifaga yozing va har bir tovar sahifasidan, savatdan va sayt pastki qismidan unga havola qoʻying (bizning maslahatimiz).
Oʻz saytingizda buyurtma: savatdan chekkacha
Saytdagi buyurtma — elektron shartnoma. U qogʻozdagi imzolangan shartnomaga teng; faqat axborot tizimi orqali tuzilgani uchun haqiqiy emas deb boʻlmaydi (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 15-modda). Tartib:
- Tovar sahifasi: narx, yetkazish narxi va muddati yoki ularni hisoblash usuli, shartlarga havola.
- Savat va buyurtma shakli: faqat yetkazish va chek uchun kerak boʻlgan maʼlumot — ism, telefon, manzil (xaridor maʼlumotlari).
- Akseptdan oldin: jami narx yetkazish bilan bir qatorda va shartlarga havola. Aksept — elektron xabar, SMS-kod yoki toʻlov; shartnoma aksept olingan paytda tuzilgan hisoblanadi (14, 15 va 19-moddalar).
- Toʻlov: toʻlov tizimi sahifasida yoki naqd yetkazishda (toʻlov va chek).
- Elektron chek: virtual kassaning elektron cheki xaridorning telefon raqamiga, elektron pochtasiga yoki shaxsiy kabinetiga yuboriladi (23-modda, 3-qism).
- Tasdiq xabari buyurtma raqami va shartlar bilan (bizning maslahatimiz). Raqam 185-son qaror bilan tasdiqlangan Nizom boʻyicha ham kerak: har bir elektron shartnomaga sotuvchi tizimida noyob identifikator beriladi (2-ilova, 15-band).
- Buyurtma holati: qabul qilindi, joʻnatildi, topshirildi — xaridor qoʻngʻiroq qilmasdan koʻradi (bizning maslahatimiz).
Toʻlov tugmasi oldidagi qator, namuna:
[ ] Doʻkon shartlarini,
yetkazish va qaytarish
tartibini oʻqidim
[ Toʻlash ]
Toʻlovdan keyingi tasdiq xabari, namuna (qavs ichidagilar — oʻzingizniki):
Buyurtma 1024 qabul qilindi
Tovar: [nomi], 2 dona
Tovar narxi: [narx]
Yetkazish: [narx], [muddat]
Jami: [narx]
Toʻlov: karta, chek SMSda
Qaytarish: shartlar saytda
Savol: shu raqamga yozing
Qaytarish shartlariga havola va «Savol» qatori tasdiq xabarini dalilga aylantiradi: xaridor nima kelishilganini koʻradi, siz esa nizo boʻlsa yozishmani koʻrsatasiz (bizning maslahatimiz). Saytdagi tovar haqidagi maʼlumot reklama emas — sayt va qonun; saytdagi sharhlar — sharhni saytda koʻrsatish.
Instagram va Telegram orqali sotish
Telegram — kanal, guruh, bot yoki biznes akkaunt; qadalgan postdagi shartlar, buyurtma tartibi va chek — telegramda sotish. Doʻkon boti kimning nomida turishi — toʻrt narsa sizda boʻlsin.
Instagram uchun ham oʻsha qoidalar: Direktdagi buyurtma — elektron xabar orqali tuzilgan shartnoma, toʻlov — chek bilan (qaytarish va onlayn savdo). Amalda (bizning maslahatimiz):
- Profilda: sotuvchi nomi, STIR, telefon va shartlar sahifasiga havola; doʻkon shartlari, yetkazish va qaytarish — alohida doimiy hikoyalarda (Highlights).
- Har bir postda narx. «Narxi Direktda» deb yozmang — narxni koʻrsatish qoidalari: narxnoma va menyu.
- Direktda buyurtmani bitta xabar bilan tasdiqlang — tovar, jami narx yetkazish bilan, toʻlov usuli va shartlarga havola (yuqoridagi namuna). Murojaatni kim qabul qilishi va qayerga yozilishi — Direktdagi murojaat.
