Bino ijarasi shartnomasi: qanday tuziladi, namunasi va soliqda roʻyxatdan oʻtkazish (2026)

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 17-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada ijara shartnomasini siz uchun tuzmaydi, xona topib bermaydi, hech narsani roʻyxatga qoʻymaydi va yuridik xizmat koʻrsatmaydi. Biz biznes uchun CRM, sayt va Telegram-botlar yaratamiz va yuritamiz. Bu yerda hech qanday summa yozmaymiz: eng kam stavka yoki jarima qaysi moddada ekanini aytamiz, miqdorini lex.uz da tekshiring. Maqola xona ijaraga oladigan yoki beradigan biznes egasi, direktori yoki buxgalteri uchun: oʻquv markazi, doʻkon, kafe, klinika yoki ofis.

Qisqasi

  • Bitta yozma hujjat, ikkala imzo. Bino yoki inshoot (bizning talqinimizcha, undagi xona ham) ijarasi taraflar imzolaydigan bitta hujjat bilan tuziladi, aks holda haqiqiy emas (Fuqarolik kodeksi, 574-modda, 1–2-qismlar). Ijara haqi yozma kelishilmagan boʻlsa, shartnoma «tuzilmagan hisoblanadi» (577-modda). Xona dalolatnoma bilan topshiriladi (578-modda).
  • Soliqda hisobga qoʻyish — ijaraga beruvchining ishi, 3 kun ichida. Shartnoma tuzilgan kundan uch kundan kechiktirmay, faqat elektron, bepul; ikkinchi taraf 5 kun ichida tasdiqlamasa, shartnoma hisobga olinmagan hisoblanadi (150-son qaror, 1-ilova — Reglament, 7, 8, 10-bandlar). Reglament yuridik shaxslar tuzgan shartnomalarni ham qamraydi (1-band); 2026-yil 19-iyuldan Fuqarolik kodeksi ham buni ikki firma oʻrtasidagi ijaraga aniq yozadi (574-modda, 3-qism).
  • Jismoniy shaxsdan ijaraga olsangiz, soliqni siz ushlab qolasiz. Ijarachi firma yoki YaTT ijara haqidan 12 foiz daromad soligʻini soliq agenti sifatida ushlab qoladi (Soliq kodeksi, 381, 386, 387-moddalar).
  • Eng kam stavka — soliq uchun. 2026-yilgi eng kam ijara stavkalari Soliq kodeksida emas, Davlat budjeti toʻgʻrisidagi qonunda: ular «soliq solish maqsadida» qoʻllanadi (OʻRQ-1105, 7-modda, 8-ilova). Shartnomadagi haq pastroq boʻlsa nima boʻlishi — pastdagi ochiq savol.
  • Muddatli shartnomadan «bir oy oldin aytib» chiqib boʻlmaydi. Faqat kelishuv bilan, shartnomada yozilgan huquq bilan yoki sud orqali (Fuqarolik kodeksi, 382-modda; 551, 552-moddalar). Muddatsiz ijarada — uch oy oldin yozma ogohlantirish, qonun yoki shartnomada boshqa muddat boʻlmasa (540-modda, 2-qism). Bizning maslahatimiz: chiqish shartini shartnomaga yozing.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

Qisqa javob: qadamlar, kim va qachon

Qadam Kim Qachon Asos
Xona egasini va huquqini tekshirish Ijarachi Imzolashdan oldin Fuqarolik kodeksi, 538-modda
Bitta yozma shartnoma, ikkala imzo Ikkala taraf Tuzishda 539-modda 1-qism; 574-modda 1–2-qismlar
Ijara haqi yozma Ikkala taraf Tuzishda 577-modda
Topshirish dalolatnomasi Ikkala taraf Xona topshirilganda 578-modda
Soliqda hisobga qoʻyish Ijaraga beruvchi Tuzilgan kundan 3 kun ichida Reglament, 7, 10-bandlar
Tasdiqlash Ikkinchi taraf 5 kun ichida, aks holda hisobga olinmagan Reglament, 10-band
Davlat roʻyxati (bir yil va undan uzoq) — Ochiq savol 574-modda, 4-qism
Jismoniy shaxsga toʻlovdan soliq Ijarachi firma yoki YaTT Har toʻlovda Soliq kodeksi, 386, 387-moddalar
Ijara haqini oʻzgartirish Kelishuv bilan Yiliga koʻpi bilan bir marta, shartnomada boshqacha boʻlmasa 544-modda, 5-qism
Muddatsiz ijaradan chiqish Har bir taraf Uch oy oldin, yozma, qonun yoki shartnomada boshqa muddat boʻlmasa 540-modda, 2-qism
Sudga borishdan oldin Talab qiluvchi Rad javobi yoki taklifdagi muddat (boʻlmasa 30 kun) 384-modda, 2-qism
Muddatidan oldin tugasa — hisobdan chiqarish Ijaraga beruvchi Real vaqtda Reglament, 14-band

«Reglament» bu maqolada — Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 2-apreldagi 150-son qarori bilan tasdiqlangan, koʻchmas mulk ijara yoki tekin foydalanish shartnomalarini davlat soliq xizmati organlarida hisobga qoʻyish boʻyicha davlat xizmatini koʻrsatish maʼmuriy reglamenti (1-ilova). «Fuqarolik kodeksi» moddalari 535–579 — Kodeksning ikkinchi qismida, 111, 112, 259, 382, 384 — birinchi qismida.

  • Kim imzolaydi. Mol-mulkni ijaraga berish huquqi mulkdorga yoki qonun yoxud mulkdor vakolat bergan shaxsga tegishli (Fuqarolik kodeksi, 538-modda). Bizning maslahatimiz: egasidan davlat reyestridan koʻchirmani, vakildan — ishonchnomani, subijaraga beruvchidan — egasining yozma roziligini soʻrang.
  • Notarius. Biz oʻqigan ijara moddalarida xona ijarasini notarial tasdiqlash talab qilinmaydi; notarial shakl faqat roʻyxatdan oʻtadigan avtotransport ijarasi uchun yozilgan (565-modda, 2-qism). Ijara keyin sotib olish bilan tugasa, shartnoma oʻsha mulkning oldi-sotdi shartnomasi shaklida tuziladi (539-modda, 3-qism) — bunda notarius talab qilinishi mumkin. Muhr haqida ham ijara moddalarida talab yoʻq.
  • Xona egasi oʻzgarsa. Bino sotilsa yoki boshqa egaga oʻtsa, bu ijara shartnomasini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun asos boʻlmaydi (549-modda, 1-qism).

