YaTT yoki MChJ ochish 2026: qaysi shaklni tanlash va qanday roʻyxatdan oʻtish
Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 16-noyabr · Manbalar — maqola oxirida
Ochiq aytamiz: Avada biznesni roʻyxatdan oʻtkazmaydi, yuridik va buxgalteriya xizmati koʻrsatmaydi. Bu yerda qonun va undan kelib chiqadigan amaliy tartib — 2026-yil 16-noyabrdagi holat boʻyicha; ariza berishdan oldin oʻz holatingizni yurist yoki buxgalter bilan koʻrib chiqing.
Qisqasi
- Shaklni soliq emas, faoliyat hal qiladi. YaTT faqat Vazirlar Mahkamasi roʻyxatidagi faoliyat bilan shugʻullanadi: doʻkon, salon, avtoservis va repetitorlik bu roʻyxatda bor; kafe va tibbiyot yoʻq (bizning oʻqishimiz). Faoliyatingiz roʻyxatda boʻlmasa — MChJ.
- YaTT — beshgacha xodim; xodim bilan — faqat bitta manzil. Xodim olish huquqi bank hisob raqami ochilgandan keyin keladi. Koʻproq odam, xodimli ikkinchi nuqta yoki sherik kerak boʻlsa — MChJ.
- YaTT qarz uchun butun mol-mulki bilan javob beradi. MChJ esa oʻz mol-mulki bilan javob beradi; ishtirokchi, odatda, javob bermaydi — ulushning toʻlanmagan qismi va bankrotlikka aybdorlik bundan mustasno (2026-yil 22-iyuldan yangi MChJ qonuni, OʻRQ-1137, 4-modda).
- Roʻyxatdan oʻtish 30 daqiqadan oshmaydi: Davlat xizmatlari markazida yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida. STIR avtomatik beriladi, muhr shart emas, MChJ ustav fondining umumiy eng kam miqdori yoʻq.
- Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs 2026-yildan faqat 72 ta faoliyat turida ishlaydi; sartaroshlik, repetitorlik va doʻkon savdosi bu roʻyxatda yoʻq (bizning oʻqishimiz). U YaTT yoki MChJ boʻlib roʻyxatdan oʻtsa, davlat boji olinmaydi.
- Ochilgandan keyin: ERI, hisob raqami, kassa, toʻlov uchun QR, kerak boʻlsa xabarnoma yoki litsenziya. ERI, hisob raqami, onlayn-NKM va litsenziya yoki xabarnoma arizasini roʻyxatdan oʻtish bilan birga ham buyurtma qilsa boʻladi (farmondagi nomi — «Biznesni 15 daqiqada boshlash»; roʻyxatdan oʻtish muddati — 30 daqiqagacha).
Mundarija
- Avval uch savol
- YaTT va MChJ yonma-yon
- Biznes turi boʻyicha
- Roʻyxatdan oʻtish: qayerda, qancha vaqt, qanday hujjat
- MChJ ustavi va ishtirokchilar
- Davlat boji va boshqa xarajatlar
- Ochilgandan keyingi 30 kun
- Keyin: YaTTdan MChJga, toʻxtatish va yopish
- Qonun nima deydi
- Ochiq savollar
Soliq rejimini tanlash — alohida mavzu: soliq rejimi maqolasi. Bu maqola — shakl va roʻyxatdan oʻtish haqida.
Avval uch savol
1. Faoliyatingiz YaTT roʻyxatidami? Roʻyxat — Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 7-yanvardagi 6-son qarori, 1-ilova (2026-yil 16-apreldagi 175-son qaror tahririda): 93 band (va 60¹-band), toʻrt boʻlim — chakana savdo, hunarmandchilik (u alohida roʻyxat boʻyicha), maishiy xizmatlar va boshqalar. Jismoniy shaxs roʻyxatga kiritilmagan faoliyat bilan shugʻullana olmaydi (qarorning 2-bandi). Roʻyxatda boʻlmasa — javob MChJ (yoki boshqa yuridik shaxs).