- Haqiqiy rasm va oʻlcham. Tovar tavsifga mos kelmasa, xaridor uni almashtirish yoki pulni qaytarishni talab qiladi (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 26-modda).
Oʻz sahifangizdagi assortiment va tovar maʼlumoti reklama emas, pullik koʻrsatish va blogerga toʻlangan post — reklama (nima reklama, nima emas); pullik reklama — sahifa va target farqi.
Toʻlov va chek: har bir yoʻl uchun
Har bir sotuvga kassa yoki tovar cheki beriladi; chek bermasdan sotish taqiqlangan (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda). Faqat onlayn sotadigan doʻkonga ham fiskal chek kerak — kassa kimga kerak.
| Toʻlov yoʻli | Chek | Asos |
|---|---|---|
| Karta yoki ilova — chek oʻz kassangizdan | Virtual kassaning elektron cheki — xaridorning telefoni, elektron pochtasi yoki shaxsiy kabinetiga | Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 23-modda, 3-qism |
| Karta yoki ilova — chek toʻlov tashkilotidan | Reyestrdagi «Marketpleys» sifatida ulangan toʻlov tashkiloti elektron fiskal chekni shakllantirib, havolasini xaridorga yuboradi | 943-son qaror, 1a-ilova |
| Naqd pul yetkazishda | Kuryer pulni siz uchun oladi va xaridorga xaridni tasdiqlovchi kassa cheki yoki boshqa hujjatni beradi | 23-modda, 4-qism; 185-son qaror Qoidalari, 48²-band |
| Korxona xaridor, bank orqali | Elektron hisobvaraq-faktura va virtual kassa | 23-modda, 1 va 2-qismlar |
Naqd toʻlovda chekni kim chiqaradi. Chek sizning kassangizdan chiqadi yoki, kuryer xizmati bilan shartnomada shunday kelishilgan boʻlsa, uning kassasidan; ikkinchi holda chekda sizning STIRingiz komitent sifatida yoziladi, manzil qatorida esa — «yetkazib beruvchi tadbirkorlik subyektining yuridik manzili» (943-son qaror, 1-ilova, 7-band; bizning talqinimizcha). Kuryer xizmatini chek berishga majbur qiladigan modda topmadik; shuning uchun shartnomaga chek qaysi kassadan chiqishini yozing (bizning maslahatimiz).
Nima chek emas: botdagi yoki chatdagi «toʻlandi» xabari, ilovadagi yozuv va xaridorning skrinshoti (har bir toʻlovga chek). Shaxsiy kartaga oʻtkazma toʻlov qabul qilish usuli emas, bitta tovarning narxi toʻlov usuliga qarab oʻzgarmaydi (shaxsiy kartaga oʻtkazma). Pul biznesning oʻz hisob raqamiga tushsin — avval hisob raqami.
Alohida hisobvaraq. Vazirlar Mahkamasining 885-son qarori 2025-yil 1-iyuldan elektron tijoratdagi hisob-kitoblarni faqat alohida bank hisobvaraqlari orqali yuritishni belgilagan (5-band); 2026-yil 12-dekabrdan bu qoida qonunning oʻzida: yuridik shaxs va YaTT — alohida bank hisobvaragʻi, YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxs — elektron hamyon orqali ham (23-modda, 5-qism, yangi tahrir). 60-post bu qoidani sayt, Telegram va Instagram orqali sotuvga ham tegishli deb oʻqiydi (ilovada toʻlov va chek). YaTT va MChJ yetkazishda olingan naqd pulni «alohida hisobvaraq orqali» qanday hisob-kitob qilishi haqida rasmiy tushuntirish topilmagan (12-dekabrdan nima oʻzgaradi) — bankingiz va soliq organidan soʻrang.