Imzolashdan oldin: nimani tekshirish

  1. Xona noturar joymi. Reglamentga koʻra, yuridik shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazishda uning joylashgan yeri sifatida «yashash uchun moʻljallanmagan joy» koʻrsatilishi lozim; koʻp kvartirali uylarda firmalar faqat noturar joylarda joylashadi, qonunchilikda nazarda tutilgan istisnolar bundan mustasno (Reglament, 9-band). Ochish maqolamizda «kvartira MChJ manzili sifatida» savolini ochiq qoldirgan edik. Bizning talqinimizcha, 9-band — shu savolga javob beradigan ikkinchi yozma qoida: kvartira MChJ manzili boʻlmaydi, qonundagi istisnolardan tashqari. Uydagi salon yoki doʻkon (YaTT) savoli esa ochiq qolmoqda.
  2. Kim beryapti. Egasi, uning ishonchnoma bilan vakili yoki egasining roziligi bilan subijaraga beruvchi ijarachi (538, 546-moddalar).
  3. Garov va boshqa huquqlar. Ijaraga beruvchi servitut, garov va uchinchi shaxslarning boshqa huquqlari haqida aytishi shart; aytmasa, ijarachi haqni kamaytirish yoki shartnomani bekor qilib, zararni talab qilishi mumkin (543-modda, 2-qism).
  4. Kadastr raqami. Reglamentdagi namunaviy shartnoma shaklida koʻchmas mulk obyektining kadastr raqami va davlat reyestridan koʻchirma raqami uchun joy bor (Reglament, 1-ilova). Bizning maslahatimiz: raqamni koʻchirmadan oling va shartnomaga yozing.
  5. Faoliyat shu joyda mumkinmi. Litsenziya yoki xabarnoma «binoga huquq»ni soʻrasa, ijara uni qanday qoplashi faoliyatga bogʻliq: maktab uchun ijara shartnomasi hujjatlar qatorida — bino: oʻz, ijara yoki auksion; klinika uchun — bizning maslahatimiz: ijarani ariza berishdan oldin yurist bilan tekshiring; pivo savdosi uchun masofani — soha ruxsatlari; oʻquv markazi uchun — bizning maslahatimiz: vazirlikdan soʻrang (talablar); oilaviy bogʻcha «roʻyxatdan oʻtgan ijara» asosida ishlashi mumkin — oilaviy bogʻcha.
  6. Holati. Elektr, suv, gaz, isitish, internet ishlaydimi — bizning maslahatimiz: nuqsonlarni suratga oling. Ijaraga beruvchi foydalanishga toʻliq yoki qisman toʻsqinlik qiladigan nuqsonlar uchun, hatto ular haqida bilmagan boʻlsa ham, javob beradi, lekin oldindan aytilgan yoki koʻrikda koʻrinadigan nuqsonlar uchun emas (542-modda).
  7. YaTT boʻlsangiz. Katta ijara — shaxsiy mol-mulk bilan javobgarlik — avval uch savol.

Shakl: bitta yozma hujjat

  • Yozma. Bir yildan ortiq muddatga, taraflardan biri yuridik shaxs boʻlsa esa muddatidan qatʼi nazar — yozma shaklda (539-modda, 1-qism).
  • Bino uchun — bitta hujjat. «Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi taraflar imzolaydigan bitta hujjat tarzida yozma shaklda tuziladi»; bunga rioya qilmaslik shartnomani haqiqiy emas qiladi (574-modda, 1–2-qismlar). Bizning talqinimizcha, xat almashish yoki imzolanmagan ilova bino ijarasi uchun yetmaydi.
  • Ijara haqi — muhim shart. Haq miqdori yozma kelishilmagan boʻlsa, shartnoma «tuzilmagan hisoblanadi»; haq m² boʻyicha belgilangan boʻlsa, haqiqatda topshirilgan maydon boʻyicha hisoblanadi (577-modda).
  • Topshirish. Ikkala taraf imzolaydigan topshirish dalolatnomasi yoki boshqa hujjat bilan (578-modda).
  • Namunaviy shakl ixtiyoriy. Shartnoma Reglamentning 1-ilovasidagi namunaviy shaklda «yoki qonunchilik hujjatlariga zid boʻlmagan shaklda» tuziladi (Reglament, 4-band). Bu namuna uy-joy ijarasi uchun yozilgan («uy-joyni Ijaraga oluvchiga …»; «bir oy oldin ogohlantirish» sharti ham shu uy-joy namunasidan, 11-band). Bizning maslahatimiz: biznes xonasi uchun undan faqat kadastr va koʻchirma qatorlarini oling.

Shartnomaga nima yoziladi

Shartnoma jim qolsa, qonun ishlaydi. Oʻzingizga keraklisini yozing:

