Ichki mehnat tartib qoidalari: kichik biznes uchun namuna, tasdiqlash va tanishtirish (2026)

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 17-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada ichki hujjatlaringizni siz uchun yozmaydi va tasdiqlamaydi, yuridik xizmat koʻrsatmaydi. Biz biznes uchun CRM, sayt va Telegram-botlar yaratamiz va yuritamiz. Bu yerda hech qanday summa yozmaymiz: jarima qaysi moddada ekanini aytamiz, miqdorini lex.uz da tekshiring. Maqola xodim yollagan doʻkon, kafe, oʻquv markazi, xususiy klinika yoki boshqa kichik biznes egasi uchun — YaTT yoki MChJ.

Qisqasi

  • Bu — ishxonangizning ichki qonuni. Ichki mehnat tartibi qoidalari ishga qabul qilish va boʻshatish tartibi, ikki tomonning huquq va majburiyatlari, ish rejimi, dam olish vaqti, ragʻbat va jazoni belgilaydigan ichki hujjat (Mehnat kodeksi, 296-modda, 1-qism).
  • Kimga kerak. Oddiy firma uchun — bizning talqinimizcha, kerak. Mikrofirma ulardan voz kechishi mumkin, lekin unda bu shartlar har bir mehnat shartnomasiga yoziladi (505-modda). YaTT ish rejimini xodim bilan kelishib belgilaydi (509-modda).
  • Qoidalarsiz (oddiy firmada) ikki narsa yoʻq: oʻrtacha oylik ish haqining 30 foizidan ortiq (50 foizgacha) jarima (312-modda) va bir marta qoʻpol buzish uchun boʻshatishda keltiriladigan band (162-modda; 170-modda, 5-qism).
  • Kasaba uyushmasi boʻlmasa ham tasdiqlash mumkin. Kasaba uyushmasi qoʻmitasi boʻlsa — 20 kun ichida javob; boʻlmasa — xodimlarga yozma xabar va ikki hafta (15-modda, 4–5-qismlar). Keyin buyruq va har bir xodimning imzosi (25, 123-moddalar).
  • 1999-yilgi namunaviy qoidalarni koʻchirmang. Ular 2024-yil 20-martda davlat reyestridan chiqarilgan va eski Kodeks boʻyicha yozilgan. Yangi davlat namunasi yoʻq.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

Qisqa javob: qoidalar sizga kerakmi

Siz kimsiz Qoidalar kerakmi Qoidalarsiz nima boʻladi
MChJ yoki boshqa firma (mikrofirma emas), xodimlari bor Bizning talqinimizcha, ha (123, 162, 296-moddalar) 50 foizgacha jarima yoʻq, bir marta qoʻpol buzish uchun boʻshatishda band yoʻq; smena grafigi ham, boshqa ichki hujjat ham boʻlmasa, ish rejimi har bir shartnomada yoziladi
Mikrofirma Voz kechishi mumkin — toʻliq yoki qisman (505-modda) Qoidalardagi shartlar har bir mehnat shartnomasiga yoziladi; qoʻpol buzishlar roʻyxati — shartnomada (506-modda)
YaTT, yollangan xodimi bor Ish rejimi, dam olish kunlari va taʼtil xodim bilan kelishib belgilanadi (509-modda); qoidalar qabul qilish huquqi bor (24-modda) Yaxshi yozilgan shartnoma yetadi (bizning talqinimizcha); qoʻpol buzishlar roʻyxati — shartnomada (511-modda)
YaTT boʻlmagan jismoniy shaxs (masalan, uyga enaga yollagan oila) Ichki hujjat qabul qila olmaydi (24-modda) Hammasi mehnat shartnomasida

Nega oddiy firmaga «ha»: Kodeksda «har bir ish beruvchi qabul qilishi shart» degan jumla yoʻq, lekin yangi xodim qoidalar bilan tanishtiriladi (123-modda), qoʻpol buzishlar roʻyxati ularda turadi (162-modda), ularni ish beruvchi tasdiqlaydi (296-modda).

Asos: Mehnat kodeksi, 24, 123, 162, 296, 312, 505, 506, 509, 511-moddalar. Mikrofirma kimligi xoʻjalik yurituvchi subyektlar tasnifi bilan aniqlanadi — biz uni bu maqolada oʻqimadik, chegarani buxgalteringizdan soʻrang (ochiq savollar).

Ichki mehnat tartibi qoidalari nima

Kodeks taʼrifi: «Ichki mehnat tartibi qoidalari mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq ishga qabul qilish va xodimlar bilan tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilish tartibi, mehnat shartnomasi taraflarining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi, ish rejimi, dam olish vaqti, xodimlarga nisbatan qoʻllaniladigan imtiyozlar va jazo choralari, shuningdek ushbu ish beruvchida mehnat munosabatlarini tartibga solishga oid boshqa masalalarni tartibga soluvchi ichki hujjatdir» (Mehnat kodeksi, 296-modda, 1-qism).

Kodeks qatʼiy shakl va majburiy boʻlim nomlarini bermaydi. Kodeksning oʻzida ikki shakl uchraydi: «ichki mehnat tartibi qoidalari» (296-modda) va «ichki mehnat tartib qoidalari» (191, 207-moddalar) — gap bir hujjat haqida. Quyida qisqacha «qoidalar» deymiz.