Kassa, terminal, elektron toʻlov tizimi yoki maxsus QR-kod majburiy boʻlgan joyda ularsiz savdo qilish uchun jarima — Soliq kodeksi, 221-modda.
Yetkazish: muddat, narx va xavf
Usul. Oʻz transportingiz, yetkazib berish huquqiga ega xizmat yoki boshqa qonuniy usul (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 25-modda). Internetda sotilgan tovarni oʻzingizga tegishli, ijaraga olingan yoki boshqa asosda foydalanayotgan avtomobilda Oʻzbekiston boʻylab yetkazish uchun litsenziya kerak emas, qonunchilikda belgilangan holatlar bundan mustasno (PQ-3724-son qaror, 2-band). Yuk xati talab qilinsa — elektron shaklda (25-modda).
Yetkazish narxi buyurtmadan oldin yoziladi (28¹-modda), yetkazish joyi, shartlari va muddati esa shartnomaning majburiy shartlari (185-son qaror Qoidalari, 37-band). Muddat kelishilmagan va uni aniqlab boʻlmasa — aksept olingan paytdan 30 kun ichida (25-modda); muddatni har doim yozing (buyurtma tartibi). Kechiksangiz, isteʼmolchiga shartnomada koʻrsatilgan har bir kechikish birligi (daqiqa, soat yoki kun) uchun penya toʻlaysiz; uni shartnoma bilan kamaytirib boʻlmaydi (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 12¹-modda, 2025-yil 2-noyabrdan).
Shartnoma qachon bajarilgan hisoblanadi. Tovar xaridorga yoki shartnoma tuzilgani yoxud yetkazish rasmiylashtirilganini tasdiqlovchi hujjatni koʻrsatgan har qanday shaxsga topshirilganda (25-modda; Fuqarolik kodeksi, 431-modda). Tovar bilan birga, kerak boʻlsa, texnik pasport, sifat sertifikati va yoʻriqnoma beriladi (25-modda).
Tovar yoʻlda yoʻqolsa. Shartnomada boshqacha belgilanmagan boʻlsa, tasodifan nobud boʻlish xavfi xaridorga sotuvchi topshirish majburiyatini bajargan paytda oʻtadi (Fuqarolik kodeksi, 392-modda). Sotuvchi yetkazishi kerak boʻlsa, majburiyat tovar xaridorga yoki u koʻrsatgan shaxsga topshirilganda bajariladi; shartnomada yetkazish ham, olib ketish ham yoʻq boʻlsa — tashuvchiga yoki pochtaga topshirilganda (390-modda). Mulk huquqi ham, boshqacha kelishilmagan boʻlsa, topshirilgan paytda oʻtadi (185-modda). Bizning talqinimizcha: oʻz kuryeringiz yoki oʻzingiz yollagan kuryer xizmati orqali yetkazsangiz, yoʻldagi tovar uchun xaridor oldida siz javob berasiz; kuryer xizmati bilan zararni qoplash tartibini shartnomaga yozing (bizning maslahatimiz).
Kuryer xizmati va maʼlumotlar. Xaridorning ismi, telefoni va manzilini kuryer xizmatiga berish — bizning talqinimizcha, maʼlumotni «berish»; buning tartibi va xaridorni xabardor qilish — maʼlumotni boshqalarga berish.
Voz kechish va qaytarish
- Topshirishdan oldin. Namuna, tavsif yoki katalog boʻyicha sotuvda xaridor tovar topshirilgunga qadar sotuvchining zarur xarajatlarini qoplab, shartnomadan voz kechishi mumkin (Fuqarolik kodeksi, 429-modda, 3-qism).
- Eshik oldida. Tovar namuna yoki tavsifga mos boʻlishi kerak va xaridor olayotganda uning butligi va xususiyatlarini tekshira olishi kerak; mos kelmasa — almashtirish yoki pulni qaytarish. Qadoqni tekshirish uchun ochish voz kechish huquqini olib qoʻymaydi (Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun, 26-modda).