  • Obyekt: manzil, kadastr raqami, maydon, qavat, xonalar rejasi.
  • Maqsad: nima uchun foydalaniladi (oʻquv markazi, doʻkon, kafe). Maqsaddan tashqari foydalanish (jiddiy yoki qayta-qayta, yozma ogohlantirishdan keyin) — ijaraga beruvchining sud orqali bekor qilish asoslaridan biri (551-modda, 1-qism).
  • Muddat: yozilmasa — muddatsiz, istalgan taraf uch oy oldin yozma ogohlantirib chiqadi, shartnomada boshqa ogohlantirish muddati boʻlmasa (540-modda, 2-qism).
  • Ijara haqi va uning oʻzgarishi: yozilmasa — yiliga koʻpi bilan bir marta, kelishuv bilan (544-modda, 5-qism). Bizning talqinimizcha, har yilgi indeksatsiya formulasi faqat shartnomada yozilsa ishlaydi.
  • Toʻlov kuni va usuli: oyning qaysi kuni, bank orqali.
  • Depozit (kafolat puli): Kodeksda ijara uchun alohida «depozit» moddasi yoʻq; majburiyat «shartnomada nazarda tutilgan boshqacha usullar» bilan taʼminlanishi mumkin (259-modda, 1-qism). Bizning talqinimizcha, nimani qoplashi, qachon qaytarilishi va oxirgi oyga hisoblanishi faqat shartnomada yashaydi.
  • Kommunal xarajatlar: kim toʻlaydi, qaysi hisoblagich boʻyicha. Ijarachiga qayta hisoblangan kommunal ESF da alohida satrlarda — kamroq uchraydigan turlar.
  • Taʼmir: yozilmasa — kapital taʼmir ijaraga beruvchida, joriy taʼmir ijarachida (547-modda, 1-qism; 548-modda).
  • Jihozlash (remont) va yaxshilashlar: yozma rozilik va kim toʻlashi (555-modda).
  • Subijara: faqat ijaraga beruvchining roziligi bilan (546-modda).
  • Soliqda hisobga qoʻyish: kim kiritadi, kim tasdiqlaydi (Reglament, 7, 10-bandlar).
  • Chiqish: har bir taraf qanday ogohlantirish bilan, qanday asoslarda chiqadi (382-modda).
  • Qaytarish: dalolatnoma, qaysi holatda, kechiksa nima boʻladi (554-modda).
  • Nizolar: avval yozma talabnoma, keyin sud.

Namuna: ijara shartnomasi skeleti

Bu toʻliq shartnoma emas, skelet: muhim shartlarni unutmaslik uchun. ____ oʻrniga oʻz maʼlumotingizni yozing, keraksiz variantni oʻchiring. Shartnoma — ikkala taraf imzolaydigan bitta hujjat (574-modda).

NOTURAR JOY IJARASI SHARTNOMASI
№ ____
Shahar: ____
Sana: «__» ________ 20__ y.
1. TARAFLAR
1.1. Ijaraga beruvchi: ____
STIR yoki JShShIR: ____
Huquq hujjati: ____
(koʻchirma yoki ishonchnoma)
1.2. Ijarachi: ____
STIR: ____
Vakili: ____, asos: ____
2. OBYEKT VA MAQSAD
2.1. Manzil: ____
2.2. Kadastr raqami: ____
2.3. Maydoni: ____ m²
2.4. Toifasi: noturar joy
2.5. Maqsad: ____ uchun
2.6. Garov, servitut: yoʻq / ____
3. MUDDAT
3.1. «__» ________ 20__ y. dan
«__» ________ 20__ y. gacha
3.2. Topshirish: dalolatnoma
bilan, «__» ________ 20__ y.
3.3. Uzaytirish soʻrovi: ____
kun oldin, yozma
4. IJARA HAQI VA DEPOZIT
4.1. Oyiga: ____
(soʻz bilan: ____)
4.2. QQS: bilan / QQSsiz
4.3. Toʻlov kuni: har oy __-kun
4.4. Usul: bank orqali
4.5. Oʻzgartirish: yiliga koʻpi
bilan bir marta, yozma
4.6. Depozit: ____
Qaytarish: ____ kun ichida
Oxirgi oyga: ha / yoʻq
5. KOMMUNAL XARAJATLAR
5.1. Elektr, gaz, suv, chiqindi:
ijarachi / ijaraga beruvchi
5.2. Hisoblagich raqamlari: ____
5.3. Internet, qoʻriqlash: ____
6. TAʼMIR VA YAXSHILASHLAR
6.1. Kapital taʼmir:
ijaraga beruvchi
6.2. Joriy taʼmir: ijarachi
6.3. Jihozlash rejasi: ilova __
(ijaraga beruvchi rozi)
6.4. Ajralmaydigan yaxshilash:
qiymati toʻlanadi / toʻlanmaydi
6.5. Tugaganda: avvalgi holga
keltiriladi / qoladi
7. SUBIJARA
7.1. Mumkin emas / faqat
ijaraga beruvchining yozma
roziligi bilan
8. SOLIQDA HISOBGA QOʻYISH
8.1. Ijaraga beruvchi tizimga
3 kun ichida kiritadi
8.2. Ijarachi 5 kun ichida
tasdiqlaydi
8.3. Haq oʻzgarsa — qoʻshimcha
kelishuv ham kiritiladi
8.4. Soliq agenti: ijarachi
(beruvchi jismoniy shaxs boʻlsa)
9. MUDDATIDAN OLDIN BEKOR QILISH
9.1. Kelishuv bilan, yozma
9.2. Ijarachi: ____ oy oldin
yozma xabar bilan
9.3. Ijaraga beruvchi: ____ oy
oldin, asoslar: ____
9.4. Hisobdan chiqarish:
ijaraga beruvchi
10. QAYTARISH
10.1. Dalolatnoma bilan, normal
eskirishni hisobga olib
10.2. Kechiksa: kechikkan vaqt
uchun ijara haqi va zarar
11. NIZOLAR
11.1. Avval yozma talabnoma,
javob ____ kun ichida
11.2. Keyin: ____ sudi
12. IMZOLAR
Ijaraga beruvchi: ____ / ____
Ijarachi: ____ / ____
Ilovalar: dalolatnoma, reja,
suratlar
Nusxalar: 2 (har tarafga bittadan)

Bizning maslahatimiz: xonani qabul qilganda dalolatnomaga hisoblagich koʻrsatkichlari va suratlarni ilova qiling — qaytarishda «qanday holatda olgan edingiz» savoliga javob shu boʻladi.

