Tovar belgisi va markirovka: ikki xil «belgi» — 2026
Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 16-noyabr · Manbalar — maqola oxirida
Ochiq aytamiz: Avada patent vakili ham, yurist ham emas; tovar belgisini roʻyxatdan oʻtkazmaydi va markirovka kodlarini buyurtma qilmaydi. Bu yerda qonun va undan kelib chiqadigan amaliy tartib — 2026-yil 16-noyabrdagi holat boʻyicha; ariza va javobgarlik boʻyicha qarorni patent vakili yoki yurist bilan qabul qiling.
Qisqasi
- Bular ikki xil narsa. Tovar belgisi — sizning brendingiz, uni xohlasangiz roʻyxatdan oʻtkazasiz (Adliya vazirligi). Markirovka — davlat roʻyxatidagi tovarlarning har bir donasiga qoʻyiladigan majburiy raqamli kod («Asl belgisi» tizimi, Soliq qoʻmitasi nazorati).
- Roʻyxatdan oʻtmagan nom tovar belgisi emas. Qonun belgini Oʻzbekistonda roʻyxatdan oʻtkazish yoki xalqaro shartnoma asosida himoya qiladi (4-modda). MChJning firma nomi himoyalanadi (2026-yildan YaTT ham firma nomiga ega boʻlishi mumkin — 54-post), lekin faqat korxona nomi sifatida, brend sifatida emas.
- Belgini YaTT ham, MChJ ham oʻz nomiga oladi. Ariza onlayn beriladi; hujjatlar 30 kun ichida, belgining oʻzi arizadan 6–7 oy keyin tekshiriladi; boj toʻlangach, roʻyxatdan oʻtkazish avtomatik, guvohnoma oʻsha kuni elektron shaklda beriladi.
- Himoya 10 yil; egasining arizasi bilan har safar yana 10 yilga uzaytiriladi; uch yil ishlatilmasa, sud orqali bekor qilinishi mumkin. Roʻyxatdan oʻtmagan belgiga ® qoʻyish 2025-yil 10-noyabrdan huquqbuzarlik.
- Majburiy markirovka 2026-yil noyabrda sakkiz guruhda: sigaret va boshqa tamaki, alkogol, pivo, maishiy texnika, dori va tibbiy buyumlar, suv va salqin ichimliklar, akkumulyatorlar, oʻgʻit va oʻsimlik himoyasi vositalari. Kiyim, poyabzal va kosmetika roʻyxatda yoʻq.
- Doʻkon tizimga ulanadi, tovarni faqat kodli hisob-faktura bilan qabul qiladi, kassada har donani skanerlaydi; kod kiritilmasa yoki qayta ishlatilsa, chek chiqmaydi.
- Kafe va mehmonxona uchun 2026-yil 1-iyundan alkogol, pivo, tamaki, suv va salqin ichimlik kodlari xarid paytida «sotilgan» deb hisoblanadi — har shishani kassada skanerlash, bizning oʻqishimizcha, shart emas. Lekin «Asl belgisi»da roʻyxatdan oʻtish shart, markirovkasiz tovar sotib olish esa taqiqlangan.
Mundarija
- Ikki xil «belgi»: qaysi biri sizga tegishli
- Tovar belgisi nimani himoya qiladi va nimani himoya qilmaydi
- Nom tanlash va tekshirish, sinflar
- Roʻyxatdan oʻtkazish: bosqichlar va muddatlar
- Roʻyxatdan keyin: foydalanish, uzaytirish va «R» belgisi
- Birovning belgisi: kontrafakt va import qilingan brend
- Markirovka: qaysi tovarlar va qachondan
- Ishlab chiqaruvchi va import qiluvchi nima qiladi
- Doʻkon: birinchi hafta roʻyxati
- Kafe va mehmonxona: 2026-yil 1-iyundan
- Qaytarish, hisobdan chiqarish va xato kod
- Javobgarlik va tekshiruv
- Qonun nima deydi
- Ochiq savollar
Ikki xil «belgi»: qaysi biri sizga tegishli
Ikkalasida ham «belgi» soʻzi bor, shuning uchun koʻpchilik ularni chalkashtiradi. Aslida bular ikki alohida tizim, faqat bir joyda kesishadi (pastda, ishlab chiqaruvchi boʻlimida):
| Tovar belgisi | Markirovka («Asl belgisi») | |
|---|---|---|
| Bu nima | Sizning nomingiz yoki logotipingizga mutlaq huquq | Har bir donadagi noyob raqamli kod (DataMatrix) |
| Majburiymi | Yoʻq, oʻzingiz tanlaysiz | Ha, roʻyxatdagi tovar guruhlari uchun |
| Kimga tegishli | Brend bilan ishlaydigan har qanday biznes | Ishlab chiqaruvchi, import qiluvchi, ulgurji, chakana, kafe |
| Kim yuritadi | Adliya vazirligi va uning Intellektual mulk markazi | «Asl belgisi» tizimi operatori; nazorat — Soliq qoʻmitasi |
| Nimani beradi | Boshqalarga nomingizni ishlatishni taqiqlash huquqi | Tovarni qonuniy sotish imkoni |
| Asosiy akt | 267-II qonun | Vazirlar Mahkamasining 737 va 833-son qarorlari |
Ikkalasi bir-birining oʻrnini bosmaydi: ® belgisi sizni markirovkadan ozod qilmaydi, markirovka kodi esa nomga hech qanday huquq bermaydi. Yana bir chalkashlik: tovar belgisi qonunidagi «ogohlantiruvchi tamgʻa» — bu ® belgisi, raqamli markirovka emas.
