Restoranda tannarx: kalkulyatsiya kartasi, chiqindi va oshxona ombori — 2026
Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 16-noyabr · Manbalar — maqola oxirida
Ochiq aytamiz: Avada buxgalter ham, soliq maslahatchisi ham emas; buxgalteriya hisobini yuritmaydi va hisobot topshirmaydi. Bu yerda qonun va undan kelib chiqadigan amaliy tartib — 2026-yil 16-noyabrdagi holat boʻyicha; hisob siyosati, soliq va xodimlar ovqati boʻyicha qarorni buxgalteringiz bilan qabul qiling.
Qisqasi
- Kalkulyatsiya kartasi qonunda majburiy emas — u faqat egasi uchun, narxning asosi ham emas (Umumiy ovqatlanish qoidalari, 15-band). Lekin taom retsepturasini oʻzingiz tuzib, tasdiqlashingiz shart, menyuda esa porsiyaning vazni yoziladi va mehmon uni tortib koʻrishi mumkin (8, 17-bandlar).
- Tannarx brutto boʻyicha hisoblanadi: pul tozalanmagan masalliq uchun toʻlanadi. Netto va tayyor taom chiqishi esa bir qozon necha porsiya berishini koʻrsatadi.
- Chiqindi meʼyorini davlat belgilamagan: lex.uz saytida umumiy ovqatlanish uchun na tozalashdagi chiqindi, na tabiiy kamayish meʼyorini topmadik. Oʻz oshxonangizda uch marta tortib oʻlchang va buyruq bilan tasdiqlang. Rasmiy meʼyor boʻlmasa, Soliq kodeksi soliq toʻlovchi belgilagan meʼyorni qoʻllaydi (269, 317-moddalar); bizning oʻqishimizcha, oshxona buyrugʻi shu meʼyor boʻladi.
- Food cost — tannarxning narxdagi ulushi. Lekin foydani ulush emas, har porsiyadan qoladigan summa belgilaydi: ulushi past choy kamroq, ulushi yuqori osh esa koʻproq pul qoldirishi mumkin.
- Ombordan oshxonaga mahsulot tarozida, imzo bilan beriladi; qimmat 10–15 masalliqni har kuni sanang, hammasini kamida chorakda bir marta (BHMS 19, 5-band).
- Hisobdan chiqarish va xodimlar ovqati — alohida qator, sabab va imzo bilan. Xodimlar ovqati ularning daromadi hisoblanadi (Soliq kodeksi, 373-modda, 13-band).
- Oy oxirida ikki raqamni solishtiring: sotilgan porsiyalar × karta (reja) va sanash boʻyicha tannarx (haqiqat). Hisobdan chiqarilgan mahsulot va xodimlar ovqatini ayirgandan keyin qolgan farq — tushuntirilmagan yoʻqotish.
Mundarija
- Qonun nima talab qiladi: karta, retseptura, menyudagi vazn
- Kalkulyatsiya kartasi namunasi
- Brutto, netto, chiqish: chiqindini oʻzingiz oʻlchang
- Osh misoli: qozondan porsiyagacha
- Food cost va menyudagi narx
- Oshxona ombori: kirim, saqlash, oshxonaga berish
- Hisobdan chiqarish va xodimlar ovqati
- Reja va haqiqat: oy oxirida farqni oʻqish
- Egasi har hafta koʻradigan oltita raqam
- Daftar, Excel yoki dastur
- Tekshiruvda nimani koʻrishadi
- Qonun nima deydi
- Ochiq savollar
Qonun nima talab qiladi: karta, retseptura, menyudagi vazn
Umumiy ovqatlanish mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotish qoidalari (Vazirlar Mahkamasining 75-son qaroriga 2-ilova, 2026-yil 21-iyul tahriri) va SanQvaN 0027-22 oshxona hujjatlari haqida quyidagilarni aytadi («texnologik karta» atamasi ularda yoʻq — bu amaliyotdagi nom):
| Hujjat | Qonun nima deydi | Bandi |
|---|---|---|
| Kalkulyatsiya kartasi (tannarx) | Majburiy emas; faqat ichki foydalanish uchun; narxning asosi emas | 15 |
| Retseptura (amalda — texnologik karta, TTK) | Taomlar retsepturasini korxona oʻzi tuzadi va tasdiqlaydi | 15 |
| Texnologik yoʻriqnoma | Har bir bosqich korxona tasdiqlagan yoʻriqnoma boʻyicha | SanQvaN 0027-22, 88 |
| Menyu | Tayyor taom porsiyasining umumiy vazni (hajmi) va narxi koʻrsatiladi | 8 |
| Tarozi | Qoʻllashga ruxsat etilgan, soz, oʻz vaqtida metrologik tekshiruvdan oʻtgan | 11, 12 |
| Mehmon | Taom vaznini tekshira oladi; kam tortilsa, chorani oʻzi tanlaydi | 17 |
Bundan uchta amaliy xulosa:
- Narxni oʻzingiz belgilaysiz. Qoidalarga koʻra narx talab va taklifdan kelib chiqadi; karta narxning asosi emas, demak narxni karta bilan asoslash talab qilinmaydi. Faqat menyuda yozilgan narxdan ortiq olmang: «narxlarni asossiz ravishda oshirish» qoidabuzarliklar roʻyxatida bor (25-band); bizning oʻqishimizcha, xavf aynan shunda. Narx usullari va qonun — narx belgilash.