  • Xodim ularga boʻysunadi. Xodimning majburiyati — «ichki mehnat tartibiga rioya etishi» (22-modda, 1-qism). Mehnat intizomi — qonun, jamoa hujjatlari, «shuningdek ichki mehnat tartibi qoidalariga», boshqa ichki hujjatlar va mehnat shartnomasiga boʻysunish (295-modda, 1-qism).
  • Qoidalar — mehnat hujjati. Ish beruvchi kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib qabul qiladigan ichki hujjatlar mehnat haqidagi huquqiy hujjatlar qatoriga kiradi (12-modda).
  • Qoidalar qonundan yomon boʻla olmaydi (13, 298-moddalar) — pastda jadval.

Qoidalar boshqa hujjatlardan farq qiladi:

  • Mehnat shartnomasi — bitta xodim bilan. U qonun va qoidalardan yomon boʻlmasligi kerak, lekin xodimga shaxsiy ish rejimi belgilashi mumkin (16-modda; 191-modda, 3-qism). Namuna — mehnat shartnomasi.
  • Buyruq — bir martalik hujjat: ishga qabul, oʻtkazish, taʼtil, jazo, ragʻbat (18-modda, 1-qism).
  • Lavozim yoʻriqnomasi — bitta lavozim vazifalari; Kodeksda majburiy deb yozilmagan: lavozim yoʻriqnomasi shartmi.
  • Mukofotlash nizomi va smena grafigi — alohida ichki hujjatlar: nizom va shartnoma, grafikni tuzish.
  • Ish reglamenti — bitta ish (kassa, tovar qabuli, smena) qadamma-qadam: ish reglamenti.

Qoidalar boʻlmasa nima yoʻqotasiz

Kodeksda qoidalari yoʻq firma uchun alohida jarima moddasini topmadik. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 49-moddasi mansabdor shaxs tomonidan mehnat qonunchiligini buzishni umumiy aytadi; miqdorini lex.uz da tekshiring. Haqiqiy yoʻqotish — nizoda.

  1. 30 foizdan ortiq jarima. Jarima — oʻrtacha oylik ish haqining 30 foizigacha. «Ichki mehnat tartibi qoidalarida xodimga oʻrtacha oylik ish haqining ellik foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda jarima solinishi hollari nazarda tutilishi mumkin» (312-modda). Qoidalar yoʻq — 50 foizgacha jarima ham yoʻq. Hollarni qanday yozish — intizom boʻlimi.
  2. Bir marta qoʻpol buzish uchun boʻshatish. Bunday buzishlar roʻyxati «ichki mehnat tartibi qoidalari» bilan, Kodeksda nazarda tutilgan hollarda (mikrofirma, YaTT) esa mehnat shartnomasi bilan belgilanadi (162-modda, 1-qism; 506, 511-moddalar). Boʻshatish buyrugʻida «ichki mehnat tartib qoidalarining bandi … qoʻshimcha ravishda koʻrsatilishi kerak» (170-modda, 5-qism). Bizning talqinimizcha, bu qoidalarning eng amaliy sababi: roʻyxat yoʻq boʻlsa, oʻgʻirlik yoki mast holda kelish uchun bir martada boʻshatishda buyruqqa yozadigan band yoʻq. Roʻyxatga nima yozish mumkin — muntazam va bir marta qoʻpol buzish.
  3. Ish rejimi. «Ish vaqtining rejimi ichki mehnat tartib qoidalarida, smenalarga boʻlinib ishlash jadvallarida, boshqa ichki hujjatlarda, ular mavjud boʻlmaganda esa mehnat shartnomasida belgilanadi» (191-modda, 3-qism). Qoidalar ham, smena grafigi ham, boshqa ichki hujjat ham boʻlmasa, ish boshlanishi va tugashi har bir shartnomada, tanaffus — shartnoma yoki kelishuvda yoziladi.
  4. Tanaffus. «Dam olish va ovqatlanish uchun tanaffus berish vaqti va uning aniq davomiyligi ichki mehnat tartibi qoidalarida yoki xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuvga koʻra belgilanadi» (204-modda, 2-qism). Tanaffus berib boʻlmaydigan ishlar roʻyxati va ovqat yeyish joyi — qoidalarda (204-modda, 6-qism).
  5. Dam olish kunlari. Umumiy dam olish kuni — yakshanba; besh kunlik haftadagi ikkinchi dam olish kuni jamoa shartnomasi, qoidalar yoki smena grafigida, ular boʻlmasa — shartnomada (207-modda, 3-qism). Dam olish kunlari ishni toʻxtatib boʻlmasa, jumladan «aholiga doimiy uzluksiz xizmat koʻrsatish zarurati oqibatida», dam olish kunlari «ichki mehnat tartib qoidalariga, smenalarga boʻlinib ishlash jadvallariga binoan haftaning har xil kunlarida navbatma-navbat beriladi» (207-modda, 4-qism). Bizning talqinimizcha, yakshanba ham ishlaydigan doʻkon, kafe, klinika ham shu holatga kiradi.
  6. Ish vaqti hisobi. Ish vaqti xodim qoidalar, jadval yoki ish beruvchining koʻrsatmasiga binoan ish joyiga kelgan paytdan hisobga olinadi (200-modda, 6-qism). Ish vaqti raqamlari — ish vaqti qoidalari qisqacha.
  7. Ragʻbat. Ragʻbatlantirish turlari va tartibi jamoa hujjatlari, qoidalar yoki mehnat shartnomasida belgilanadi (299-modda, 1-qism).