2. Nechta odam va nechta manzil? YaTT beshgacha xodim yollay oladi; xodimlar bilan ishlasa, faoliyat faqat bitta manzildagi shoxobchada boʻladi (Vazirlar Mahkamasining 707-son qarori, 1-band). Oltinchi xodim yoki xodimli ikkinchi doʻkon rejada boʻlsa — boshidan MChJ haqida oʻylang.
3. Sherik bormi va xavf qanchalik katta? Ikki-uch kishi pul qoʻyib ochsa, ulushlar, chiqish va qaror qabul qilish tartibi ustavda yoziladi — bu MChJda bor, YaTTda yoʻq: YaTT — bitta odam. Katta ijara, qarzga olingan tovar, kredit boʻlsa, esda tuting: YaTT qarz uchun shaxsiy mol-mulki bilan javob beradi (Fuqarolik kodeksi, 25-modda). Batafsil: ijara shartnomasi. Kredit yoki sherik pulidan oldin raqamlarni bir varaqqa yozing — biznes-reja tuzish.
Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida yolgʻiz ishlash ham mumkin — agar faoliyatingiz 72 bandli roʻyxatda boʻlsa (Prezidentning PF-50-son Farmoni, 10-band «a», 2-ilova, 2026-yil 1-yanvardan). Roʻyxatda masalan: bola parvarishi, uy tozalash, kompyuter taʼmiri, veb, dizayn va dasturlash, elektron savdo maydonchasida sotish, onlayn maslahat. Roʻyxatda yoʻq: sartaroshlik va goʻzallik xizmatlari, repetitorlik, oddiy doʻkon savdosi, umumiy ovqatlanish — kafe va oshxona (bizning oʻqishimiz). Uyda milliy non va patir tayyorlab sotish (28-band) va uy xoʻjaligiga ovqat pishirib berish (4-band) esa roʻyxatda bor. Mustaqil repetitor haqida — oʻquv markazi soliqlari maqolasida.
YaTT va MChJ yonma-yon
| Savol | YaTT | MChJ |
|---|---|---|
| Kim ochadi | Bitta jismoniy shaxs, 16 yoshdan; voyaga yetmagan boʻlsa — ota-ona yoki homiy roziligi | 1 dan 50 gacha ishtirokchi: jismoniy yoki yuridik shaxs |
| Nima bilan shugʻullanadi | Faqat roʻyxatdagi faoliyat (1–93-bandlar va hunarmandchilik) | Taqiqlanmagan har qanday faoliyat; litsenziya yoki xabarnoma kerak boʻlsa — tartibi bilan |
| Qarz uchun kim javob beradi | Siz, butun mol-mulkingiz bilan | Jamiyat, oʻz mol-mulki bilan. Ishtirokchi — hissasining toʻlanmagan qismi doirasida; gʻayriqonuniy harakatlari bilan jamiyatni toʻlovga qobiliyatsiz qilsa — subsidiar javobgarlik ham |
| Xodimlar | Beshgacha; xodim bilan — bitta manzil; hisob raqami ochilgandan keyin | Biz oʻqigan hujjatlarda bunday chegara yoʻq |
| Sherik | Bitta YaTTda yoʻq; ikki YaTT oddiy shirkat shartnomasi tuzishi mumkin (Kafolatlar qonuni, 7-modda), lekin ulush va chiqish ustavdagidek tartiblanmaydi (bizning oʻqishimiz) | Ulushlar, chiqish va qarorlar ustavda |
| Ustav fondi | Yoʻq | Umumiy eng kam miqdor yoʻq; litsenziya talablarida yoki chet el investitsiyasi boʻlsa — bor |
| Soliq boshida | Aylanmadan olinadigan soliq (tovar import qilsa — yoʻq); YaTTning alohida, odatda pastroq stavkasi bor | Rejimni roʻyxatdan oʻtishda tanlaysiz: aylanmadan soliq yoki QQS va foyda soligʻi |
| Ijtimoiy soliq | Oʻzingiz uchun — roʻyxatdan oʻtgan oydan keyingi oydan boshlab har oy belgilangan eng kam miqdor; har bir xodim uchun — yillik eng kam miqdor | Ish haqi fondidan |
| Hisob | Daromad va xarajat hisobi | Toʻliq buxgalteriya hisobi |
| Nom | 2026-yildan firma nomi boʻlishi mumkin | Toʻliq nomda «masʼuliyati cheklangan jamiyat», qisqasida shu soʻzlar yoki «MChJ» (5-modda) |
| Muhr | Shart emas | Shart emas |
| Yopish | Ariza; qarzlar shaxsan sizda qoladi | Tugatish, olti oydan oshmaydi |
Soliqdagi farq uchun shakl tanlamang (bizning maslahatimiz): shakl javobgarlik, xodimlar, sheriklar va mijozlar haqida ham. Har bir soha boʻyicha soliq — soliq rejimi maqolasining soha boʻlimida; hisob farqi — hisob dasturi maqolasida.