- Retsepturani tasdiqlang. Retsepturani tuzib tasdiqlash shart (15-band); bizning oʻqishimizcha, unda masalliqlar, ularning brutto va netto vazni va tayyor taom chiqishi boʻladi — bu texnologik tomon. Pul ustuni (kalkulyatsiya) — sizning boshqaruv vositangiz. Amalda ikkalasi bitta varaqda boʻladi: 34-postdagi «tannarx kartasi» ham shu.
- Menyudagi vazn — vaʼda. Retsepturadagi chiqish menyudagi vazn bilan bir xil boʻlsin: mehmon tortib koʻrsa, tarozi aynan shu raqamni koʻrsatishi kerak. Kam chiqsa, mehmon tanlaydi — kamchilikni bepul tuzatish, toʻlovni kamaytirish, yangisini tayyorlash yoki pulni qaytarish (49-post).
Soʻz haqida: «texnologik xarita» deb qidirsangiz, oʻqituvchining dars rejasi chiqadi. Oshxonada «texnologik karta», «texnik-texnologik karta» (TTK) yoki «retseptura» deyiladi; 34-postda u «tannarx kartasi» deb atalgan.
Kalkulyatsiya kartasi namunasi
Bitta taom — bitta varaq. Pul ustunlarini xarid narxi har safar oʻzgarganda yangilang; vazn ustunlarini — nazorat tortishdan keyin.
KALKULYATSIYA KARTASI № ___
Taom: _______________________
Chiqish: 1 porsiya — ___ g
Tasdiqladi: rahbar, sana ______
Masalliq | brutto | netto | 1 kg | summa
________ | ___ g | ___ g | ____ | _____
________ | ___ g | ___ g | ____ | _____
________ | ___ g | ___ g | ____ | _____
Porsiya tannarxi: __________
Menyudagi narx: ____________
Food cost: tannarx ÷ narx × 100 = ___
Yangilandi: sana ______, sabab ______
Imzo: oshpaz ______ rahbar ______
Kartani toʻldirishda:
- Brutto — xarid qilingan holdagi vazn (suyak, poʻst, barg bilan). Tannarx shu vazn × 1 kg narxi boʻyicha hisoblanadi.
- Netto — tozalangandan keyin qozonga tushadigan vazn.
- Chiqish — tayyor taom porsiyasi; menyuga shu yoziladi.
- Summa — brutto × 1 kg narxi; summalar yigʻindisi — porsiya tannarxi.
- QQS toʻlovchi boʻlsangiz, kartaga xarid narxini QQSsiz yozing (bu QQS hisobga olinadi) va food costni menyu narxining QQSsiz qismidan hisoblang; aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchi QQSni tannarxda qoldiradi (34-post).