- Sifatli tovar — 10 kun. Nooziq-ovqat tovari ishlatilmagan, shikastlanmagan, qadogʻi bilan qaytarilsa va xarid shu sotuvchidan ekani tasdiqlansa, almashtirish yoki qaytarish talabi bajarilishi kerak (26-modda; Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 18-modda; Fuqarolik kodeksi, 433-modda). Hukumat roʻyxatidagi tovarlar bundan mustasno — qaytarib olinmaydigan tovarlar. Sotuvchi uzoqroq muddat eʼlon qilishi mumkin. Onlayn savdo uchun alohida «oʻylab koʻrish muddati» qonunda yoʻq (bizning talqinimizcha).
- Nuqsonli tovar — talabni xaridor tanlaydi (Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun, 13-modda); almashtirishni tanlasa — yetti kunda, qoʻshimcha tekshiruv kerak boʻlsa yigirma kunda, bunday tovar boʻlmasa — bir oyda (26-modda) — nuqsonli tovar.
- Pulni qaytarish — boshqacha kelishilmagan boʻlsa, xaridor qanday toʻlagan boʻlsa, shunday, ofertada yozilgan muddatda; xarajat — sotuvchida. Kechiktirilgan har bir kun uchun penya, qaytariladigan puldan oshmaydi (27-modda). Muddatni ofertaga yozing — qonunda kunlar soni yoʻq.
10 kun qaysi kundan hisoblanadi: Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun «xarid qilgan kunidan», Fuqarolik kodeksi va Chakana savdo qoidalari esa «tovar topshirilgan paytdan» deydi (18-modda; 433-modda; 27-band). Onlayn xaridda toʻlov va topshirish turli kunlarda boʻladi (ochiq savol); bizning maslahatimiz: shartlarda «tovar qoʻlingizga tekkan kundan» deb yozing — bu Fuqarolik kodeksiga mos va xaridor uchun qulay. Qaytarishning hammasi — onlayn savdoda qaytarish.
Xaridor maʼlumotlari va server
- Yetkazish uchun ism, telefon va manzil — shartnomani bajarish uchun; alohida rozilik shart emas (Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qonun, 18-modda). Aksiya va reklama xabari — boshqa maqsad, alohida rozilik kerak (rozilik qachon kerak). Rozilik olinganini tasdiqlab boʻladigan har qanday shaklda olinadi (21-modda).
- Xabar berish. Maʼlumot bazaga kiritilganda subyektga maqsad va uning huquqlari yozma ravishda aytiladi (23-modda). Saytda buni shaxsga doir maʼlumotlar haqidagi sahifa bajaradi (bizning talqinimizcha); buyurtma shakli yonida unga havola qoʻying.
- Qayerda saqlanadi. 2026-yil 27-martdan Oʻzbekistonda saqlash majburiyati biometrik va genetik maʼlumotlar hamda telekommunikatsiya operatorlari abonentlari maʼlumotlari uchun qoldi; boshqa maʼlumotlar qonundagi uchta shartdan biri bajarilsa, xorijda saqlanishi mumkin (27¹-modda). Davlat reyestrida faqat Oʻzbekistonda saqlanishi shart boʻlgan bazalar roʻyxatdan oʻtadi (20-modda) — xorijda saqlash shartlari. 2016-yilgi 185-son qaror Nizomida esa elektron tijoratdagi elektron hujjatlar va shartnoma maʼlumotlarini Oʻzbekistonda saqlash talabi hamon turibdi (ochiq savol).
- Domen. «UZ» domenida domen nomini har qanday jismoniy va yuridik shaxs «UZ» domeni Maʼmuri bilan shartnoma tuzgan registrator orqali roʻyxatdan oʻtkazishi mumkin («UZ» domeni Nizomi, 23 va 51-bandlar). Nizomda sayt qayerda joylashishi haqida qoida yoʻq. Nom tanlash, tekshirish va uzaytirish — .uz domeni.