Tez tekshiruv:
Brendingiz bormi va uni himoya
qilmoqchimisiz? → tovar belgisi
Sigaret, alkogol, pivo, maishiy
texnika, dori, suv yoki ichimlik,
akkumulyator, oʻgʻit sotasiz,
ishlab chiqarasiz yoki olib
kelasizmi? → markirovka
Ikkalasi ham ha → ikkalasi ham
Tovar belgisi nimani himoya qiladi va nimani himoya qilmaydi
Qonun tovar belgisini «belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan» belgi deb taʼriflaydi va himoyani roʻyxatdan oʻtkazishga asoslaydi (3, 4-moddalar). Demak, roʻyxatdan oʻtmagan nom — tovar belgisi emas: kimdir nomingizni koʻchirsa, tovar belgisi qoidalariga tayana olmaysiz.
Bir biznesda toʻrt xil narsa bor, ularni adashtirmang:
| Nima | Qanday paydo boʻladi | Nimani himoya qiladi |
|---|---|---|
| Tovar belgisi | Adliya vazirligida roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin | Sinflarda koʻrsatilgan tovar va xizmatlar uchun nom yoki logotip |
| Firma nomi | MChJ roʻyxatdan oʻtgan paytda, oʻz-oʻzidan; 2026-yildan YaTT ham firma nomiga ega boʻlishi mumkin | Faqat korxonaning nomi, brendni emas |
| Domen | Kim roʻyxatdan oʻtkazsa, shuniki | Faqat sayt manzili |
| Dastur kodi, matn, rasm | Yaratilgan paytda, roʻyxatsiz | Asarning oʻzi, nom emas |
Amaliy xulosalar:
- MChJ nomi brendni himoya qilmaydi. MChJning nomi firma nomi sifatida himoyalangan, lekin xuddi shu soʻz peshlavhada, qadoqda yoki Instagramda brend sifatida — boshqa narsa (bizning oʻqishimizcha). Firma nomini band qilish — 54-post.
- YaTT uchun ham brendni himoya qiladigan yoʻl — tovar belgisi. Firma nomlari toʻgʻrisidagi qonun tijorat yuridik shaxslari uchun yozilgan; 2026-yildan YaTT ham firma nomiga ega boʻlishi mumkin (yuqoridagi 54-post), lekin firma nomi — MChJniki ham, YaTTniki ham — brendni himoya qilmaydi.
- Domen va kod. Domen kimniki — 47-post; kod roʻyxatsiz himoyalanadi — 43-post. Bu tovar belgisiga zid emas: mualliflik huquqi asarni, tovar belgisi esa nomni himoya qiladi. Brendingiz nomidagi domenni boshqa birov olgan boʻlsa — .uz domeni.
- Arizadan roʻyxatgacha boshqa birov xuddi shu nomni ishlatsa, bu arizachining huquqini buzish hisoblanmaydi, insofsiz raqobat holatlari bundan mustasno (Oliy sud Plenumining 19-son qarori, 42-band). Huquq roʻyxatdan oʻtgan kundan boshlanadi (26-modda), ustuvorlik esa ariza sanasidan belgilanadi (12-modda) — shuning uchun arizani erta bering.