Soliqda hisobga qoʻyish: kim, qachon, qanday

  • Kimga tegishli. 2026-yil 19-iyuldan: «Fuqarolar va (yoki) yuridik shaxslar oʻrtasida tuzilgan binoni yoki inshootni yoxud uning bir qismini ijaraga berish shartnomasi davlat soliq organlarida hisobga qoʻyilishi lozim, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno» (Fuqarolik kodeksi, 574-modda, 3-qism, OʻRQ-1131 tahririda). Avval Kodeks matni faqat «fuqarolar oʻrtasida» derdi (3-qismning 2018-yil 12-oktabrdagi tahriri). Koʻchmas mulk ijarasi uchun umumiy qoida ham shu: davlat roʻyxati va soliq organlarida hisob (539-modda, 2-qism). Demak, ikki firma oʻrtasidagi ofis ijarasi ham. Reglament esa yuridik va jismoniy shaxslar tuzgan shartnomalarni 2023-yil 30-noyabrdagi 636-son qaror tahririda allaqachon qamraydi (1-band) — bizning talqinimizcha, iyulgacha tuzilgan firma shartnomasi ham hisobdan tashqarida emas edi.
  • Kim va qachon. «Ijaraga (tekin foydalanishga) beruvchi koʻchmas mulk shartnomasini shartnoma tuzilgan kundan eʼtiboran uch kundan kechiktirmay davlat soliq xizmati organida hisobga qoʻyishi shart» (Reglament, 7-band). Ayrim saytlarda «10 kun» yozilgan; amaldagi Reglament matnida — uch kun.
  • Qanday. 10-band: Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali yoki Soliq qoʻmitasining maxsus tizimida soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali, «masofadan turib, faqat elektron shaklda real vaqt rejimida»; 1-band esa Davlat xizmatlari markazini ham nomlaydi. Tizim sayti — ijara.soliq.uz (Reglament manzilni nomlamaydi).
  • Yuborishni ikkala taraf ham boshlay oladi. 10-bandning 2–3-xatboshilari shartnomani «beruvchi (oluvchi)» yuborishi va ikkinchi taraf tasdiqlashini nazarda tutadi; hisobga qoʻyish majburiyati esa ijaraga beruvchida (7-band). Bizning maslahatimiz: ijaraga beruvchi kechiksa, shartnomani ijarachi oʻzi yuborsin.
  • Ikkinchi taraf tasdiqlaydi. Yuborilgan shartnomani ikkinchi taraf 5 kun ichida tasdiqlamasa, u «hisobga olinmagan hisoblanadi» (10-band, 3-xatboshi, 2025-yil 24-dekabrdagi 821-son qaror tahririda).
  • Bepul. Hisobga qoʻyishda toʻlov undirilmaydi (8-band). Natija — QR-kodli guvohnoma (11-band).
  • Subijara ham. Ikkilamchi shartnomalar ham hisobga qoʻyiladi; ijaraga beruvchi tizimda subijaraga ruxsat berganini tasdiqlaydi (6-band).
  • Tugaganda. Shartnoma kelishuv bilan yoki qonunda belgilangan tartibda muddatidan oldin bekor boʻlsa, ijaraga beruvchi uni real vaqtda hisobdan chiqaradi (14-band).
  • Hisobga qoʻyilmasa — ijarachi ham yutqazadi. QQS toʻlovchi ijarachi tovarlari soliq organlarida hisobga qoʻyilmagan shartnoma boʻyicha ijaraga olingan joyda saqlansa, ilgari hisobga olgan QQSni tuzatadi (Soliq kodeksi, 269-modda, 1-qism, 5-band). Fuqarolar oʻrtasida shartnoma yoʻqligi yoxud ijara shartnomasining soliq organlarida majburiy hisobga qoʻyilishiga rioya etmaslik uchun jarima bor (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 159¹-modda; miqdorini lex.uz da tekshiring); ijaraga beruvchi firma boʻlsa, kim javob beradi — ochiq savol.
  • Bizning talqinimizcha, hisobga qoʻyilgan shartnoma va QR guvohnoma — xonaga huquqingizni koʻrsatadigan eng qulay hujjat: kassa arizasiga ham ijara shartnomasi qoʻshiladi — kassa: har bir manzilga; roʻyxatdan oʻtishda manzil soliq va kadastr bazalarida boʻlishi kerak — roʻyxatdan oʻtish; statistika savolnomasi ham ijara shartnomasini soʻraydi — tayyorlab qoʻying.

Bir yil va undan uzoq: davlat roʻyxati

  • Fuqarolik kodeksi 574-moddasining 4-qismi oʻzgarmagan: «Bir yildan kam boʻlmagan muddatga tuzilgan bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim va roʻyxatdan oʻtkazilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.» 539-moddaning 2-qismi ham davlat roʻyxatini nomlaydi. Talab qilingan davlat roʻyxatiga rioya qilinmasa, bitim haqiqiy emas (112-modda).
  • Bu davlat roʻyxati amalda qayerda va qanday oʻtadi, soliq hisobidan alohidami yoki u bilan birgami — biz oʻqigan aktlarda yozilmagan. Qoida aytmaymiz: pastdagi ochiq savol.
  • Bizning maslahatimiz: bir yil va undan uzoq muddatga imzolashdan oldin kadastr organidan yoki yuristdan shuni soʻrang. Yoki shartnomani yildan qisqa muddatga tuzib, uzaytirish tartibini yozing — lekin bu tanlovning oʻz xavfi bor (litsenziya talablari, uzaytirishga imtiyozli huquq).