- Xaridorlar roʻyxatini guruh chatlarida yozmang, sotib olmang va sotmang (xaridor maʼlumotlari).
Sotib boʻlmaydigan tovarlar, litsenziya va markirovka
- Alkogol va tamaki. Alkogol mahsulotlari (koʻpiklanadigan va tabiiy vinolardan tashqari), tamaki mahsulotlari va tamaki hamda nikotin isteʼmol qilish qurilmalarini elektron tijorat shaklida, shu jumladan oxirgi isteʼmolchiga yetkazish yoʻli bilan sotish mumkin emas (Chakana savdo qoidalari, 60-band).
- Elektron tijoratda muomaladan chiqarilgan yoki cheklangan tovarlar roʻyxati (185-son qaror Qoidalari, 2-ilova; matni rus tilida): giyohvand va psixotrop moddalar, qurol va oʻq-dorilar, qalbaki va kontrafakt mahsulot, qimmatbaho metallar va toshlar hamda ulardan buyumlar va boshqalar.
- Dori vositalari bu roʻyxatda yoʻq; ularni elektron tijorat orqali sotish faqat saqlash va tashishda butligini taʼminlash talablari va tartibiga qatʼiy rioya qilingan holda, qonunchilik talablarini hisobga olib ruxsat etiladi (PQ-3724-son qaror, 2-band). Dorixona litsenziyasi va masofadan sotish tartibini bu maqola uchun oʻqimadik.
- Litsenziyali faoliyat: litsenziya maʼlumoti ofertada (16-modda), QR-kodi — xaridorga shartnomadan oldin (28¹-modda) — qaysi biznesga nima kerak.
- Markirovka kanalga emas, tovarga bogʻliq: majburiy markirovkalanadigan tovarni sotadigan doʻkon «Asl belgisi» tizimida roʻyxatdan oʻtadi, chek esa markirovka kodi kiritilgandan keyingina shakllanadi (Chakana savdo qoidalari, 58¹ va 22-bandlar) — markirovka: qaysi tovarlar.
2026-yil: nima oʻzgardi va nima oʻzgaradi
- 2026-yil 1-yanvardan elektron tijorat uchun alohida soliq stavkasi yoʻq. 2025-yil oxirigacha Soliq kodeksida elektron savdo qiluvchilar uchun pasaytirilgan foyda soligʻi va aylanma soligʻi qatorlari bor edi; 2026-yil tahririda 337 va 467-moddalarda bunday qator yoʻq. Qaysi rejim sizniki — uch rejim bir jadvalda.
- 2026-yil 27-martdan maʼlumotlarni Oʻzbekistonda saqlash talabi toraydi (yuqorida).
- 2026-yil 12-dekabrdan (OʻRQ-1173-son Qonun): «elektron savdo maydonchasi» oʻrniga «elektron savdo platformasi»; platforma operatori — unga egalik qiluvchi va (yoki) uni boshqaruvchi yuridik shaxs; sotuvchi oʻz platformasini tashkil etishga haqli; ofertada qaytarish va pulni qaytarish tartibi; hisob-kitoblar alohida bank hisobvaraqlari orqali; platforma orqali tuzilgan shartnoma boʻyicha asosiy javobgarlik sotuvchida, platforma qoʻshimcha (subsidiar) javob beradi (3, 9, 12, 13, 16 va 23-moddalar). Batafsil — 12-dekabrdan nima oʻzgaradi va marketpleys uchun.
Tekshiruv roʻyxati
Birinchi buyurtmagacha (bizning maslahatimiz; har bir qadam — tegishli maqolada):
- Shakl: YaTT yoki MChJ, faoliyat turi — YaTT yoki MChJ.
- Hisob raqami va elektron tijorat uchun alohida hisobvaraq — avval hisob raqami.
- Chek: oʻz virtual kassangiz yoki toʻlov tashkiloti orqali — ulanish besh qadam.