Nom tanlash va tekshirish, sinflar
Qonun quyidagilarni tovar belgisi sifatida roʻyxatdan oʻtkazmaydi (10-modda):
- farqlash xususiyati yoʻq belgilar va umumiy soʻzlar;
- tovarning turi, sifati, miqdori, xususiyati, maqsadi, joyi yoki vaqtini oddiy tasvirlovchi soʻzlar («Mazali non», «Arzon poyabzal» kabi);
- yolgʻon yoki chalgʻituvchi belgilar;
- boshqa shaxs nomiga oldinroq roʻyxatdan oʻtgan yoki roʻyxatdan oʻtkazish uchun ariza berilgan belgiga aynan oʻxshash yoki adashtirib yuboradigan darajada oʻxshash belgilar (bir xildagi tovarlar uchun), hammaga maʼlum tovar belgilari, boshqalarning maʼlum firma nomlari;
- davlat ramzlari, mashhur shaxslarning ismi va tasviri (ruxsatsiz).
Tasvirlovchi soʻz, agar ishlatish natijasida haqiqatan farqlanadigan boʻlib qolgan boʻlsa, roʻyxatdan oʻtishi mumkin. Bizning maslahatimiz: oʻylab topilgan yoki gʻayrioddiy nom va oʻziga xos logotip — eng xavfsiz tanlov.
Sinflar. Ariza tovar va xizmatlar xalqaro tasnifi (Nitstsa tasnifi) boʻyicha guruhlangan roʻyxat bilan beriladi (9-modda): 34 ta tovar va 11 ta xizmat sinfi. Himoya faqat guvohnomada koʻrsatilgan tovarlarga tegishli (26-modda). Masalan, kafe va restoran — 43-sinf (ovqatlanish xizmati); oʻz mahsulotini qadoqlab sotsa — shu mahsulot sinfi ham (non va shirinlik — 30-sinf); doʻkon — 35-sinf (savdo xizmati) va oʻz brendidagi tovarlar sinflari. Har qoʻshimcha sinf boj miqdoriga taʼsir qiladi.
Qayerda tekshirasiz. Belgilar reyestrini Adliya vazirligi yuritadi (18-modda), har bir yangi ariza haqidagi maʼlumotni esa bir ish kuni ichida oʻz rasmiy veb-saytiga joylashtiradi (8-modda). Faqat roʻyxatdan oʻtgan belgilarni emas, kutilayotgan arizalarni ham qidiring: oldinroq berilgan ariza ham toʻsiq boʻladi (10-modda). Ishonchliroq yoʻl — kelishuv asosidagi muhofazaga layoqatlilik qidiruvi (15-modda) yoki patent vakili.
Ariza berishdan oldin:
Nom tekshiruvi
1. Nom tovarni tasvirlamaydimi?
2. Vazirlik saytida bir xil yoki
oʻxshash belgi yoki ariza bormi
(oʻz sinflaringizda)?
3. Yozilishi va talaffuzi oʻxshash
variantlarni ham qidiring
4. Firma nomlari va domenlarni
ham koʻring
5. Sinflar: hozir nima sotasiz va
2–3 yilda nima sotasiz?
6. Nom va logotip birga — bitta
belgi; alohida — ikki ariza
Roʻyxatdan oʻtkazish: bosqichlar va muddatlar
| Bosqich | Nima boʻladi | Muddat | Modda |
|---|---|---|---|
| Ariza (qonunda — talabnoma) | Davlat axborot tizimlari orqali onlayn; bitta ariza — bitta belgi | — | 8, 9 |
| Eʼlon | Vazirlik arizani saytida joylashtiradi; har kim insofsizlik haqida eʼtiroz yuborishi mumkin | 1 ish kuni ichida | 8 |
| Rasmiy ekspertiza | Ariza mazmuni va hujjatlar tekshiriladi | Arizadan 30 kun ichida | 14 |
| Belgi ekspertizasi | Belgi 10-modda va oldingi belgilarga solishtiriladi | Arizadan 6 oydan keyin, 7 oy ichida | 15 |
| Roʻyxatdan oʻtkazish | Patent boji toʻlangach, avtomatik | Boj toʻlangan kuni | 18 |
| Guvohnoma | Elektron, QR-kod bilan | Oʻsha kuni | 20 |
| Nashr | Vazirlikning rasmiy axborotnomasi va saytida | — | 19 |
- Tezroq yoʻl. Tomonlar kelishuvi bilan muhofazaga layoqatlilik qidiruvi oʻtkazilsa, belgi ekspertizasi ariza qabul qilinganidan keyin bir oy ichida oʻtkaziladi (15-modda).