Kim nima toʻlaydi

Nima Kim Asos
Ijara haqi Ijarachi Shartnoma
Kapital taʼmir Ijaraga beruvchi, shartnomada boshqacha boʻlmasa Fuqarolik kodeksi, 547-modda, 1-qism
Joriy taʼmir va saqlash Ijarachi, shartnomada boshqacha boʻlmasa 548-modda
Kommunal xarajatlar Shartnomada yozilganidek Shartnoma
Ajratib olinadigan yaxshilash Ijarachiniki 555-modda
Rozilik bilan qilingan ajralmaydigan yaxshilash Ijaraga beruvchi qiymatini toʻlaydi, shartnomada boshqacha boʻlmasa 555-modda
Rozisiz qilingan ajralmaydigan yaxshilash Qiymati toʻlanmaydi 555-modda
Mol-mulk soligʻi Mulkdor; lizingda — ijarachi yuridik shaxs ham (480⁶-moddadagi hollar mustasno) Soliq kodeksi, 410-modda (yuridik shaxs), 418-modda (jismoniy shaxs)
Yer soligʻi Ijaraga beruvchi 425-modda, 2-qism
Jismoniy shaxs ijara daromadidan soliq Ijarachi firma yoki YaTT ushlab qoladi; boshqa hollarda ijaraga beruvchining oʻzi 386, 387, 393-moddalar
QQS QQS toʻlovchi ijaraga beruvchi (bizning talqinimizcha) 241, 258-moddalar
Soliqda hisobga qoʻyish Ijaraga beruvchi kiritadi, ikkinchi taraf tasdiqlaydi; bepul Reglament, 7, 8, 10-bandlar
  • Mol-mulk va yer soligʻi. Oddiy ijarada ularni ijaraga beruvchi toʻlaydi (Soliq kodeksi, 410-modda — yuridik shaxs, 418-modda — jismoniy shaxs mulkdor; 425-modda, 2-qism) — soliq: nima qayerda toʻlanadi, yil boʻyicha jadval. Lizingda (moliyaviy ijara) ijarachi yuridik shaxs ham mol-mulk soligʻi toʻlovchi deb eʼtirof etiladi (410-modda, 3-qism, 2026-yil 29-iyundan tahrir; 480⁶-moddadagi hollar mustasno). Jismoniy shaxs mulkdor binosini firma yoki YaTTga ijaraga bersa, mol-mulk soligʻi 422-modda jadvalining 4-qatoridagi stavkada (1,5 foiz), yer soligʻi — yuridik shaxslar stavkalarida (437-modda).
  • Bizning talqinimizcha, qonun mol-mulk soligʻini oddiy ijarachiga oʻtkazmaydi; uni ijarachi qoplaydi degan shart — tijorat sharti, soliq uchun esa u ijara haqining bir qismi.
  • Aylanmadan soliqda ijara chegirilmaydi; bizning maslahatimiz: yillik oldindan toʻlangan ijarani oylarga boʻling — oylik hisobot yetti qatorda.
  • Foyda soligʻida ijarachi firma daromad olish bilan bogʻliq, asoslangan va hujjatlashtirilgan xarajatlarni chegiradi (305-modda). Bizning talqinimizcha, ijara haqi — shunday xarajat; hisobga qoʻyilmagan shartnoma boʻyicha haqni chegirishga aniq taqiq topmadik (ochiq savol).

Ijara soligʻi va eng kam stavka

  • Ijaraga beruvchi — jismoniy shaxs, ijarachi — firma yoki YaTT. Ijara haqi — mol-mulkdan olinadigan daromad (Soliq kodeksi, 375-modda, 3-band), stavka 12 foiz (381-modda, 1-qism). Yuridik shaxslar va YaTTlar soliq agenti (386-modda, 1-qism); mol-mulkdan daromad soliq agentida soliqqa tortiladi (387-modda, 3-band). Agent soliqni ushlab qolmasa, soliq va penyani oʻzi toʻlaydi (386-modda).
  • Ijarachi — jismoniy shaxs. Ijaraga beruvchi soliqni oʻzi toʻlaydi (393-modda): har oy, daromad olingan oydan keyingi oyning 15-kunigacha (398-modda). Birinchi oydan keyin 5 kun ichida dastlabki deklaratsiya topshiriladi, lekin «koʻchmas mulkning ijara shartnomasi soliq organlarida hisobga qoʻyilayotganda dastlabki deklaratsiya taqdim etilmaydi» (397-modda). Jismoniy shaxslar oʻrtasidagi shartnoma hisobga qoʻyilganda toʻlov xabarnomasi darhol shakllanadi (Reglament, 12-band).
  • Ijaraga beruvchi — YaTT yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs. 2026-yil 1-yanvardan ijara daromadi aylanmaga emas, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻiga, 381-moddaning 1-qismidagi stavkada tortiladi (465-modda).
  • Ijaraga beruvchi — firma. Ijara haqi — firmaning jami daromadi: «mol-mulkni mulk ijarasiga (ijaraga) berishdan olingan daromad, bundan moliyaviy ijara (lizing) mustasno» (297-modda, 3-qism, 8-band). QQS toʻlovchi firma tijorat ijarasiga QQS (12 foiz, 258-modda) qoʻshadi — bizning talqinimizcha; Oʻzbekistondagi koʻchmas mulkni ijaraga berishda xizmatni realizatsiya qilish joyi — Oʻzbekiston hududi (241-modda, 3-qism, 1-band). Davlat mulki ijarasida QQS agenti — vakolatli davlat organi (256-modda). Aylanmadan soliq toʻlovchi firmaning ijara daromadi qaysi stavkada — ochiq savol.
  • Eng kam stavkalar. «Ijara toʻlovining eng kam stavkalari» 2026-yil uchun Davlat budjeti toʻgʻrisidagi qonunning 8-ilovasida, «soliq solish maqsadida» (OʻRQ-1105, 7-modda). Izohga koʻra, ular jismoniy va yuridik shaxslarning ijaradan daromadlariga soliq solishda qoʻllanadi va tekin foydalanish shartnomalariga ham tatbiq etiladi, yaqin qarindoshlar oʻrtasidagilar bundan mustasno. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va xalq deputatlari viloyatlar Kengashlari tumanlar va shaharlar kesimida, iqtisodiy rivojlanish darajasiga qarab, 8-ilovaning 1-bandidagi stavkalarga (binolar) «2,0 gacha oshiruvchi koeffitsiyent» joriy etishi mumkin; Toshkentda shahar Kengashi uni yer soligʻi zonalari kesimida qoʻllaydi (12-modda, 1-qism). Ommaviy dam olish va turizm hududlarida tumanlar va shaharlar Kengashlari jismoniy shaxslar uchun stavkalarni Toshkent miqdorlarigacha oshirishi mumkin (12-modda, 2-qism). Stavka miqdorlarini yozmaymiz: ular 8-ilovada.
  • Bizning talqinimizcha, shartnomadagi haq eng kam stavkadan past boʻlsa, shartnoma taraflar oʻrtasida haqiqiyligicha qoladi, soliq esa eng kam stavka (koeffitsiyent bilan) asosida hisoblanadi. Qonun buni aynan shu soʻzlar bilan aytmaydi, faqat «soliq solish maqsadida» deydi; soliq agenti qanday ushlab qolishi, QQS va aylanmadan soliqqa qanday taʼsir qilishi — ochiq savol. Bizning maslahatimiz: past haq yozishdan oldin buxgalteringiz bilan hisoblang.
  • Oʻquv markazi xonasini boshqalarga bersa — bu taʼlim daromadi emas, taʼlim ulushiga taʼsir qiladi — chegaradan yuqori.