Brutto, netto, chiqish: chiqindini oʻzingiz oʻlchang
Retseptlar toʻplamlaridagi (1982-yilgi sovet toʻplami va Rossiya toʻplamlari) chiqindi foizlari Oʻzbekistonda majburiy emas: ularni bizda joriy qilgan hujjatni lex.uz saytida topmadik. Bozor goʻshti va sabzisiga ham ular toʻgʻri kelmaydi. Biz lex.uz saytida umumiy ovqatlanish uchun tabiiy kamayish meʼyorini topmadik (faqat yangi meva-sabzavotni saqlash va chakana sotish meʼyorlari bor). Tozalashdagi chiqindi — retsepturadagi brutto va netto farqi, pishirishdagi kamayish — netto va chiqish farqi; ikkalasini ham oʻzingiz belgilaysiz. Saqlashdagi yoʻqotish uchun rasmiy meʼyor boʻlmasa, Soliq kodeksiga koʻra soliq toʻlovchining oʻzi belgilagan meʼyor qoʻllanadi (269-modda 1-qism 2-band, 317-modda 1-band). Shuning uchun ikkalasini ham oʻzingiz oʻlchab, bitta buyruq bilan tasdiqlaysiz (bizning oʻqishimizcha).
Nazorat tortish — uch qadam:
- Bir xil masalliqni (masalan, qoʻy goʻshti suyagi bilan) uch xil kunda, odatdagi yetkazib beruvchingizdan oling.
- Har safar uch bosqichda torting: xarid holida (brutto), tozalangandan keyin (netto), pishgandan keyin (chiqish). Varaqqa yozing.
- Uchta natijaning oʻrtachasini oling — bu sizning meʼyoringiz. Rahbar buyrugʻi bilan tasdiqlang va hisob siyosatiga qoʻshing (27-post).
NAZORAT TORTISH VARAQASI
Masalliq: qoʻy goʻshti, suyagi bilan
Sana: ______ Yetkazib beruvchi: ______
Brutto: ______ g
Suyak, pay, yogʻ: ______ g
Netto: ______ g
Pishgandan keyin: ______ g
Tortdi: ______ Tekshirdi: ______
Shartli misol (raqamlar oʻylab topilgan, oʻzingiznikini oʻlchang):
| Masalliq | Brutto | Netto | Tozalashdagi chiqindi | Pishgandan keyin |
|---|---|---|---|---|
| Qoʻy goʻshti, suyagi bilan | 10 kg | 7,6 kg | 24 foiz | 4,9 kg |
| Sabzi | 10 kg | 8,5 kg | 15 foiz | — |
| Piyoz | 10 kg | 8,4 kg | 16 foiz | — |
| Kartoshka, kuzda | 10 kg | 7,5 kg | 25 foiz | — |
Uchta qoida:
- Fasl oʻzgarsa, qayta torting. Kuzgi va bahorgi kartoshka, yangi va eski sabzi chiqindisi bir xil emas.
- Yetkazib beruvchi oʻzgarsa, qayta torting. Suyagi koʻp goʻsht arzonroq koʻrinadi, lekin netto boʻyicha qimmatroq boʻlishi mumkin.
- Meʼyordan ortiq yoʻqotish soliqda boshqacha hisoblanadi. QQS toʻlovchi buzilgan yoki meʼyordan ortiq yoʻqolgan mahsulot boʻyicha hisobga olingan QQSni tuzatadi, yaʼni byudjetga qaytaradi (269-modda); foyda soligʻida meʼyordan ortiq yoʻqotish va aybdori topilmagan kamomad chegirilmaydi (317-modda). Batafsil — 27-post.
BUYRUQ № ___ sana ______
Chiqindi va yoʻqotish meʼyorlari haqida
Nazorat tortish varaqalari asosida
BUYURAMAN: quyidagi meʼyorlar
tasdiqlansin:
1. Qoʻy goʻshti (suyagi bilan): ___
2. Sabzi: ___
3. Piyoz: ___
Meʼyorlar fasl yoki yetkazib beruvchi
oʻzgarganda qayta koʻrib chiqilsin.