Biznes turi boʻyicha
| Biznes | YaTT boʻla oladimi | Nimaga qarang |
|---|---|---|
| Doʻkon | Ha: chakana savdo roʻyxatda (1-band); alkogol, tamaki, qurilish materiallari, neft mahsulotlari, qimmatbaho metall va toshdan buyumlar, farmatsevtika tovarlari, yangi import avtomobillar va baʼzi boshqa tovarlar bundan mustasno | Alkogol va tamaki — YaTT roʻyxatidan chiqarilgan; pivo bandda alohida yozilmagan (bizning oʻqishimiz: u ham alkogol mahsuloti sifatida YaTT uchun emas). Ularni yuridik shaxs xabarnoma bilan sotadi; alkogol yoki pivo sotadigan turgʻun doʻkon aylanmadan soliqni qoʻllay olmaydi (Soliq kodeksi, 461-modda, 2-qism, 9-band) |
| Kafe, oshxona | Yoʻq: umumiy ovqatlanish roʻyxatda yoʻq (bizning oʻqishimiz); uyda milliy non, shirinlik va baʼzi taomlar tayyorlab sotish bor — oʻtirish joyisiz (38–41-bandlar) | MChJ; 23:00–06:00 da ishlash yoki alkogol — xabarnoma |
| Salon | Ha: sartaroshlik, manikyur, pedikyur, kosmetolog (6-band) | OʻRQ-701 ilovalarida litsenziya ham, xabarnoma ham topmadik (bizning oʻqishimiz; sanitariya qoidalarini oʻqimadik); beshgacha xodim |
| Avtoservis | Ha: transport vositalarini taʼmirlash va texnik xizmat roʻyxatda | Beshgacha xodim; xodim bilan — bitta manzil |
| Oʻquv markazi | Kichik markaz boʻlsa — ha: repetitorlik (44-band) va toʻgaraklar (59-band) roʻyxatda; 91-band — «maʼrifiy faoliyat» (bizning oʻqishimiz: oʻquv markazini qamramaydi) | Qoʻshimcha taʼlim — xabarnoma; maktab va litsenziyali bogʻcha — faqat yuridik shaxs |
| Klinika | Yoʻq: tibbiyot faoliyati roʻyxatda yoʻq (bizning oʻqishimiz) | MChJ va litsenziya; aylanmadan soliq qoʻllanmaydi — boshidan QQS va foyda soligʻi |
| Ofis: IT, dizayn, reklama | Dasturlash (49-band), dizayn (48-band) va reklama (52-band) roʻyxatda; boshqa xizmatni roʻyxatdan tekshiring | Yirik mijoz QQS hisobvaraq-fakturasini soʻrashi mumkin; IT Park rezidenti faqat MChJ kabi yuridik shaxs boʻladi — IT Park rezidentligi |
Roʻyxatni 2026-yil 16-noyabrda toʻliq oʻqidik; «yoʻq» — roʻyxatda bunday band topmadik degani. Xabarnoma qanday yuboriladi — oʻquv markazi xabarnomasi maqolasida; soha ruxsatlari jadvali — ikkinchi filial maqolasida; maktab va bogʻcha — xususiy maktab va xususiy bogʻcha maqolalarida. Mijoz QQS soʻrasa nima boʻladi — soliq rejimi maqolasida.