Ijara haqi: oʻzgartirish, kamaytirish, depozit

  • Oʻzgartirish. Shartnomada boshqacha tartib boʻlmasa, haq shartnomada belgilangan muddatlarda, «biroq bir yilda koʻpi bilan bir marta taraflarning kelishuvi bilan» oʻzgartiriladi (544-modda, 5-qism). Bizning talqinimizcha, ijaraga beruvchi bir tomonlama oshira olmaydi, yillik indeksatsiya ham oʻz-oʻzidan boʻlmaydi — faqat shartnomada yozilgan boʻlsa.
  • Kamaytirish. Ijarachi oʻzi javobgar boʻlmagan holatlarga koʻra foydalanish shartlari yoki xona holati jiddiy yomonlashsa, haqni kamaytirishni talab qilishi mumkin (544-modda, 6-qism).
  • Oldindan toʻlash talabi. Toʻlov muddatlari jiddiy buzilsa, ijaraga beruvchi koʻpi bilan ikki muddatning haqini muddatidan oldin toʻlashni talab qilishi mumkin (544-modda, oxirgi qism).
  • Haq oʻzgarsa — soliq hisobi ham. Bizning maslahatimiz: oʻzgarishni yozma qoʻshimcha kelishuv bilan rasmiylashtiring va tizimdagi yozuvni yangilashni ijaraga beruvchidan soʻrang; Reglamentning biz oʻqigan bandlari qoʻshimcha kelishuv tartibini alohida yozmaydi.
  • Depozit. Kodeksda alohida modda yoʻq — faqat shartnoma (259-modda, 1-qism). Bizning maslahatimiz: nimani qoplashini (qarz, zarar), qaytarish muddatini va oxirgi oyga hisoblanish-hisoblanmasligini yozing.
  • Qarz. Ijara qarzi notarius ijro xati bilan undiriladigan talablar roʻyxatida — notarius: kimga ochiq.

Taʼmir, yaxshilashlar va subijara

  • Kapital taʼmir — ijaraga beruvchi, qonun yoki shartnomada boshqacha boʻlmasa (547-modda, 1-qism). Qilmasa, ijarachi oʻzi qilib xarajatni undirishi yoki ijara haqidan ushlab qolishi, haqni kamaytirishi yoki shartnomani bekor qilishni talab qilishi mumkin (547-modda).
  • Joriy taʼmir va saqlash — ijarachi (548-modda).
  • Yaxshilashlar (555-modda): ajratib olinadiganlari ijarachiniki; ijaraga beruvchining roziligi bilan qilingan ajralmaydiganlari qiymatini, shartnomada boshqacha boʻlmasa, ijarachi shartnoma tugagach talab qiladi; rozisiz qilinganlari toʻlanmaydi. Bizning maslahatimiz: jihozlash (remont) rejasini ilova qiling, yozma rozilik va «kim toʻlaydi» qatorini yozing.
  • Subijara. Ijarachi faqat ijaraga beruvchining roziligi bilan subijaraga berishi, huquqlarini boshqa shaxsga oʻtkazishi yoki garovga qoʻyishi mumkin; subijara asosiy shartnoma muddatidan oshmaydi (546-modda). Asosiy shartnoma muddatidan oldin tugasa, shartnomada boshqacha boʻlmasa, subijara ham tugaydi; bunda subijarachi subijaraning qolgan muddati doirasida, bekor boʻlgan shartnoma shartlari asosida oʻsha mulkni ijaraga olish shartnomasini tuzishi mumkin (550-modda). Subijara ham soliqda hisobga qoʻyiladi (Reglament, 6-band). Xonani franshiza beruvchi ijaraga olib, sizga subijaraga bersa — franshiza olish va berish.

Muddatidan oldin bekor qilish

  • Kelishuv bilan. Shartnoma taraflarning kelishuviga muvofiq bekor qilinishi mumkin (382-modda, 1-qism); kelishuv shartnoma bilan bir xil shaklda — yozma (384-modda, 1-qism). Keyin ijaraga beruvchi shartnomani tizimda hisobdan chiqaradi (Reglament, 14-band).
  • Shartnomada yozilgan bir tomonlama huquq bilan. Qonun yoki shartnoma ruxsat bergan bir tomonlama voz kechish shartnomani bekor qiladi (382-modda). Bizning maslahatimiz: ogohlantirish muddati va asoslarni shartnomaga yozing.
  • Sud orqali — ijaraga beruvchi (551-modda): jiddiy yoki qayta-qayta maqsaddan tashqari foydalanish, mulkka jiddiy zarar, toʻlov muddatini «ketma-ket ikki martadan ortiq» buzish, ijarachi zimmasidagi kapital taʼmirni qilmaslik. Avval yozma ogohlantirish va bajarish imkoniyati (551-modda, 3-qism). Shartnoma boshqa asoslar qoʻshishi mumkin.
  • Sud orqali — ijarachi (552-modda): xona topshirilmasa yoki foydalanishga toʻsqinlik qilinsa, yashirin nuqsonlar, kapital taʼmir qilinmasa, xona ijarachining aybisiz yaroqsiz boʻlib qolsa.
  • Sudga borishdan oldin. Avval ikkinchi tarafga bekor qilish taklifi; rad javobi olingandan yoki taklifda (yoxud qonun yoki shartnomada) koʻrsatilgan muddatda, bunday muddat boʻlmasa — 30 kun ichida javob boʻlmagandan keyingina sudga (384-modda, 2-qism).
  • Muddatsiz ijarada — istalgan taraf uch oy oldin yozma ogohlantirib chiqadi, qonun yoki shartnomada boshqa muddat boʻlmasa (540-modda, 2-qism).
  • Firma tugatilsa. Tugatish haqida xabar berilgan kundan barcha majburiyatlar, jumladan ijara boʻyicha ham, muddati kelgan hisoblanadi — MChJni tugatish.
  • Koʻchsangiz. Kassa manzili 3 ish kunida yangilanadi (kassa: har bir manzilga), litsenziya talablari binoga bogʻliq boʻlsa — oʻzgartirish arizasi (ariza, muddat va natija).