Rahbar: ______
Osh misoli: qozondan porsiyagacha
Osh porsiyalab emas, qozonda pishiriladi. Shuning uchun tannarx qozon boʻyicha hisoblanadi, keyin porsiyalarga boʻlinadi. Shartli qozon (raqamlar misol uchun):
| Qadam | Nima qilinadi | Misol |
|---|---|---|
| 1 | Qozonga ketgan barcha masalliqlarni brutto boʻyicha yozing | guruch 10 kg, goʻsht suyagi bilan 9 kg, sabzi 11 kg, piyoz 2 kg, yogʻ va dumba 2,5 kg, noʻxat, ziravorlar |
| 2 | Xarid hujjatlari boʻyicha jami summani toping | qozon tannarxi |
| 3 | Tayyor oshni idishi bilan torting, keyin boʻsh idishni | tayyor osh 36 kg |
| 4 | Menyudagi porsiya vazniga boʻling | 36 kg ÷ 350 g = 102 toʻliq porsiya |
| 5 | Qozon tagi va tatib koʻrishga olinganini ayiring | 100 porsiya |
| 6 | Qozon tannarxini porsiyalar soniga boʻling | porsiya tannarxi |
Nimaga eʼtibor bering:
- 1 kg guruchdan qancha osh chiqadi. Bu shartli qozonda 10 kg guruchdan 36 kg tayyor osh chiqdi — 1 kg guruchdan taxminan 3,6 kg, yaʼni 350 g dan 10 porsiyaga yaqin. Oʻz qozoningizda oʻlchang.
- Bitta qozonga qarab xulosa qilmang. Uchta qozonni torting va oʻrtachasini kartaga yozing.
- Porsiya vazni menyudagidek boʻlsin. Oshpaz chamalab solsa va 350 g oʻrniga 400 g ketsa, qozon 100 emas, 87 ga yaqin porsiya beradi, porsiya tannarxi esa taxminan yettidan bir qismga oshadi.
- Goʻsht porsiyada alohida tortilsa (masalan, ustiga 70 g), uni kartaga alohida qator qilib yozing.
- Sotilmay qolgan osh ertasiga sotilmaydi: bizning oʻqishimizcha, osh goʻshtli va yormali taom sifatida 22-band taqiqiga kiradi (pastda, «Kechagi qoldiq»). Qozon hajmini kunlik sotuvga qarab tanlang.
- 34-postdagi misolda menyu narxi 100 boʻlsa, shunday osh porsiyasining tannarxi 38: goʻsht 20, guruch 6, sabzi 3, yogʻ 4, piyoz va ziravorlar 2, non va salat 3.
Shu qozondan bitta porsiyaning toʻldirilgan kartasi (vaznlar shartli, «summa» ustunini oʻz narxlaringiz bilan toʻldiring):
KALKULYATSIYA KARTASI № 1
Taom: Osh
Chiqish: 1 porsiya — 350 g
Qozon: 100 porsiya (shartli)
Masalliq | brutto | netto | summa
Guruch | 100 g | 100 g | _____
Qoʻy goʻshti | 90 g | 68 g | _____
Sabzi | 110 g | 94 g | _____
Piyoz | 20 g | 17 g | _____
Yogʻ va dumba | 25 g | 25 g | _____
Noʻxat, ziravor | qozondan | _____
Non, salat | berilishiga | _____
Porsiya tannarxi: __________
Food cost: tannarx ÷ narx × 100 = ___
Food cost va menyudagi narx
Food cost (fudkost) — taom tannarxining menyu narxidagi ulushi:
Food cost = tannarx ÷ narx × 100
Narx = tannarx ÷ (kerakli ulush ÷ 100)
Misol: tannarx 24, ulush 30 → narx 80
Bu 34-postdagi «narx = tannarx ÷ (1 − marja ÷ 100)» formulasining oʻzi: food cost 30 boʻlsa, marja 70.
Xorijiy qoʻllanmalar odatda food costni uchdan bir atrofida tavsiya qiladi. Sizga kerakli ulush esa ijara, oyliklar va koʻzlagan foydangizdan kelib chiqadi: 34-postdagi kafe oyida tushum 100 boʻlsa, tannarx 40, sof foyda 21.
Ulush emas, summa. Bitta shartli menyu (narxlar shartli birlikda):
| Taom | Narx | Tannarx | Food cost | Porsiyadan qoladi |
|---|---|---|---|---|
| Osh | 100 | 38 | 38 foiz | 62 |
| Lagʻmon | 80 | 24 | 30 foiz | 56 |
| Salat | 40 | 10 | 25 foiz | 30 |
| Somsa | 30 | 12 | 40 foiz | 18 |
| Choy, choynak | 20 | 2 | 10 foiz | 18 |
Choyning food costi eng past, lekin har sotuvdan qoladigan pul oshnikidan uch baravardan ham kam. Osh esa ulushi yuqori boʻlsa ham, har porsiyadan eng koʻp pul qoldiradi. Menyuni koʻrib chiqqanda har taomdan qoladigan summani uning oyiga nechta sotilishiga koʻpaytiring — kafeni shu jami boqadi.