Mikrofirma va YaTT

Mikrofirma. «Ish beruvchi boʻlgan mikrofirma ichki hujjatlarni (ichki mehnat tartibi qoidalarini, mehnatga haq toʻlash toʻgʻrisidagi nizomni, mukofotlash haqidagi nizomni, smenalar jadvalini va boshqalarni) qabul qilishdan toʻliq yoki qisman voz kechishga haqli. Bunda … ish beruvchi boʻlgan mikrofirma xodimlar bilan tuziladigan mehnat shartnomalariga mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq ichki hujjatlar bilan tartibga solinishi zarur boʻlgan shartlarni kiritishi kerak» (505-modda, 1-qism). Shartnomalar Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan namunaviy shakl asosida tuziladi (shu qism).

  • Voz kechish — hujjatni yoʻq qilish emas: ish vaqti, tanaffus, dam olish kuni, ragʻbat shartnomaga koʻchadi. Mikrofirma shartnomasi haqida — mehnat shartnomasi.
  • Qoʻpol buzishlar roʻyxati mikrofirma xodimining mehnat shartnomasida boʻlishi mumkin (506-modda).
  • Statistika organi firma endi mikrofirma emasligini qayd etsa, Kodeks umumiy tartibda qoʻllanadi (504-modda, 2-qism). Bizning maslahatimiz: xodimlar soni yoki tushum oʻsayotgan boʻlsa, qoidalarni oldindan tayyorlang.

YaTT. «Ish rejimi, dam olish kunlarini va yillik mehnat taʼtillarini berish tartibi xodim bilan yakka tartibdagi tadbirkor oʻrtasidagi kelishuvga koʻra belgilanadi. Bunda ish haftasining davomiyligi ushbu Kodeksda belgilanganidan koʻproq, yillik mehnat taʼtilining davomiyligi esa qisqaroq boʻlishi mumkin emas» (509-modda).

  • YaTT ichki hujjat qabul qilishi mumkin: bu huquq faqat YaTT boʻlmagan jismoniy shaxs ish beruvchida yoʻq (24-modda, 1-qism).
  • YaTT bilan shartnoma — yozma, uch nusxada (uchinchisi davlat soliq xizmati organiga topshiriladi, elektron shaklda ham mumkin); namunaviy shaklini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi; buyruq va mehnat daftarchasi yoʻq (508-modda). Qoʻpol buzishlar roʻyxati shartnomada boʻlishi mumkin (511-modda, 4-qism).
  • Bizning talqinimizcha, YaTT paragrafida (507–513-moddalar) ichki mehnat tartibi qoidalari tilga olinmaydi, shuning uchun YaTT yaxshi yozilgan shartnomalar bilan ishlay oladi. Umumiy mehnat qonunchiligi YaTTga ham qoʻllanadi (507-modda, 2-qism), shuning uchun bu — faqat bizning talqinimiz. Xodimlar koʻpaysa, bir hujjat har bir shartnomani qayta yozishdan oson. Kichik ish beruvchi xodimni boʻshatganda — mikrofirma va YaTT.

Qanday tasdiqlanadi: besh qadam

«Ichki mehnat tartibi qoidalari ushbu Kodeksning 15-moddasiga muvofiq ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi» (296-modda, 2-qism). Kodeksda «kasaba uyushmasi qoʻmitasi» xodimlarning boshqa vakillik organini ham anglatadi (6-modda, 2-qism).

1-qadam. Loyiha. Namunani (pastda) oʻz biznesingizga moslang. Jamoa shartnomasi boʻlsa, qoidalar undan yomon boʻlmasligi kerak (15-modda, 1-qism).

2-qadam. Kelishish. Bu talabga rioya etish «ish beruvchi uchun majburiydir» (15-modda, 3-qism).

  • Kasaba uyushmasi qoʻmitasi bor. Unga yozma murojaat qiling. Qoʻmita qarorini «yigirma kunlik muddatda yozma shaklda xabar berishi kerak»; «agar mazkur muddat tugagach ish beruvchining murojaati javobsiz qolgan boʻlsa, ish beruvchi tegishli masalani kasaba uyushmasi qoʻmitasining roziligini olmasdan hal qilishga haqlidir» (15-modda, 4-qism).
  • Kasaba uyushmasi yoʻq (kichik biznesda odatda shunday). Ish beruvchi «mehnat jamoasini yozma shaklda xabardor qilishi shart». Ikki hafta ichida kasaba uyushmasi yoki boshqa vakillik organini tuzish haqida qaror qabul qilinadigan umumiy yigʻilish oʻtkazilmasa, «ish beruvchi tegishli masalalarni mustaqil ravishda hal qilishga haqlidir» (15-modda, 5-qism). Agar yigʻilish oʻtkazilib, vakillik organi tuzilsa, qoidalar u bilan kelishiladi (20 kun, 15-modda, 4-qism).
XODIMLARGA XABARNOMA
[sana]

«[Firma nomi]» ichki mehnat
tartibi qoidalarini
tasdiqlamoqchi. Firmada kasaba
uyushmasi qoʻmitasi yoʻq.
Mehnat kodeksining 15-moddasi
5-qismiga koʻra xabar beramiz.
Loyiha: [qayerda turadi].