Muddat tugaganda: uzaytirish va qaytarish

  • Imtiyozli huquq. Majburiyatlarini lozim darajada bajargan ijarachi, sharoitlar teng boʻlsa, yangi muddatga boshqalardan oldin huquqqa ega, qonun yoki shartnomada boshqacha tartib boʻlmasa; u ijaraga beruvchini shartnomada yozilgan muddatda, yozilmagan boʻlsa — shartnoma tugaguncha oqilona muddatda yozma xabardor qiladi (553-modda, 1-qism). Rad etilib, bir yil ichida xona boshqaga berilsa, ijarachi sud orqali shu shartnomani oʻziga oʻtkazishni va zararni yoki faqat zararni talab qiladi (553-modda).
  • Indamay uzaytirish. Muddat tugagach ijarachi foydalanishda davom etsa va ijaraga beruvchi eʼtiroz bildirmasa, shartnoma avvalgi shartlarda nomaʼlum muddatga tuzilgan hisoblanadi (553-modda) — keyin uch oylik ogohlantirish qoidasi ishlaydi, boshqa muddat boʻlmasa (540-modda).
  • Qaytarish. Olingan holatda, normal eskirishni hisobga olib yoki shartnomada kelishilgan holatda (554-modda). Kechiktirsa, ijaraga beruvchi butun kechikkan vaqt uchun haq va qoplanmagan zararni talab qiladi.
  • Qaytarish dalolatnomasi. Shartnoma tugaganda bino topshirishdagi qoidalar boʻyicha — ikkala taraf imzolaydigan hujjat bilan qaytariladi (578-modda, oxirgi qism).
  • Bizning maslahatimiz: qaytarish dalolatnomasiga hisoblagich koʻrsatkichlari va suratlarni ilova qiling va depozit hisob-kitobini shu kuni yozing. Ijaraga beruvchi tomoni uchun mulkni ijaraga berishda inventarizatsiya — inventarizatsiya qoʻllanmasi.

Tekshiruv roʻyxati

IMZOLASHDAN OLDIN
[ ] noturar joy, maqsadga mos
[ ] egasi: koʻchirma, kadastr
[ ] vakil: ishonchnoma
[ ] subijara: egasi rozimi
[ ] garov, servitut yoʻqmi
[ ] litsenziya talabi tekshirildi
[ ] nuqsonlar suratga olindi
SHARTNOMADA
[ ] bitta hujjat, ikki imzo
[ ] kadastr raqami, maydon
[ ] ijara haqi yozma
[ ] toʻlov kuni, oʻzgartirish
[ ] depozit va qaytarish
[ ] kommunal: kim toʻlaydi
[ ] taʼmir: kapital va joriy
[ ] jihozlash: yozma rozilik
[ ] chiqish: muddat va asoslar
[ ] qaytarish dalolatnomasi
KEYIN
[ ] topshirish dalolatnomasi
[ ] soliqda: 3 kun ichida
[ ] tasdiqlash: 5 kun ichida
[ ] QR guvohnoma saqlandi
[ ] soliq agenti: ushlab qolish
[ ] 1 yil+: davlat roʻyxatini soʻrang
CHIQISHDA
[ ] kelishuv yoki xabar, yozma
[ ] tizimda hisobdan chiqarish
[ ] qaytarish dalolatnomasi
[ ] depozit hisob-kitobi

Qonun nima deydi

  • Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism), 34-bob «Mulk ijarasi»: 535-modda (taʼrif), 538-modda (kim ijaraga beradi), 539-modda (shakl; 2-qism — davlat roʻyxati va soliq hisobi, 2026-yil 19-iyuldan; 3-qism — keyin sotib olish bilan ijara), 540-modda (muddat; muddatsizda uch oy, boshqa muddat boʻlmasa), 542–543-moddalar (nuqsonlar, uchinchi shaxslar huquqlari), 544-modda (haq: yiliga bir marta, kamaytirish, ikki muddat oldindan), 546-modda (subijara), 547–548-moddalar (kapital va joriy taʼmir), 549-modda (egasi oʻzgarishi), 550-modda (subijara tugashi), 551–552-moddalar (sud orqali bekor qilish), 553-modda (imtiyozli huquq, indamay uzaytirish), 554-modda (qaytarish), 555-modda (yaxshilashlar), 574-modda (bitta hujjat; 3-qism — soliq hisobi; 4-qism — bir yil va undan uzoq), 577-modda (ijara haqi), 578-modda (topshirish va qaytarish dalolatnomasi).
  • Fuqarolik kodeksi (birinchi qism): 111–112-moddalar (davlat roʻyxati, rioya qilmaslik oqibati), 259-modda (taʼminlash usullari), 382-modda (oʻzgartirish va bekor qilish), 384-modda (shakl; sudgacha javob muddati, boʻlmasa 30 kun).
  • OʻRQ-1131 (2026-yil 17-aprel; 2026-yil 19-iyuldan): Fuqarolik kodeksining 539 va 574-moddalariga oʻzgartish.
  • Vazirlar Mahkamasining 150-son qarori (2022-yil 2-aprel), 1-ilova — Reglament: 1, 4, 6–12, 14-bandlar; Reglamentning 1-ilovasi — namunaviy shakl (uy-joy uchun).
  • Soliq kodeksi: 241-modda, 3-qism, 1-band (koʻchmas mulkni ijaraga berish xizmati joyi), 256-modda (davlat mulki ijarasida QQS agenti), 258-modda (QQS stavkasi), 269-modda, 1-qism, 5-band (hisobga qoʻyilmagan ijara va QQS), 297-modda, 3-qism, 8-band (ijara daromadi — jami daromadda), 305-modda (foyda soligʻi), 375, 381, 386, 387, 393, 397, 398-moddalar (jismoniy shaxs ijara daromadi), 410, 418, 422, 425, 437-moddalar (mol-mulk va yer soligʻi), 465-modda, 7-qism (YaTT ijara daromadi, 2026-yil 1-yanvardan), 468-modda, 3-qism (aylanmadan soliqda alohida stavkadagi daromadlar).
  • «2026-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-1105, 2025-yil 25-dekabr): 7-modda, 8-ilova (eng kam stavkalar, soliq maqsadida), 12-modda (1-qism — 8-ilova 1-bandiga koeffitsiyent: Joʻqorgʻi Kenges va viloyat Kengashlari; 2-qism — dam olish va turizm hududlari).
  • Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks: 159¹-modda (fuqarolar oʻrtasida shartnoma yoʻqligi yoxud ijara shartnomasini hisobga qoʻyishga rioya etmaslik).