Goʻsht qimmatlasa. Goʻsht beshdan bir qismga qimmatlasa, oshdagi goʻsht 20 dan 24 ga chiqadi, tannarx 42 boʻladi. Ikki yoʻl bor:
- Narxni koʻtarish: food cost 38 foizda qolishi uchun narx 42 ÷ 0,38 ≈ 111 boʻlishi kerak.
- Porsiyani oʻzgartirish: goʻshtni kamaytirsangiz, retsepturani qayta tasdiqlang va menyudagi vaznni yangilang — menyuda eski vazn turganda kichik porsiya berish kam tortish hisoblanadi (8, 17, 25-bandlar).
Xarid narxi oʻzgargan oyda kartani yangilamasangiz, marja qogʻozda qoladi, kassada boʻlmaydi (34-post, xatolar).
Oshxona ombori: kirim, saqlash, oshxonaga berish
Kirim. Har bir yetkazib berilgan mahsulotni tarozida tortib, hujjat bilan qabul qiling. SanQvaN 0027-22 masʼul xodimdan yetkazilgan mahsulot turi, miqdori va sanasini qayd etib borishni talab qiladi (90-band). Muzdan eritilib qayta muzlatilgan, muddati oʻtgan yoki sifatsizlik belgisi bor, xavfsizligi kafolatlanmagan uyda tayyorlangan mahsulot, shuningdek veterinariya-sanitariya ekspertizasi xulosasi boʻlmagan goʻsht va tuxum qabul qilinmaydi (79-band). Yuk xatidagi vazn bilan tarozidagi vazn farq qilsa, farq haqida dalolatnoma tuzing va yetkazib beruvchi vakiliga imzolating.
Saqlash. Yorliq mahsulot tugaguncha saqlanadi (80-band); qadoqlanmagan xom va tayyor mahsulot birga saqlanmaydi, tayyor mahsulot xom mahsulotdan yuqorida turadi (75, 77-bandlar); buzilgan yoki muddati oʻtgan mahsulot alohida (83-band). Qonunda «birinchi kelgan — birinchi ketadi» degan qoida soʻzma-soʻz yoʻq, lekin bizning oʻqishimizcha, muddat taqiqlari amalda shunga olib keladi: eski partiyani oldinga qoʻying.
Oshxonaga berish. Ombordan oshxonaga mahsulot har kuni tarozida, imzo bilan beriladi (28-post). Oshpaz toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi tuziladigan lavozimlarning namunaviy roʻyxatida yoʻq — kamomad chiqsa kim javob berishi 28-post va 26-postda yozilgan.
OSHXONAGA BERISH VARAQASI
Sana: ______ Smena: ______
Masalliq | berildi | qaytdi
Goʻsht | ____ kg | ____ kg
Guruch | ____ kg | ____ kg
Yogʻ | ____ l | ____ l
Berdi: omborchi ______
Oldi: oshpaz ______
Kechagi qoldiq. Oldingi kundan qolgan goʻshtli taom va mahsulotlar, maydalangan baliq mahsulotlari, makaron, qayla va yormali taomlarni ishlatish qatʼiyan taqiqlanadi (Qoidalar, 22-band); yangi tayyorlangan taom kechagi bilan aralashtirilmaydi (SanQvaN, 91-band); issiq taom marmitda 3 soatdan koʻp turmaydi (104-band). Demak taomni sotuvga qarab, partiyalab pishirasiz — ortiqcha pishirilgani isrofga ketadi. Shu sababli kunlik sotuvni taom boʻyicha yozib boring: bir haftadan keyin qancha pishirish kerakligi koʻrinadi.
Har kuni — eng qimmat bir necha masalliq. Odatda xarajatning katta qismini bir necha masalliq oladi: goʻsht, yogʻ, guruch, ichimliklar. Shu 10–15 tasini har kuni smena oxirida sanang; qolganini haftada yoki oyda bir marta. Sanash tartibi — 27-post.