Xabarnoma olingan kundan
ikki hafta ichida kasaba
uyushmasi yoki boshqa vakillik
organini tuzish toʻgʻrisida
qaror qabul qilinadigan umumiy
yigʻilish oʻtkazilmasa,
qoidalar [sana]da buyruq
bilan tasdiqlanadi.

Rahbar: __________ [imzo]

Xabarnomani oldim:
[F.I.Sh.] [sana] [imzo]

Bizning maslahatimiz: xabarnomani har bir xodimga imzo bilan bering yoki imzo varaqasini ilova qiling — ikki hafta qachon boshlanganini shu sana isbotlaydi.

3-qadam. Buyruq. Muddat oʻtgach, rahbar qoidalarni buyruq bilan tasdiqlaydi.

BUYRUQ № [__]
[sana]

Ichki mehnat tartibi
qoidalarini tasdiqlash haqida

1. Ichki mehnat tartibi
   qoidalari [sana]dan
   tasdiqlansin (ilova).
2. [F.I.Sh.] barcha xodimlarni
   [N] ish kuni ichida imzo
   bilan tanishtirsin.
3. Yangi xodim mehnat
   shartnomasi imzolanguncha
   tanishtirilsin.

Rahbar: __________ [imzo]

4-qadam. Imzo bilan tanishtirish. Ish beruvchi xodimlarni «qabul qilinayotgan ichki hujjatlar bilan imzo qoʻydirib tanishtirishi» kerak (25-modda, 1-qism). Yangi xodim — shartnomadan oldin: ish beruvchi uni «oldindan (mehnat shartnomasi imzolanguniga qadar)» ichki mehnat tartibi qoidalari bilan tanishtirishi shart (123-modda, 1-qism). Ishga qabul qilishda tanishtirish va imzo — tanishtirish, imzo va sinov muddati. Qoidalardan keyin ishga oʻrgatish — xodimlarni oʻqitish. Imzo varaqasi — pastda.

5-qadam. Saqlash. Qoidalar, xabarnoma, buyruq va imzo varaqasini bir papkada saqlang; nusxasini xodimlar koʻradigan joyga qoʻying (bizning maslahatimiz). Qoidalarni davlat organida roʻyxatdan oʻtkazish talabini topmadik.

Oʻzgartirish. Bizning talqinimizcha, oʻzgartirish ham shu yoʻl bilan: kelishish (yoki xabarnoma va ikki hafta), buyruq, oʻzgargan band bilan imzo bilan tanishtirish.

Namuna: 12 boʻlim

Kvadrat qavsdagi joylarni oʻz biznesingizga qarab toʻldiring. 6-boʻlim (intizom) — alohida maqolada tayyor: intizom boʻlimi namunasi. Uni bu yerda takrorlamaymiz.

«[FIRMA NOMI]»
ICHKI MEHNAT TARTIBI QOIDALARI
[sana]dagi [№]-buyruq bilan
tasdiqlangan

1-BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR
1.1. Qoidalar barcha xodimlarga
     tegishli.
1.2. Qonundan yomon band
     haqiqiy emas.
1.3. Nusxasi: [qayerda].

2-BOʻLIM. QABUL VA BOʻSHATISH
2.1. Shartnomadan oldin xodim
     qoidalar bilan imzo
     qoʻyib tanishadi.
2.2. Hujjatlar: [roʻyxat].
2.3. Sinov muddati:
     shartnomada.
2.4. Boʻshatish: Kodeks
     tartibida.

3-BOʻLIM. XODIM
3.1. Qoidalarga rioya qiladi.
3.2. Vazifasini bajaradi.
3.3. Mol-mulkni asraydi.
3.4. Kasal boʻlsa, [qachon]
     va [kimga] xabar beradi.

4-BOʻLIM. ISH BERUVCHI
4.1. Ish haqi oyiga kamida
     ikki marta: boʻnak
     [sana], qolgani [sana]
     (oraliq 16 kundan
     oshmaydi).
4.2. Ish joyi, asbob, forma.
4.3. Yangi ichki hujjat bilan
     imzo qoʻydirib tanishtiradi.

5-BOʻLIM. ISH VAQTI VA DAM OLISH
5.1. Hafta: [5/6] kunlik yoki
     smena grafigi boʻyicha.
5.2. Ish: [soat]dan [soat]gacha.
5.3. Tanaffus: [soat]dan
     [soat]gacha.
5.4. Dam olish: [kun]; smenada
     grafik boʻyicha.
5.5. Grafik oy boshidan [N] kun
     oldin, imzo bilan.
5.6. Ish vaqti ish joyiga
     kelgan paytdan hisoblanadi.
5.7. Kechikish: [soat]dan
     keyin kelish.
5.8. Tanaffussiz ishlar:
     [roʻyxat]; ovqat joyi:
     [joy].

6-BOʻLIM. INTIZOM
6.1–6.8: intizom boʻlimi
namunasi (alohida maqola).

7-BOʻLIM. RAGʻBATLANTIRISH
7.1. Turlari: [tashakkurnoma,
     sovgʻa, boshqa].
7.2. Rahbar buyrugʻi bilan.