Roʻyxatdan oʻtish: qayerda, qancha vaqt, qanday hujjat
- Qayerda. Davlat xizmatlari markazida shaxsan yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabinetda «biznesni roʻyxatdan oʻtkazish» xizmati orqali (Roʻyxatdan oʻtkazish nizomi, 2–4, 7–9-bandlar).
- Qancha vaqt. Real vaqt rejimida, 30 daqiqadan oshmaydi — YaTT uchun ham, MChJ uchun ham (Nizomning 3-ilovasi).
- YaTT. Pasport (ID-karta) va davlat boji toʻlangani. Arizada faoliyat joyi: «uy manzili boʻyicha» yoki «boshqa manzil boʻyicha».
- MChJ. Taʼsis hujjatlari davlat tilida, namunaviy shaklda yoki boshqa shaklda; onlayn — elektron hujjat yoki PDF. Bitta taʼsischi boʻlsa — u tasdiqlagan ustav; ikki va undan koʻp boʻlsa — taʼsis shartnomasi ham. Taʼsischilar ikki va undan koʻp boʻlsa, har biri taʼsischilikka rozilikni OneID yoki Face-ID orqali tasdiqlaydi (13-band). Ustavdagi manzil soliq va kadastr organlari bazasida boʻlmasa, roʻyxatdan oʻtkazish rad etiladi (40-band).
- Nom. Tizim nom bandligini avtomatik tekshiradi; arizani tayyorlayotganingizda tanlangan nom 60 kalendar kun sizning nomingizga saqlanadi, oʻn ikki oygacha uzaytirish — pullik (11-band). 2026-yildan YaTT ham firma nomiga ega boʻlishi mumkin (PF-214, 4-band «a»).
- Soliq rejimi. Yangi MChJ arizaning oʻzida tanlaydi: aylanmadan olinadigan soliq yoki QQS va foyda soligʻi (Soliq kodeksi, 462-modda, 4-qism). YaTT aylanmadan soliq bilan boshlaydi (bizning oʻqishimiz, 461-modda; tovar import qiluvchi YaTTga bu soliq qoʻllanmaydi — 2-qism, 1-band) va QQS hamda foyda soligʻiga oʻzi oʻtishi mumkin (462-modda, 3-qism). Klinika va dorixona aylanmadan soliqni qoʻllay olmaydi (461-modda, 2-qism, 14-band).
- Nima olasiz. Elektron guvohnoma (YaTTda — fotosurati bilan) ERI va QR-kod bilan (Nizom, 17-band); STIR tizim tomonidan avtomatik beriladi; MChJ haqidagi maʼlumotni tizim statistika organlariga ertasi kundan kechiktirmay yuboradi (hamkorlik reglamenti, 11, 12-bandlar).
- «Biznesni 15 daqiqada boshlash». Farmon 2026-yil 1-yanvardan roʻyxatdan oʻtish bilan birga quyidagilarni ham buyurtma qilish tartibini joriy etgan: ERI kaliti, bank hisob raqami, litsenziya, ruxsat yoki xabarnoma arizasi, ijara shartnomasi, QQS toʻlovchi guvohnomasi (guvohnoma avtomatik beriladigan soliq toʻlovchilarga), onlayn-NKM xaridi va uni soliq organida roʻyxatdan oʻtkazish, direktorni tayinlash (PF-214, 2-band). Har biri ixtiyoriy, tanlanganlari bitta QR-kod bilan toʻlanadi (3-band). «15 daqiqa» — farmondagi nom; Nizomdagi muddat — 30 daqiqagacha. Ariza paytida portal qaysi xizmatlarni taklif qilishini oʻzingiz koʻrasiz.