- Rad etilsa — uch oy ichida Adliya vazirligining Apellyatsiya kengashiga, keyin olti oy ichida sudga (16-modda).
- Boj. Patent boji miqdori Davlat boji toʻgʻrisidagi qonunda; sinflar soni va kelishuv asosidagi qidiruv umumiy summani oʻzgartiradi. Raqamni bu yerda yozmaymiz: u oʻzgarib turadi, arizadan oldin rasmiy jadvalni koʻring.
- Kim beradi. Oʻzbekistondagi MChJ va Oʻzbekistonda doimiy yashovchi shaxs (YaTT ham) arizani oʻzi berishi mumkin; chet elda doimiy yashovchilar va xorijiy kompaniyalar — Vazirlikda roʻyxatdan oʻtgan patent vakili orqali (34-modda).
Ariza uchun tayyorlang
- Egasi: YaTT (F.I.Sh.) yoki MChJ
nomi, STIR, manzil
- Belgi tasviri: rangli yoki
oq-qora, aniq oʻlchamda
- Soʻz boʻlsa: yozilishi va
transliteratsiyasi
- Tovar va xizmatlar roʻyxati,
Nitstsa sinflari boʻyicha
- Rang talab qilinsa: ranglar
- Elektron raqamli imzo
- Boj toʻlovi uchun hisob
Roʻyxatdan keyin: foydalanish, uzaytirish va «R» belgisi
- ® belgisi ixtiyoriy. Ega tovar belgisi yonida lotincha «R» yoki aylana ichidagi «R» qoʻyishi mumkin; u belgining Oʻzbekistonda roʻyxatdan oʻtganini bildiradi (29-modda, 2026-yil 8-avgust tahriri).
- Roʻyxatdan oʻtmagan belgiga ® qoʻymang. 2025-yil 10-noyabrdan bu Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 177-moddasi boʻyicha huquqbuzarlik; koʻp miqdorda zarar yetkazilsa — Jinoyat kodeksining 149²-moddasi. Belgi chet elda roʻyxatdan oʻtgan, lekin Oʻzbekistonda oʻtmagan boʻlsa ham shunday (bizning oʻqishimizcha). «TM» haqida qonunda qoida yoʻq.
- Muddat. Guvohnoma arizadan boshlab 10 yil amal qiladi (21-modda); oxirgi yilda ariza berib, har safar yana 10 yilga uzaytiriladi; muddat oʻtgach olti oy ichida ham soʻrash mumkin (22-modda).
- Ishlating, aks holda yoʻqotasiz. Belgi oxirgi uch yil uzluksiz ishlatilmasa, manfaatdor shaxs arizasi bilan sud guvohnomani muddatidan oldin bekor qilishi mumkin (25-modda). Foydalanish — tovarda, idish va oʻramda, yorliqda, reklamada, peshlavhada, hujjatlarda, domen nomida (27-modda). Litsenziya shartnomasi boʻyicha boshqa shaxsning foydalanishi ham hisoblanadi (27, 30-moddalar). Belgini boshqa biznesga franshiza bilan berish — franshiza olish va berish.
- 2026-yildan yangi. Belgi egasi boʻlgan yuridik shaxs tugatilsa yoki belgi egasi boʻlgan jismoniy shaxs vafot etib, merosxoʻri boʻlmasa, sud guvohnomani muddatidan oldin bekor qilishi mumkin (25-modda, 5-qism).
Ichki qayd uchun:
Tovar belgisi kartochkasi
Belgi: ____________
Guvohnoma №: ______
Ariza sanasi: ______
Sinflar: ______
Amal qilish muddati: ______
Uzaytirish arizasi: oxirgi yil
Foydalanish dalillari (yil
boʻyicha): chek, qadoq, reklama
Litsenziya shartnomalari: ____
Birovning belgisi: kontrafakt va import qilingan brend
- Buzilish nima. Birovning belgisi yoki unga adashtirib yuboradigan darajada oʻxshash belgi bilan bir xildagi tovarlarni ruxsatsiz ishlab chiqarish, olib kirish, sotuvga taklif qilish, sotish yoki shu maqsadda saqlash (26-modda). Shunday belgili tovar, yorliq va qadoq — kontrafakt (27-modda).
- Haqiqiy tovarni qayta sotish mumkin. Ega yoki uning roziligi bilan muomalaga kiritilgan tovarni qayta sotish buzilish emas (26-modda, 5-qism).