Hisobdan chiqarish va xodimlar ovqati
Har bir chiqimga boshlangʻich hujjat kerak: tashkilot nomi, hujjat nomi va raqami, sana va joy, nima, qancha (natura va pulda), uni bajargan shaxslarning lavozimi va imzosi (Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun, 14-modda). Shaklni oʻzingiz tasdiqlashingiz mumkin (143-son buyruq bilan tasdiqlangan Nizom, 11-band).
HISOBDAN CHIQARISH DALOLATNOMASI № ___
Tashkilot: ______ Sana: ______
Masalliq/taom | miqdor | summa | sabab
__________ | ______ | _____ | _________
__________ | ______ | _____ | _________
Sabablar: muddati oʻtdi, buzildi,
yerga tushdi, mehmon qaytardi,
oshpaz xatosi
Komissiya: ______ ______ ______
Rahbar tasdiqladi: ______
- Buzilgan mahsulot yoʻq qilinguncha hisobga olinadi va alohida saqlanadi (SanQvaN, 111-band). Avval dalolatnoma, keyin chiqindiga.
- Mehmon qaytargan taom va oshpaz xatosi — alohida sabab bilan. Oyda bir xil sabab koʻp boʻlsa, demak, retsepturada yoki xodimda muammo bor.
- Soliq. QQS toʻlovchi buzilgan mahsulot boʻyicha hisobga olingan QQSni tuzatadi, yaʼni byudjetga qaytaradi: Soliq kodeksi 269-moddasining oʻzbekcha matnida «ular buzilganda yoxud … tabiiy kamayish normalaridan ortiqcha yoʻqotilgan taqdirda» deyilgan — bizning oʻqishimizcha, buzilishning oʻzi yetarli asos, meʼyordan oshishi shart emas. Aylanmadan olinadigan soliq yalpi tushumdan hisoblanadi — bizning oʻqishimizcha, hisobdan chiqarish uni oʻzgartirmaydi. Meʼyordan ortiq yoʻqotish — 27-post.
Xodimlar ovqati. Bepul ovqat xodimning ish haqi koʻrinishidagi daromadi hisoblanadi (Soliq kodeksi, 373-modda, 13-band) — demak, bizning oʻqishimizcha, unga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi va ijtimoiy soliq hisoblanadi. Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchi MChJ bepul bergan tovari boʻyicha daromad sifatida uning tannarxini koʻrsatadi (463-modda); xodimlar ovqati ham shunga kirishi mumkin — buxgalteringiz bilan aniqlang. Shuning uchun xodimlar ovqatini «isrof» ichida yashirmang — alohida roʻyxat yuriting:
XODIMLAR OVQATI ROʻYXATI
Sana: ______
Xodim | taom | porsiya | qiymati
________ | ________ | ___ | _____
________ | ________ | ___ | _____
Jami porsiya: ___
Berdi: ______ Tasdiqladi: ______
Ovqat qiymatini xodimlarga qanday taqsimlash va tatib koʻrishni (degustatsiyani) qanday rasmiylashtirish haqida qonunda aniq qoida topmadik; buni buxgalteringiz bilan hal qiling.
Reja va haqiqat: oy oxirida farqni oʻqish
34-post aytganidek: karta — reja, oy oxiridagi sanash — haqiqat. Ikkala raqam:
- Reja (nazariy tannarx) = har bir taomning sotilgan porsiyalari × kartadagi tannarx.
- Haqiqat = oy boshidagi qoldiq + kirim − oy oxiridagi qoldiq (27-post).
Hisobdan chiqarish va xodimlar ovqatini alohida yozsangiz, farq uch qismga boʻlinadi. Shartli kafe oyi (tushum 100):
| Qator | Ulush |
|---|---|
| Reja: sotilgan porsiyalar × karta | 34 |
| Haqiqat: sanash boʻyicha | 40 |
| Farq | 6 |
| — xodimlar ovqati (roʻyxat boʻyicha) | 2 |
| — hisobdan chiqarilgan (dalolatnoma boʻyicha) | 1,5 |
| — tushuntirilmagan | 2,5 |
Tushuntirilmagan 2,5 qayerdan chiqadi — tekshirish tartibi:
- Karta eski narxdami? Narxi oshgan masalliqlarni tekshiring.