- Toʻlov: toʻlov tizimi bilan shartnoma va toʻlov havolasi — toʻlov yoʻllari yonma-yon.
- Doʻkon shartlari — yuqoridagi toʻqqiz band, davlat tilida, buyurtmadan oldin koʻrinadigan joyda.
- Yetkazish: usul, narx, muddat, kuryer xizmati bilan shartnoma (chek va zarar qatori bilan).
- Qaytarish matni: 10 kun, qaytarilmaydigan tovarlar, pul qanday va qachon qaytadi.
- Maʼlumotlar: buyurtma shaklida faqat kerakli maydonlar, maʼlumotlar haqidagi sahifa, reklama uchun alohida rozilik.
- Markirovka va litsenziya — tovaringiz roʻyxatda boʻlsa.
- Sinov buyurtmasi: har bir toʻlov va yetkazish yoʻli bilan oʻzingizga bittadan buyurtma — chek kelganini, tasdiq xabari va qaytarish ishlashini tekshiring.
Ochish xarajatlari va zaxira — biznes reja; doʻkon nomi va tovar belgisi — nom tanlash.
Besh xato (bizning maslahatimiz):
- Shaxsiy kartaga oldindan toʻlov, sotuvchi nomi va chek yoʻq — firibgarlar ham shunday ishlaydi, halol doʻkon ulardan farq qilishi kerak.
- Rasm va tavsif tovarga mos emas — bu xaridor shikoyatlarining tez-tez uchraydigan sababi va qonun boʻyicha almashtirish yoki qaytarish asosi (26-modda).
- Yozma qaytarish shartlari yoʻq yoki «tovar qaytarilmaydi» yozuvi — buning oʻrniga.
- Faqat bitta toʻlov yoʻli: oldindan toʻlashni istamagan xaridor uchun naqd yetkazish yoki toʻlov havolasi yoʻq.
- Rossiya yoki AQSh qoʻllanmasidagi hujjatlar va toʻlov tizimlariga tayanish — ularning roʻyxatdan oʻtish va soliq qoidalari bizda amal qilmaydi.
Qonun nima deydi
- Elektron tijorat toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-792, 2022-yil 29-sentyabr, 2022-yil 31-dekabrdan kuchda; 2004-yilgi qonun kuchini yoʻqotgan, 30-modda): 3-modda (taʼriflar), 8-modda (kim sotuvchi), 9-modda (sotuvchining huquq va majburiyatlari; davlat roʻyxatidan oʻtgan paytdan), 14, 15, 19-moddalar (elektron shartnoma, aksept), 16-modda (oferta), 21-modda (davlat tili), 22, 23-moddalar (toʻlov, virtual kassa, elektron chek, kuryer), 25-modda (yetkazish, 30 kun), 26-modda (qaytarish), 27-modda (pulni qaytarish). OʻRQ-1173-son Qonun bilan 2026-yil 12-dekabrdan: 3, 9, 12, 13, 16, 23-moddalar.
- Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun: 10-modda (chek), 12¹-modda (topshirishni kechiktirish), 13-modda (nuqsonli tovarda xaridor tanlovi), 14-modda (nuqsonli tovar), 18-modda (10 kun), 28¹-modda (axborot tizimlari orqali sotish).
- Fuqarolik kodeksi: 185-modda (mulk huquqi), 390, 392-moddalar (topshirish va xavf), 426-modda (ommaviy oferta), 429-modda (namuna boʻyicha sotish), 431-modda (yetkazib berish sharti bilan sotish), 433-modda (10 kun).
- Vazirlar Mahkamasining 185-son qarori (2016), Elektron tijoratni amalga oshirish qoidalari: 4-band (alohida ruxsat kerak emas), 11-band (sotuvchi haqida maʼlumot, STIR), 37-band (shartnomaning majburiy shartlari), 48–48²-bandlar (toʻlov va chek), 2-ilova (cheklangan tovarlar); Nizom, 15 va 19-bandlar.