Ochiq savollar

  • Eng kam stavkadan past haq. OʻRQ-1105 faqat stavkalar «soliq solish maqsadida» qoʻllanishini aytadi. Soliq bazasi aynan eng kam stavka (koeffitsiyent bilan) boʻlishi, soliq agenti ijarachi qanday ushlab qolishi va bu QQS hamda firma ijaraga beruvchining aylanmadan soligʻiga taʼsir qiladimi — qonun matnida yoʻq. Soliq qoʻmitasining tushuntirishini kuting yoki buxgalter bilan hisoblang.
  • Davlat roʻyxati (kadastr). Fuqarolik kodeksi 574-moddasining 4-qismi (bir yil va undan uzoq → davlat roʻyxati, roʻyxatdan oʻtgan paytdan tuzilgan) va 539-moddaning 2-qismi kuchda. Bu roʻyxat amalda qanday oʻtishi va soliq hisobi uchun «qonunchilikda nazarda tutilgan» istisnolar — biz oʻqimadik. Matnga koʻra roʻyxatdan oʻtmagan uzoq muddatli ijara haqiqiy boʻlmaslik xavfida (112-modda).
  • Jarima kimga. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 159¹-moddasida «fuqarolar oʻrtasida» soʻzlari shartnoma yoʻqligiga tegishli; hisobga qoʻyishga rioya etmaslik qismida bunday shart yoʻq. Bu Kodeks firmani emas, jismoniy va mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortadi; ijaraga beruvchi firma boʻlsa, hisobga qoʻymaslik uchun kim javob beradi (bizning talqinimizcha, uning mansabdor shaxsi) — matn aniq aytmaydi.
  • Hisobga qoʻyilmagan shartnoma boʻyicha ijara haqini ijarachi foyda soligʻida chegira oladimi — aniq taqiq topmadik (305-modda faqat asoslangan va hujjatlashtirilgan xarajatni talab qiladi).
  • Aylanmadan soliq toʻlovchi firma ijaraga bersa, ijara daromadi qaysi stavkada — ochiq savol: 468-moddaning 3-qismi 297-modda 3-qismining bir qator bandlarini sanaydi, lekin 8-bandni (ijara daromadi) emas.
  • Depozitning soliq oqibati (ijaraga beruvchi daromadimi yoki avans) va qaytarish qoidalari — akt oʻqimadik.
  • Uydagi salon yoki doʻkon (YaTT). Reglamentning 9-bandi yuridik shaxs manzili haqida; YaTT turar joyda mijoz qabul qilishi uy-joy va sanitariya qoidalariga toʻgʻri keladimi — oʻqimadik.
  • «Ijara toʻgʻrisida»gi 1991-yilgi qonun (427-XII) lex.uz da bekor qilingan belgisiz turibdi; matnini oʻqimadik.
  • Matnlar: Reglamentning ruscha matni lex.uz da yoʻq.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.

Manbalar (tekshirilgan sana 2026-yil 17-noyabr): Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism), 535, 538–555, 574, 577, 578-moddalar; 539-modda, 2-qism; 540-modda, 2-qism; 544-modda, 5-qism; 551-modda, 3-qism; 555-modda; 578-modda, oxirgi qism; 574-modda, 1-qism; 574-modda, 3-qism; 574-modda, 3-qism, 2018-yil 12-oktabrdagi tahrir; 565-modda, 2-qism; 574-modda, 4-qism; 577-modda; Fuqarolik kodeksi (birinchi qism), 111, 112, 259, 382, 384-moddalar; 382-modda; 382-modda, 1-qism; 384-modda, 2-qism; OʻRQ-1131; Vazirlar Mahkamasining 150-son qarori, Reglament, 1, 4, 6–12, 14-bandlar; 7-band; 10-band; 10-band, 3-xatboshi; 9-band; Soliq kodeksi, 241, 256, 258, 269, 297, 305, 375, 381, 386, 387, 393, 397, 398, 410, 418, 422, 425, 437, 465, 468-moddalar; 241-modda, 3-qism, 1-band; 269-modda, 1-qism, 5-band; 297-modda, 3-qism, 8-band; 386-modda, 1-qism; 398-modda; 410-modda, 3-qism; 465-modda, 7-qism; 468-modda, 3-qism; «2026-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-1105), 7, 12-moddalar, 8-ilova; 7-modda; 8-ilova izohi; 12-modda, 1-qism; 12-modda, 2-qism; Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 159¹-modda.

Boshlash

Tizimingizni maʼlumotlaringizda 3 kunda koʻrsatamiz — bepul.

Tashkilotingiz nima qilishini va nimani tartibga keltirmoqchi ekaningizni yozing.