ROʻYXATDAN OLDIN TAYYORLANG
[ ] Faoliyat YaTT roʻyxatidami
[ ] Shakl: YaTT yoki MChJ
[ ] Nom: 2–3 variant, lotin harfida
[ ] Manzil: uy yoki ijara joyi
[ ] Pasport; OneID yoki Face-ID
[ ] MChJ: ustav, ishtirokchilar, ulush
[ ] MChJ: direktor kim
[ ] MChJ: soliq rejimi (arizada)
[ ] Bank: hisob raqami qayerda
[ ] Kassa: onlayn-NKM yoki virtual
[ ] Xabarnoma yoki litsenziya kerakmi
MChJ ustavi va ishtirokchilar
2026-yil 22-iyuldan «Masʼuliyati cheklangan jamiyatlar toʻgʻrisida»gi yangi qonun (OʻRQ-1137) amalda; eski qonun (2001-yildagi) kuchini yoʻqotgan. Eski qonunga havola qilingan ustav namunasini olsangiz, yangisiga moslang.
- Ishtirokchilar: bittadan ellikkacha (8-modda). Ellikdan oshsa, jamiyat bir yil ichida aksiyadorlik jamiyati yoki ishlab chiqarish kooperativiga qayta tashkil etilishi kerak, aks holda sud orqali tugatiladi. Bitta shaxsdan iborat boshqa xoʻjalik jamiyati MChJning yagona ishtirokchisi boʻla olmaydi; bir aksiyadorli aksiyadorlik jamiyati bundan mustasno.
- Taʼsis hujjati: bitta taʼsischi boʻlsa — u tasdiqlagan ustav; bir necha boʻlsa — ustav va taʼsis shartnomasi (11, 12-moddalar).
- Ustav fondi: umumiy eng kam miqdor yoʻq; u litsenziya talablarida belgilanishi mumkin (15-modda), chet el investitsiyali korxona uchun — Roʻyxatdan oʻtkazish nizomining 11-ilovasida. Har bir ishtirokchi ulushini taʼsis hujjatida yozilgan muddatda toʻliq toʻlaydi — roʻyxatdan oʻtgandan keyin bir yildan oshmasligi kerak. Pulsiz hissa (mol-mulk) qiymati belgilangan chegaradan oshsa, uni baholovchi baholaydi.
- Direktor: umumiy yigʻilish ustavdagi muddatga saylaydi; toʻla muomala layoqatiga ega har qanday jismoniy shaxs boʻlishi mumkin, ishtirokchi boʻlmasa ham; ishonchnomasiz ish yuritadi, xodimlarni oladi va boʻshatadi (42-modda).
- Javobgarlik: jamiyat oʻz mol-mulki bilan javob beradi, ishtirokchilar jamiyat qarzi uchun javob bermaydi; hissasini toʻliq qoʻshmaganlar — toʻlanmagan qism doirasida solidar; gʻayriqonuniy harakatlari bilan jamiyatni toʻlovga qobiliyatsiz qilgan ishtirokchi yoki direktorga, jamiyat mol-mulki yetmasa, subsidiar javobgarlik yuklatilishi mumkin (4-modda).
- Muhr: jamiyat muhrga ega boʻlishi mumkin, lekin roʻyxatdan oʻtishda ham, ishlashda ham muhr talab qilinmaydi (3-modda; Nizom, 20-band).
MChJ USTAVI: NIMA YOZILADI
[ ] Toʻliq va qisqa nomi
[ ] Pochta manzili
[ ] Faoliyat predmeti
[ ] Boshqaruv organlari va vakolati
[ ] Ustav fondi miqdori
[ ] Har bir ishtirokchining ulushi
[ ] Ishtirokchilar huquq va burchlari
[ ] Ishtirokchining chiqishi
[ ] Ulushni boshqaga berish tartibi
[ ] Ulushni toʻlash muddati (15-m.)