8-BOʻLIM. MODDIY JAVOBGARLIK
8.1. Toʻliq moddiy javobgarlik
     — Kodeksning 342-moddasi
     hollarida.
8.2. Toʻliq moddiy javobgarlik
     shartnomasi — pul yoki
     tovar bilan bevosita
     ishlaydigan, 18 yoshga
     toʻlgan xodim bilan:
     [lavozimlar] (343-modda).

9-BOʻLIM. TAʼTIL
9.1. Jadval [qachon]
     tasdiqlanadi.

10-BOʻLIM. XULQ VA ISH JOYI
10.1. Kiyim: [forma].
10.2. Telefon: [qachon].
10.3. Chekish: faqat [joy].
10.4. Mijoz bilan muomala:
      [qoida].
10.5. Videokuzatuv: [qayerda].

11-BOʻLIM. MAXFIYLIK
11.1. Mijoz va firma
      maʼlumoti tashqariga
      chiqmaydi.

12-BOʻLIM. YAKUNIY QOIDALAR
12.1. Oʻzgartirish: shu
      tartibda, imzo bilan.
12.2. Ilova: imzo varaqasi.

Boʻlimlarga izoh — har biri qaysi maqolada batafsil:

  • 2-boʻlim. Tanishtirish 123-moddaga koʻra shartnomadan oldin. Sinov muddati — dastlabki sinov.
  • 4.1. Ish haqi toʻlash muddatlari jamoa shartnomasida yoki ichki hujjatda, ular boʻlmasa — mehnat shartnomasida belgilanadi va «har yarim oyda bir martadan kam boʻlishi mumkin emas»: qoida tariqasida ikki qismda (boʻnak va qolgan qismi), oraligʻi 16 kundan oshmasdan (253-modda, 1-qism). Oyiga bir marta — faqat Vazirlar Mahkamasi belgilagan toifalarga (253-modda, 2-qism). Ish beruvchi ish haqini «belgilangan muddatlarda toʻliq hajmda» toʻlaydi (25-modda, 1-qism).
  • 5-boʻlim. Tanaffus 30 daqiqadan kam emas va ikki soatdan koʻp emas, ish vaqtiga kirmaydi; kunlik ish toʻrt soatdan oshmasa, qoidalarda tanaffus berilmasligi yozilishi mumkin (204-modda, 1-qism). Grafikni oy boshidan qancha oldin berish Kodeksda yoʻq; bizning maslahatimiz — kamida bir hafta: grafikni tuzish. Kechikishni nimadan sanash — kechikish. Barmoq izi yoki yuz boʻyicha davomat — rozilik.
  • 6-boʻlim. Qoidalar yangi jazo qoʻsha olmaydi: uchta jazo va boshqasi yoʻq. Xizmat tekshiruvi tartibi ham qoidalarda aniqlashtirilishi mumkin (311-modda).
  • 7-boʻlim. Ish haqi, mukofot (premiya) va qoʻshimcha toʻlovlar ragʻbatlantirish hisoblanmaydi (299-modda, 4-qism). Jazo amal qilib turganda ragʻbat qoʻllanmaydi (299-modda, 5-qism). Mukofot tizimi — alohida nizomda. 7.1 ga qaysi ragʻbatlarni yozish — xodimlarni ragʻbatlantirish.
  • 8-boʻlim. Toʻliq moddiy javobgarlik — faqat 342-moddadagi hollarda: toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi asosida ishonib topshirilgan qimmatliklar kamomadi, qasddan zarar, mastlik holatida zarar, sud aniqlagan jinoiy harakat natijasidagi zarar va Kodeks yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan boshqa hollar. Shartnoma — faqat pul yoki tovar bilan bevosita ishlaydigan, 18 yoshga toʻlgan xodim bilan (343-modda). Jarima, ushlab qolish va kamomad — turli narsalar: toʻrt xil narsa.
  • 9-boʻlim. Taʼtil jadvali — jadval va chaqirib olish.
  • 10.5. Kamera uchun qoidalarga bir band qoʻshiladi, buyruq va imzo — xodimlar: buyruq, imzo va rozilik.

Doʻkon, kafe, klinika, oʻquv markazi uchun qoʻshimchalar

Bu bandlar — bizning maslahatimiz. Sanitariya, tibbiy sir va soha qoidalarini biz bu maqolada oʻqimadik; ular boʻyicha alohida talablar boʻlishi mumkin.

Doʻkon.

  • Kassani ochish va yopish: kim, qachon, kassa farqi qanday yoziladi. Kamomad — dalolatnoma va moddiy javobgarlik shartnomasi orqali, avtomatik «jarimalar roʻyxati» bilan emas.
  • Yakshanba ham ochiq boʻlsangiz: dam olish kunlari navbat bilan, grafik boʻyicha (207-modda, 4-qism; doʻkonga qoʻllash — bizning talqinimizcha).
  • Yolgʻiz sotuvchi tanaffusga chiqa olmasa: bu ishlar roʻyxati va ovqat yeyish joyi qoidalarda (204-modda, 6-qism).

Kafe.

  • Smena: ketma-ket ikki smena yoʻq, smenalar va ish kunlari orasida — tanaffus bilan birga kamida 12 soat (192-modda, 3-qism; 206-modda).
  • Oshxonada tanaffus berib boʻlmasa — roʻyxat va ovqat yeyish joyi (204-modda, 6-qism).
  • Forma, bosh kiyim, qoʻl yuvish, oshxonaga kim kiradi.