- Porsiya kattami? Bir necha taomni tarozida torting.
- Chekdan oʻchirilgan va bekor qilingan buyurtmalar: soni va kim.
- Mehmonga bepul berilgan, lekin yozilmagan taom va qayta pishirilgan taom.
- Kirimdagi vazn: hujjat va tarozi solishtirilganmi.
- Shulardan keyin ham qolsa — kamomad: 28-post, uch qadam.
Inventarizatsiyani necha vaqtda bir marta oʻtkazish kerak. BHMS 19 boʻyicha oziq-ovqat mahsulotlari har chorakda, moddiy javobgar shaxs almashganda va oʻgʻirlik yoki buzilish aniqlanganda inventarizatsiya qilinadi (5-band). Koʻp kafelar oyda bir marta sanaydi — bu qonundagi eng kam muddat emas, boshqaruv tanlovi. Inventarizatsiya tartibi va farqni rasmiylashtirish — 7-post.
Egasi har hafta koʻradigan oltita raqam
HAFTALIK OSHXONA HISOBI
1. Food cost, sanash boʻyicha: ___ foiz
Kartadagi food cost: ___ foiz
2. Qimmat 10 masalliq: sanash va hisob
farqi: ___
3. Hisobdan chiqarish: 100 tushumga ___
4. Xodimlar ovqati: ___ porsiya
5. Chekdan oʻchirilgan: ___ ta, kim
6. Narxi oʻzgargan masalliqlar: ___
kartalar yangilandimi: ha / yoʻq
Haftalik haqiqiy food cost uchun hafta oxirida hamma masalliqni sanash kerak; boʻlmasa, faqat qimmat 10 masalliq boʻyicha solishtiring. Food cost haftadan haftaga deyarli oʻzgarmasa — yaxshi. Ikki hafta ketma-ket oshsa, sababini qidiring: koʻpincha uni 6- va 5-qatorlar koʻrsatadi, keyin 2-qatorga qarang. Oshxona raqamlari restoranning oylik foydasi va pul hisoboti bilan birga — boshqaruv hisobi.
Daftar, Excel yoki dastur
- Daftar — 20–30 taomli kichik kafe uchun kartalar, kirim va hisobdan chiqarish varaqlari bilan boshlash mumkin. Qiyini — oy oxirida rejani hisoblash.
- Excel — kartalar bir varaqda, porsiyalar soni kassa hisobotidan. 34-postdagi Excel shablonda taom uchun tannarx kartasi bor. Excel qachon yetadi — 48-post.
- Dastur — kartalar, ombor va sotuv bir joyda; reja oʻzi hisoblanadi. Lekin 2026-yil 22-oktabrdan umumiy ovqatlanish korxonalariga soliq organlarining axborot tizimlari bilan integratsiya qilinmagan buyurtma va hisob dasturlaridan foydalanish taqiqlangan (Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori, 4-band) — 20-post. Ombor dasturi oʻz-oʻzidan kassa emas — 48-post.
Tekshiruvda nimani koʻrishadi
| Tekshiruv | Nimani soʻrashi mumkin | Asos |
|---|---|---|
| Sanitariya | Kirim qaydlari, yorliqlar, saqlash tartibi, alohida saqlangan buzilgan mahsulot, texnologik yoʻriqnomalar, kechagi qoldiq ishlatilmagani | SanQvaN 0027-22, 75–91, 104, 111; Qoidalar, 22 |
| Isteʼmolchi huquqlari | Menyuda vazn va narx, tekshirilgan tarozi, mehmon tortib koʻra olishi | Qoidalar, 8, 11, 12, 17; 221-I qonun, 6, 8-moddalar |
| Soliq | Har sotuvga chek, integratsiya qilingan dastur, hisobdan chiqarish va xodimlar ovqati hujjatlari, inventarizatsiya natijalari, yoʻqotish meʼyori buyrugʻi | Qoidalar, 14; 943-son qaror, 4; OʻRQ-404, 14-modda; BHMS 19, 5; Soliq kodeksi, 269, 317 |
Qoidalarga koʻra kalkulyatsiya kartasi narxning asosi emas (15-band) — bizning oʻqishimizcha, narxni karta bilan asoslashni talab qilishga hech qaysi tekshiruvning asosi yoʻq. Tekshiruv qanday oʻtkaziladi, nimani rad etish mumkin — 57-post. Kafening soliq rejimi — 31-post.