[ ] Qonun talab qiladigan boshqalar
Roʻyxat — qonunning 14 va 15-moddalari asosida; toʻliq matnini qonundan oʻqing.
Davlat boji va boshqa xarajatlar
Miqdorlarni yozmaymiz: ular bazaviy hisoblash miqdoriga bogʻlangan va oʻzgarib turadi. Arizada tizim aniq miqdorni oʻzi hisoblab koʻrsatadi. Qayerda yozilgani:
- Davlat boji — «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-600), 5-modda 7-band va ilovaning 7-bandi («b», Davlat xizmatlari markazlari). Bitta qator YaTT va yuridik shaxs uchun; chet el investitsiyali korxona va baʼzi moliya tashkilotlari uchun — alohida qatorlar. Toʻlangan boj qaytarilmaydi, ortiqcha toʻlangani bundan mustasno (Nizom, 14-band). Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali oʻzingiz murojaat qilsangiz, boj markazdagidan kamroq (shu qonunning 22¹-moddasi).
- Boj olinmaydi: oʻzini oʻzi band qilgan shaxs YaTT yoki yuridik shaxs boʻlib roʻyxatdan oʻtsa (PF-50, 2-band «a»).
- Nomni uzoqroq saqlash — pullik (Nizom, 11-band).
- Paket xizmatlari (ERI, kassa, ijara va boshqalar) — har biri oʻz narxida, ixtiyoriy.
- Ijtimoiy soliq: YaTT oʻzi uchun belgilangan eng kam miqdorni har oy — shu oyning 15-sanasigacha toʻlaydi, ishlagan kunlaridan qatʼi nazar; yangi YaTT — roʻyxatdan oʻtgan oyidan keyingi oydan boshlab (Soliq kodeksi, 408-modda, 1, 5 va 6-qismlar). Har bir xodimi uchun — belgilangan yillik eng kam miqdor, hisobot yilining 31-dekabrigacha (408-modda, 3-qism).
- Buxgalteriya: MChJ uni oʻzi, yollangan buxgalter yoki ixtisoslashgan tashkilot orqali yuritadi.
- Kassa va bank — kassa maqolasidagi xarajatlar boʻlimida.
Ochilgandan keyingi 30 kun
- ERI. Elektron hisobvaraq-faktura, hisobot va xabarnoma uchun kerak: ESF maqolasi. Qanday olinadi — ERI kalitini olish.
- Bank hisob raqami. «YaTT hisob raqami ochishi shart» degan jumla qonunlarda yoʻq, lekin xodim olish, karta orqali toʻlov va yopish — hammasi hisob raqamiga olib keladi: avval hisob raqami.
- Kassa — birinchi toʻlovdan oldin (bizning maslahatimiz). Aholidan pul oladigan har bir YaTT va MChJ har bir toʻlovga fiskal chek beradi: kassa kimga kerak.
- Karta va QR. Qaysi QR sizniki — MChJ yoki YaTT boʻyicha: UzQR va maxsus QR.
- Xabarnoma yoki litsenziya — ishni boshlashdan oldin; jadval yuqorida.
- Birinchi xodim. YaTT avval hisob raqami ochadi; mehnat shartnomasi tuzilgan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmay xodimni soliq organida hisobga qoʻyish uchun ariza beradi — shaxsiy kabinet, mobil ilova, portal yoki Davlat xizmatlari markazi orqali (707-son qaror, 1-band; 1-ilovaning 2 va 13-bandlari). Shartnoma: YaTT xodimi va shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish. YaTT xodimining daftarchasi va staji — elektron mehnat daftarchasi.
- Domen, sayt va bot — biznes nomida: sayt maqolasida. Domenni olish va uzaytirish — .uz domeni. Internet orqali sotsangiz, birinchi buyurtmagacha nima tayyor boʻlishi kerak — onlayn doʻkon ochish.
- Muhr shart emas; namunalarimizda «muhr (boʻlsa)».