Klinika.

  • Uzun smena va navbatchilik: jamlangan hisob tartibi jamoa shartnomasida, u boʻlmasa — kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib belgilanadi; smena 12 soatdan oshmaydi (199-modda, 2–3-qismlar). Jamlab hisobga olishda smena 8 soatdan uzun boʻlsa — dam olish va ovqatlanish uchun ikkita tanaffus (204-modda, 5-qism). Batafsil — smenalar, tungi ish va navbatchilik.
  • Shifokor yoki hamshira uchun qisqartirilgan ish vaqti (haftasiga koʻpi bilan 36 soat) boʻlishi mumkin. Roʻyxatni Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi, lex.uz da tekshiring (184-modda).
  • Bemor haqidagi maʼlumot — 11-boʻlimga alohida band.
  • Maxsus kiyim va sterillik — ichki yoʻriqnomaga havola.

Oʻquv markazi.

  • Oʻqituvchi ish vaqti — dars jadvali boʻyicha. Yarim stavkadagi oʻqituvchiga shaxsiy ish rejimi shartnomada yozilishi mumkin (191-modda, 3-qism).
  • Oʻqituvchi uchun qisqartirilgan ish vaqti (haftasiga koʻpi bilan 36 soat) boʻlishi mumkin. Roʻyxatni Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi, lex.uz da tekshiring (184-modda).
  • Darsdan [N] daqiqa oldin kelish va kechikish taʼrifi (5.7-band).
  • Ota-onalar bilan aloqa — faqat markazning ish kanali orqali; oʻquvchi maʼlumoti tashqariga chiqmaydi.
  • Besh kunlik haftada ikkinchi dam olish kunini (masalan, dushanba) qoidalarda yoki grafikda yozing; umumiy dam olish kuni — yakshanba (207-modda, 3-qism). Yakshanba ham dars boʻlsa, dam olish kunlari grafik boʻyicha navbat bilan (207-modda, 4-qism; oʻquv markaziga qoʻllash — bizning talqinimizcha).

Imzo varaqasi

Qoidalarga ilova qiling. Yangi tahrirda — yangi varaqa.

IMZO VARAQASI
Ichki mehnat tartibi
qoidalari ([sana]dagi
[№]-buyruq) bilan
tanishdim.

1. F.I.Sh.: _______________
   Lavozim: ______________
   Sana: ________
   Imzo: ________

2. F.I.Sh.: _______________
   Lavozim: ______________
   Sana: ________
   Imzo: ________

Bizning maslahatimiz: yangi xodimda sana shartnoma sanasidan oldin yoki shu kuni boʻlsin (123-modda). Xodim imzo qoʻymagan qoida boʻyicha jazo nizoda zaif asos boʻladi (bizning talqinimizcha; ochiq savollar).

Qoidalarga yozib boʻlmaydigan bandlar

«Xodimning holatini mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik, jamoa kelishuvlari yoki jamoa shartnomasiga nisbatan yomonlashtiruvchi mehnat tartibini tartibga soluvchi ichki hujjatlar qoidalari haqiqiy emasdir» (298-modda; shuningdek 13-modda). Bunday band qoʻllanmaydi va qabul qilingan paytdan haqiqiy emas; bitta notoʻgʻri band butun hujjatni bekor qilmaydi (17-modda). Ish beruvchi yolgʻiz qabul qiladigan hujjat kasaba uyushmasi bilan kelishilgan hujjatdan yomon boʻla olmaydi (15-modda, 2-qism).

Egalar koʻpincha yozadi Nega boʻlmaydi Modda
«Kechikish — avtomatik jarima», jarimalar roʻyxati Faqat uch jazo: hayfsan, jarima, boʻshatish; har biri — yozma tushuntirish talab qilingach (xodim bermasa ham toʻsiq emas) va buyruq bilan 312; 313, 2 va 4-qismlar
Oʻrtacha oylik ish haqining 50 foizidan ortiq jarima Qoidalarda ham chegara — 50 foiz 312
«Tanaffus yoʻq» toʻliq ish kunida Kamida 30 daqiqa; kunlik ish toʻrt soatdan oshmasa va bu qoidalar yoki shartnomada yozilgan boʻlsa, berilmasligi mumkin. Tanaffus berib boʻlmaydigan ishlar — faqat qoidalardagi roʻyxat boʻyicha, ish vaqtida ovqatlanish imkoni va joyi bilan 204, 1 va 6-qismlar
«Tanaffusda ish joyidan chiqmang» Xodim tanaffusdan oʻz xohishicha foydalanadi va ish joyidan chiqishi mumkin 204, 4-qism
Dam olish kunisiz hafta yoki qisqartirilgan dam olish Dam olish huquqini cheklaydigan, dam olish vaqtini qisqartiradigan band haqiqiy emas 203, 207
Oddiy ish kuni Kodeksdagidan uzun Normal: 8 soat (5 kunlik hafta), 7 soat (6 kunlik). Qisqartirilgan ish vaqti va jamlab hisobga olish — jadval ostida 184; 185, 1 va 3-qismlar; 199, 2-qism; 204, 5-qism
Ketma-ket ikki smena Smenalar va ish kunlari orasida — tanaffus bilan birga kamida 12 soat 192, 3-qism; 206
«Ish haqi oyiga bir marta» Har yarim oyda kamida bir marta; oyiga bir marta faqat Vazirlar Mahkamasi belgilagan toifalarga 253, 1–2-qismlar
YaTT: Kodeksdagidan uzun hafta yoki qisqa taʼtil Kelishuv bilan ham mumkin emas 509
Jazo buyrugʻini xodimga koʻrsatmaslik Buyruq 3 ish kuni ichida imzo bilan eʼlon qilinadi; tanishtirilmagan xodim jazosiz hisoblanadi. Xodim tanishishdan bosh tortsa — guvohlar bilan dalolatnoma, shunda u tanishtirilgan hisoblanadi 313, 5–7-qismlar