Qonun nima deydi
- Umumiy ovqatlanish qoidalari (Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 13-fevraldagi 75-son qaroriga 2-ilova, 2026-yil 21-iyul tahriri): 8 (menyuda vazn va narx), 11–12 (tarozi), 14 (chek, terminal), 15 (kalkulyatsiya kartasi majburiy emas, retseptura tasdiqlanadi, narx talab va taklifdan), 17 (mehmon tortib koʻradi), 22 (kechagi qoldiq taqiqi), 25 (qoidabuzarliklar).
- SanQvaN 0027-22 (umumiy ovqatlanish korxonalariga sanitariya-gigiyena talablari, 2025-yil 11-sentabr tahriri): 75, 77, 79, 80, 83 (qabul va saqlash), 88 (texnologik yoʻriqnomalar), 90 (kirim qaydi), 91, 104 (qoldiq va saqlash muddati), 111 (buzilgan mahsulot hisobi).
- Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun (221-I): 6 (narx haqida maʼlumot, davlat tilida), 8 (vazn va narxni tekshirish huquqi).
- Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-404): 6 (YaTT hisobi), 14 (boshlangʻich hujjat), 17 (zaxiralarni baholash).
- BHMS 4 «Tovar-moddiy zaxiralar»: 58, 60 (hisobdan chiqarish), 62–63 (identifikatsiyalangan tannarx, oʻrtacha tortilgan qiymat (AVECO) yoki FIFO; bir yil bir usul). BHMS 19 «Inventarizatsiya»: 5 (oziq-ovqat — har chorakda), 69 (meʼyor va kamomad). 143-son buyruq bilan tasdiqlangan Nizom: 11 (oʻz shakllaringiz).
- Soliq kodeksi: 269 (QQSni qaytarish), 317 (xarajatga olinmaydigan yoʻqotish), 373 (ovqat — ish haqi), 463 (bepul berish, aylanmadan olinadigan soliq).
- Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori: 4-band (2026-yil 22-oktabrdan integratsiya qilinmagan dasturlar taqiqi).
Ochiq savollar
- Chiqindi meʼyori. Umumiy ovqatlanish uchun rasmiy meʼyorni topmadik; oʻzingiz tasdiqlagan meʼyor ishlaydi. Yangi meva-sabzavot meʼyorlarini (chakana savdo uchun) oshxona omboriga qoʻllash mumkinmi — sinalmagan, biz tavsiya qilmaymiz.
- Tatib koʻrish va xodimlarning umumiy ovqati. Qiymatini qanday baholash va xodimlarga qanday taqsimlash boʻyicha aniq qoida yoʻq; buni buxgalteringiz bilan hal qiling.
- Oziq-ovqatni chorakda sanash (BHMS 19, 5-band) kafening oshxona omboriga ham tegishli deb oʻqiymiz.
- Kafe va YaTT. Qoidalar umumiy ovqatlanish korxonasini yuridik shaxs deb taʼriflaydi; umumiy ovqatlanish YaTT faoliyat turlari roʻyxatida yoʻq, shuning uchun kafe MChJ sifatida ochiladi (54-post, bizning oʻqishimizcha). Sanitariya qoidalari esa jismoniy shaxslarga ham tegishli.
- Choy puli va xizmat haqi. Ular haqida qonunda qoida topmadik. Xizmat haqi olsangiz, bu narx sharti — menyuda oldindan yozing va chekda alohida qator qilib koʻrsating (bizning oʻqishimizcha). Batafsil — xizmat haqi.
- Brakeraj jurnali (tayyor taom sifatini berishdan oldin baholash) SanQvaN 0027-22 da nomi bilan yoʻq, shuning uchun oddiy kafe uchun majburiy demaymiz; bu yaxshi amaliyot. Buzilgan mahsulotni (111-band) hisobdan chiqarish dalolatnomasida hisobga oling. Maktab va kasalxona oshxonalarining oʻz sanitariya qoidalari bor — ularni oʻqimadik.
Bu maqola umumiy maʼlumot, buxgalteriya yoki yuridik maslahat emas.