Keyin: YaTTdan MChJga, toʻxtatish va yopish
- YaTTni MChJga «aylantirish» tartibini topmadik: YaTT — jismoniy shaxs, qayta tashkil etish qoidalari esa yuridik shaxslar haqida. Amalda (bizning oʻqishimiz): MChJ ochiladi (siz — taʼsischi), keyin YaTT toʻxtatiladi yoki yopiladi. YaTT davridagi qarzlar sizda qoladi (704-son qaror, 46-band). Ikki shakl yonma-yon ishlashi haqida — ikki firma boʻlimida; biz shaklni soliq uchun oʻzgartirishni maslahat bermaymiz.
- Toʻxtatish. YaTT faoliyatini bir yilgacha toʻxtatib turishi mumkin (Nizom, 17¹-band); shu davr uchun oʻzi uchun ijtimoiy soliq hisoblanmaydi (Soliq kodeksi, 408-modda, oxirgi qism). Bu boshqa narsa: faoliyat yuritmagan YaTTni soliq organi harakatsiz rejimga oʻtkazishi mumkin; shundan keyin bir yil ichida faoliyat tiklanmasa, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ YaTTni tugatishi mumkin (Fuqarolik kodeksi, 24-modda, 4-qism).
- YaTTni yopish. Ariza beriladi; bankning asosiy hisob raqami yopilgani haqidagi maʼlumoti tizim orqali keladi; organ bir ish kunida soliq organidan qarz yoʻqligini soʻraydi, soliq organi ikki ish kunida javob beradi; reyestrga yozuv — ikkalasi kelgandan keyin bir ish kunida (704-son qaror, 41–46-bandlar). Yopilish kreditorlar oldidagi majburiyatdan ozod qilmaydi. Bizning oʻqishimiz: 704-son qaror bu tartibni «qatʼiy belgilangan soliq» toʻlovchi YaTTga bogʻlaydi, soliqlarni yuridik shaxslar tartibida toʻlaydigan YaTT esa tugatish tartibida yopiladi (40-band); aylanmadan soliq toʻlovchi YaTT qaysi biriga kirishini roʻyxatdan oʻtkazuvchi organdan soʻrang. Batafsil: YaTT yoki MChJni yopish.
- MChJni tugatish. Umumiy yigʻilish qaror qiladi va tugatuvchini tayinlaydi; roʻyxatdan oʻtkazuvchi organga xabar; kreditorlar talablari; oraliq balans; hisob-kitob; yakuniy balans va soliq xulosasi; hisob raqami yopiladi; hujjatlar arxivga; reyestrga yozuv. Hammasi xabar berilgandan boshlab olti oydan oshmasligi kerak (704-son qaror, 38-band). Pul qarzlarga yetmasa, tugatuvchi toʻlovga qobiliyatsizlik haqida iqtisodiy sudga murojaat qilishi shart (30-band). Batafsil: YaTT yoki MChJni yopish.
- 2026-yil 18-noyabrdan tadbirkorlik subyektlarining toifasi (mikrofirma, kichik, oʻrta, yirik) xodimlar soniga emas, yillik daromadga qarab belgilanadi (OʻRQ-1168): kichik ish beruvchi.
Qonun nima deydi
- Fuqarolik kodeksi: 24-modda (fuqaroning tadbirkorligi; harakatsiz YaTTni tugatish), 25 (butun mol-mulk bilan javobgarlik), 26 (YaTTning bankrotligi).
- «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida»gi qonun: 6-modda (YaTT taʼrifi, xodim yollash, muhr — «haqli»), 7 (oddiy shirkat), 49 (faoliyatni tugatish); 5-modda 2026-yil 18-noyabrdan yangi tahrirda (OʻRQ-1168).
- Vazirlar Mahkamasining 6-son qarori (2011-yil 7-yanvar; 2026-yil 16-apreldagi 175-son qaror tahririda), 2-band va 1-ilova — YaTT faoliyati roʻyxati.