Ish kuni haqida batafsil: qisqartirilgan ish vaqti belgilangan xodimlarda (masalan, roʻyxatdagi tibbiyot xodimlari va pedagoglar — haftasiga koʻpi bilan 36 soat) ish vaqti kamroq (184-modda). Jamlab hisobga olishda smena 12 soatgacha (199-modda, 2-qism); smena 8 soatdan uzun boʻlsa, ikkita tanaffus beriladi (204-modda, 5-qism).

Bizning talqinimizcha, «kechikkan uchun [N] miqdorida» degan narxnoma qonundan tashqari: jarima faqat 312-modda chegarasida va 313-modda tartibida. Batafsil — uchta jazo va boshqasi yoʻq.

1999-yilgi namunaviy qoidalar amal qilmaydi

Internetda koʻp tarqalgan korxona, muassasa, tashkilotning namunaviy ichki mehnat tartibi qoidalari (lex.uz da matni faqat rus tilida) Mehnat vazirligi tomonidan 1999-yil 7-mayda tasdiqlangan (Adliya vazirligida 1999-yil 14-iyunda 746-son bilan roʻyxatga olingan). lex.uz belgisiga koʻra, bu hujjat Adliya vazirining 2024-yil 20-martdagi 8-mh-son buyrugʻi bilan davlat reyestridan chiqarilgan. U 1995-yilgi eski Kodeks boʻyicha yozilgan.

  • Yangi Mehnat kodeksi (2022) ichki mehnat tartibi qoidalarining yangi namunaviy shaklini buyurmaydi: Kodeks namunaviy shaklni shartnomalar (masalan, mikrofirma va YaTT shartnomalari) va ayrim nizomlar uchun nazarda tutadi, qoidalar uchun emas. Bugun rasmiy davlat namunasi yoʻq.
  • Bizning maslahatimiz: 1999-yilgi matnni faqat tuzilma sifatida koʻring va har bandini 2022-yilgi Kodeks bilan tekshiring. Universitet va maktab qoidalarining PDF nusxalari ham shunday matnlardan koʻchirilgani uchraydi.
  • Rossiya namunalarida jarima boʻlmaydi — Oʻzbekistonda esa jarima qonuniy jazo turi (312-modda). Rossiya matnini koʻchirmang.

Tekshiruv roʻyxati

QOIDALAR: tekshiruv
[ ] Mikrofirma yoki YaTT
    ekanim aniqlangan
[ ] 12 boʻlim toʻldirilgan
[ ] Ish vaqti, tanaffus, dam
    olish kuni yozilgan
[ ] Tanaffussiz ishlar va
    ovqat joyi yozilgan
[ ] Ish haqi oyiga kamida
    ikki marta
[ ] 50 % jarima hollari
    (kerak boʻlsa)
[ ] Qoʻpol buzishlar roʻyxati
    bor
[ ] Qonundan yomon band yoʻq
[ ] Kasaba uyushmasi: 20 kun
    yoki xabarnoma + ikki hafta
[ ] Tasdiqlash buyrugʻi bor
[ ] Har bir xodim imzo qoʻygan
[ ] Yangi xodim shartnomadan
    oldin imzolaydi
[ ] Papka: qoidalar, xabarnoma,
    buyruq, imzo varaqasi
[ ] 1999-yilgi matn
    koʻchirilmagan

Qonun nima deydi

  • Mehnat kodeksi (OʻRQ-798, 2022-yil 28-oktabr; 2026-yil 15-oktabr tahriri): 6-modda, 2-qism (kasaba uyushmasi qoʻmitasi — boshqa vakillik organi ham), 12, 13-moddalar (ichki hujjatlar; xodim holatini yomonlashtirish mumkin emas), 15-modda (kelishish: 3-qism — majburiy; 4-qism — 20 kun; 5-qism — kasaba uyushmasi yoʻq: xabarnoma va ikki hafta), 16, 17, 18-moddalar (shartnoma, haqiqiy boʻlmagan bandlar, buyruqlar), 22, 24, 25-moddalar (xodim va ish beruvchi huquq va majburiyatlari; imzo bilan tanishtirish; ish haqi muddatlari), 123-modda, 1-qism (shartnomadan oldin tanishtirish), 161, 162-moddalar (bir marta qoʻpol buzishlar roʻyxati), 170-modda, 5-qism (buyruqda qoidalar bandi), 184-modda (qisqartirilgan ish vaqti: haftasiga koʻpi bilan 36 soat), 185, 191, 192, 199, 200, 203, 204, 206, 207-moddalar (ish vaqti rejimi, jamlab hisobga olish, tanaffus, kunlik dam olish, dam olish kunlari), 253-modda (ish haqi muddatlari), 295, 296, 298, 299-moddalar (intizom, qoidalar, haqiqiy boʻlmagan qoidalar, ragʻbat), 311-modda (xizmat tekshiruvi tartibi qoidalarda), 312, 313-moddalar (jazolar va tartib), 342, 343-moddalar (toʻliq moddiy javobgarlik), 504–506-moddalar (mikrofirma), 507–509, 511-moddalar (YaTT).
  • Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks: 49-modda (mehnat qonunchiligini buzish).
  • Namunaviy ichki mehnat tartibi qoidalari (Mehnat vazirligi, 1999-yil 7-may, Adliya vazirligida 746-son): 2024-yil 20-martda davlat reyestridan chiqarilgan.