- Vazirlar Mahkamasining 885-son qarori (2024): 2-band (maʼqullangan takliflar), 3-band (xabarnoma tartibini joriy qilish topshirigʻi), 5-band (alohida hisobvaraq), 9-band, 1-ilova, 3-band.
- Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-701): 3-ilova, 38-band (elektron tijorat operatorlari xabarnomasi, 2026-yil 24-sentabrdan).
- Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori: 1-ilova, 7-band (chek rekvizitlari); 1a-ilova (toʻlov tashkiloti orqali elektron fiskal chek).
- Chakana savdo qoidalari (75-son qaror): 22, 27, 58¹, 60-bandlar, 1-ilova (qaytarilmaydigan tovarlar).
- Prezidentning PQ-3724-son qarori: 2-band (yetkazish, dori vositalari), 8-band (ixtiyoriy milliy reyestr). PF-50-son Farmon: 2-ilova, 33-band.
- Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qonun: 18, 20, 21, 23-moddalar, 27¹-modda (2026-yil 27-mart tahriri). «UZ» domeni Nizomi: 23, 51-bandlar. Soliq kodeksi: 221-modda (jarima), 337 va 467-moddalar (2026-yil tahriri).
Ochiq savollar
- Oʻz saytidagi doʻkon — operatormi? Litsenziyalash toʻgʻrisidagi qonun xabarnomani elektron savdo platformasi, buyurtmalar agregatori va raqamli striming xizmati operatorlaridan talab qiladi (3-ilova, 38-band); 885-son qaror platforma operatorini sayt orqali sotuvchilar va xaridorlarga xizmat koʻrsatuvchi sifatida taʼriflaydi, 2026-yil 12-dekabrdan esa qonun platformaga egalik qiluvchi va (yoki) uni boshqaruvchi yuridik shaxsni operator deb ataydi va sotuvchiga oʻz platformasini tashkil etishga ruxsat beradi (OʻRQ-1173-son Qonun tahririda 3 va 9-moddalar). Faqat oʻz tovarini oʻz saytida sotadigan MChJ xabarnoma berishi kerakmi — matnlarda aniq emas. Ishga tushirishdan oldin Istiqbolli loyihalar milliy agentligidan soʻrang (bizning maslahatimiz).
- Yangi qoidalar va kuryer tartibi. 885-son qaror yangi elektron tijorat qoidalari va kuryerlik xizmati tartibini uch oyda tayyorlashni topshirgan; 2026-yil 18-noyabrda ularni lex.uz da topmadik.
- 10 kun qaysi kundan. Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun «xarid qilgan kunidan», Fuqarolik kodeksi va Chakana savdo qoidalari «tovar topshirilgan paytdan» deydi; toʻlov kuni va topshirish kuni farq qilganda qaysi biri qoʻllanishi haqida rasmiy tushuntirish topmadik.
- Oʻzini oʻzi band qilgan shaxsning sahifasi. Instagram yoki Telegram sahifasi «elektron savdo maydonchasi» hisoblanadimi — aytilmagan.
- Hujjatlarni saqlash joyi. 185-son qaror Nizomining 19-bandi 2026-yil 27-martdagi oʻzgarishdan keyin ham oʻzgarmagan; u 27¹-modda bilan qanday birga qoʻllanishi — aniq emas.
- Qaytarish xarajati. «Tovarni qaytarish bilan bogʻliq barcha xarajatlar sotuvchida» degan jumla (28¹-modda) sifatli tovarni qaytarishga ham tegishlimi — matndan aniq emas; 185-son qaror Qoidalari qaytarishda tashish xarajatini shartnomaga qoldiradi (55-band).
- Cookie va analitika. Saytdagi cookie va tashrif hisoblagichlari uchun alohida qoidani bu maqola uchun oʻqimadik.
Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.