- Vazirlar Mahkamasining 707-son qarori (2021-yil 22-noyabr): 1-band (beshgacha xodim; xodim bilan — bitta manzil) va 1-ilovaning 2-bandi (hisob raqamidan keyin).
- Vazirlar Mahkamasining 66-son qarori (2017-yil 9-fevral): 1-ilova — Roʻyxatdan oʻtkazish nizomi (2–4, 6¹, 7–9, 11–14, 17, 17¹, 19, 20, 33, 40-bandlar; Nizomning 3-ilovasi — muddatlar, 30 daqiqa; 11-ilovasi — chet el investitsiyali korxona ustav fondi); 3-ilova — hamkorlik reglamenti (STIR avtomatik, 11-band; statistika, 12-band).
- «Masʼuliyati cheklangan jamiyatlar toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-1137, 2026-yil 21-aprel; 22-iyuldan amalda): 3, 4, 5, 8, 11, 12, 14, 15, 42, 66-moddalar.
- Soliq kodeksi (2026-yil 1-yanvardan OʻRQ-1108 va OʻRQ-1104 tahririda): 461 (aylanmadan soliq toʻlovchilar va kimga mumkin emas), 462 (rejim tanlash, chegara), 467 (stavkalar jadvali), 408 (YaTTning ijtimoiy soligʻi).
- «Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-701): 1-ilova (litsenziyalar), 3-ilova (xabarnomalar), 36-modda.
- «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-600): 5-modda 7-band, 22¹-modda (portal orqali), ilovaning 7-bandi.
- Prezidentning PF-214-son Farmoni (2025-yil 14-noyabr): 2-band («Biznesni 15 daqiqada boshlash»), 3-band (ixtiyoriy, bitta QR), 4-band «a» (YaTT firma nomi).
- Prezidentning PF-50-son Farmoni (2025-yil 19-mart): 2-band «a» (oʻzini oʻzi band qilgan shaxsdan boj olinmaydi), 10-band «a» va 2-ilova (72 faoliyat).
- Vazirlar Mahkamasining 704-son qarori (2019-yil 21-avgust), 1-ilova: 15–39-bandlar (MChJni tugatish), 40–46-bandlar (YaTT faoliyatini tugatish).
- Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori (2019-yil 23-noyabr), Nizom: 1, 3, 5-bandlar (kassa).
Ochiq savollar
- Shifokor YaTT boʻla oladimi? YaTT roʻyxatida tibbiyot faoliyati yoʻq. Shifokorning yakka amaliyotiga boshqa hujjat ruxsat beradimi — oʻqimadik.
- Uyda salon yoki doʻkon. YaTT arizasida faoliyat joyi «uy manzili» boʻlishi mumkin. Turar joyda mijoz qabul qilish uy-joy va sanitariya qoidalariga toʻgʻri keladimi — oʻqimadik.
- Kvartira MChJ manzili sifatida. Yuridik shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazishda uning joylashgan yeri sifatida «yashash uchun moʻljallanmagan joy» koʻrsatilishi lozim; koʻp kvartirali uylarda firmalar faqat noturar joylarda, qonunchilikda nazarda tutilgan istisnolar bundan mustasno (150-son qaror, 1-ilova, 9-band). Bizning talqinimizcha, bu kvartirani MChJ manzili qilishga yoʻl qoʻymaydi — ijara shartnomasi.
- Kassa qachondan. «Birinchi sotuvdan oldin» degan aniq soʻzni 943-son qarorda topmadik; lekin har bir toʻlovga chek beriladi — shuning uchun bizning maslahatimiz: birinchi toʻlovdan oldin.
- «Qatʼiy belgilangan soliq». Soliq kodeksida YaTT uchun bunday soliq endi yoʻq, lekin 6-son qaror ilovasining izohida, Nizomning 17¹-bandida va 704-son qarorning 40-bandida bu soʻz hali yozilgan; oxirgisi YaTTni yopish tartibini belgilaydi.
- Boj imtiyozlari. «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonunning 7–8-moddalaridagi imtiyozlarni toʻliq oʻqimadik.
Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.