Ochiq savollar

  • Mikrofirma kim. Chegara (xodimlar soni, tushum) xoʻjalik yurituvchi subyektlar tasnifi bilan belgilanadi; biz uni lex.uz da bu safar oʻqimadik. «Siz mikrofirmasiz, qoidalarsiz ishlang» deyishdan oldin buxgalteringiz bilan tekshiring.
  • YaTT mikrofirmami. 505-modda maqsadida YaTT mikrofirma hisoblanadimi — aytilmagan. YaTT paragrafi (507–513-moddalar) ichki hujjatlarni tilga olmaydi.
  • Mikrofirma 50 foizgacha jarima hollarini shartnomaga yoza oladimi. 505-modda ichki hujjatlardagi shartlarni shartnomaga yozishni aytadi, 312-modda esa faqat «ichki mehnat tartibi qoidalari»ni nomlaydi. Aniqlanmagan.
  • Imzo qoʻymagan xodimga qoida. 25-modda imzo bilan tanishtirishni talab qiladi, lekin imzosiz qoida qoʻllanmaydi deb aytmaydi (bu faqat jazo buyrugʻi uchun aytilgan, 313-modda, 6-qism).
  • Mikrofirma va YaTT shartnomalarining namunaviy shakllari (505, 508-moddalar) bu maqola uchun oʻqilmadi.
  • Kasaba uyushmasi rozi boʻlmasa. 15-moddaning biz oʻqigan qismlari javob boʻlmagan holni aytadi; rad etilgan holni bu safar oʻqimadik.
  • YaTT Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 49-moddasi boʻyicha mansabdor shaxsmi — tekshirilmadi.
  • Jarimani ish haqidan ushlab qolish chegaralari (269–270-moddalar) va elektron imzo bilan tanishtirish — oʻqilmadi.
  • Kelgusi tahrirlar. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning lex.uz da koʻrsatilgan kelgusi tahrirlarini oʻqimadik.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.

Manbalar (tekshirilgan sana 2026-yil 17-noyabr): Mehnat kodeksi (OʻRQ-798, 2026-yil 15-oktabr tahriri), 6-modda, 2-qism, 12-modda, 13-modda, 2-qism, 15-modda, 1-qism, 15-modda, 2-qism, 15-modda, 3-qism, 15-modda, 4-qism, 15-modda, 5-qism, 16-modda, 2-qism, 17-modda, 17-modda, 3-qism, 17-modda, 4-qism, 18-modda, 22-modda, 24-modda, 25-modda (ish haqi), 25-modda (imzo bilan tanishtirish), 123-modda, 1-qism, 161-modda, 2-qism, 5-band, 162-modda, 162-modda, 1-qism (mehnat shartnomasi), 170-modda, 5-qism, 184-modda, 185-modda, 1-qism, 185-modda, 3-qism, 191-modda, 3-qism, 192-modda, 3-qism, 199-modda, 2-qism, 199-modda, 3-qism, 200-modda, 6-qism, 203-modda, 204-modda, 1-qism, 204-modda, 2-qism, 204-modda, 4-qism, 204-modda, 5-qism, 204-modda, 6-qism, 206-modda, 207-modda, 207-modda, 3-qism, 207-modda, 4-qism, 253-modda, 1-qism, 253-modda, 2-qism, 295-modda, 296-modda, 1-qism, 296-modda, 2-qism, 298-modda, 299-modda, 299-modda, 4-qism, 299-modda, 5-qism, 311-modda, 312-modda, 312-modda, 1-qism, 2-band, 313-modda, 2-qism, 313-modda, 4-qism, 313-modda, 5-qism, 313-modda, 6-qism, 313-modda, 7-qism, 342-modda, 1-qism, 343-modda, 1-qism, 343-modda, 2-qism (18 yosh), 504-modda, 2-qism, 505-modda, 1-qism, 506-modda, 3-qism, 507-modda, 2-qism, 508-modda, 508-modda, 4-qism (namunaviy shakl), 508-modda (uch nusxa), 509-modda, 511-modda, 4-qism; Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 49-modda; 1999-yilgi namunaviy qoidalar va reyestrdan chiqarish belgisi (rus tilida).

Boshlash

Tizimingizni maʼlumotlaringizda 3 kunda koʻrsatamiz — bepul.

Tashkilotingiz nima qilishini va nimani tartibga keltirmoqchi ekaningizni yozing.