- Javobgarlik: fuqarolik — zarar yoki zararni isbotlamasdan kompensatsiya (26-modda); yuridik shaxslarga jarima (37¹-modda); Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 177-modda (tovarlarni musodara qilish bilan); Jinoyat kodeksi, 149²-modda.
- Chet eldagi roʻyxat Oʻzbekistonni qamramaydi. Turkiya yoki Xitoyda roʻyxatdan oʻtgan belgi bu yerda oʻz-oʻzidan himoyalanmaydi. Xalqaro (Madrid) roʻyxat faqat Oʻzbekiston koʻrsatilgan va rad etilmagan boʻlsa amal qiladi (bizning oʻqishimizcha).
- Import qiluvchiga. Chet el brendidagi tovarni olib kelishdan oldin Oʻzbekistonda bu belgi kimga tegishli ekanini reyestrdan tekshiring: chet ellik egami, mahalliy distributormi yoki hech kimmi. Yetkazib beruvchidan tovar asl ekanini va uni sotishga huquqi borligini tasdiqlovchi hujjat oling (bizning maslahatimiz).
- Yorliq. Tovar belgisida ishlab chiqaruvchining nomi va manzili boʻlmagan tovarni sotish yoki sotish uchun sotib olish — Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 166-moddasi, 3-qismi.
Markirovka: qaysi tovarlar va qachondan
Majburiy raqamli markirovka roʻyxati — Vazirlar Mahkamasining 737-son qaroriga 1-ilova (2026-yil 23-yanvardagi 23-son qaror tahriri):
| Tovar guruhi | Qachondan majburiy |
|---|---|
| Sigaretlar | 2021-yil 1-yanvar |
| Boshqa tamaki, nikotinli suyuqlik, elektron sigaret | 2022-yil 1-oktabr |
| Alkogol (pivodan tashqari) | 2021-yil 1-yanvar |
| Pivo | 2021-yil 1-aprel |
| Maishiy texnika (TIF TN kodlari roʻyxati boʻyicha) | 2022-yil 15-aprel |
| Dori vositalari va tibbiy buyumlar | 2022-yil 1-sentabr |
| Suv va salqin ichimliklar | 2024-yil 1-mart |
| Elektr akkumulyatorlar | 2026-yil 1-yanvar |
| Mineral oʻgʻitlar, oʻsimlik himoyasi kimyoviy vositalari | 2026-yil 1-may |
- Yangi guruh kamida olti oylik tajriba loyihasidan keyin majburiy boʻladi (roʻyxatga izoh). Oʻsimlik yogʻi 2026-yilda — faqat tajriba.
- Kiyim, poyabzal, kosmetika, sut mahsulotlari, shinalar 2026-yil noyabrda roʻyxatda yoʻq. Rossiya yoki Qozogʻiston uchun yozilgan qoʻllanmalar (boshqa tizim, boshqa hujjatlar, boshqa guruhlar) Oʻzbekistonda amal qilmaydi.
- Eski qoldiq. Guruh majburiy boʻlgan kuni omborda turgan qoldiqni uni sotadigan ishtirokchi katalogda roʻyxatdan oʻtkazadi (doʻkon boʻlsa — oʻzingiz) (Vazirlar Mahkamasining 833-son qaroriga 1-ilova — bundan keyin Qoidalar, 28-band «d»); belgilangan sanadan oʻn ikki oy oʻtgach markirovkasiz sotish taqiqlanadi (737-son qaror, 5-band). Tamaki va alkogolning oʻz qoldiq qoidalari bor.
- Tovaringiz roʻyxatdami? TIF TN kodi boʻyicha tekshiriladi (maishiy texnika, suv va ichimliklar kodlar bilan berilgan). Shubha boʻlsa, operatorga yozma soʻrov yuboring.
Ishlab chiqaruvchi va import qiluvchi nima qiladi
Markirovkalash majburiyati ishlab chiqaruvchi va import qiluvchida (737-son qaror, 5-band). «Asl belgisi» tizimining operatori 737-son qarorning 9-bandida belgilangan; u Soliq qoʻmitasi bilan tuzilgan davlat-xususiy sheriklik bitimi asosida ishlaydi (833-son qaror, 2-band).
| Qadam | Nima | Asos |
|---|---|---|
| 1 | Majburiyat paydo boʻlgandan 7 kalendar kun ichida tizimda roʻyxatdan oʻtish | Qoidalar, 5 |
| 2 | Dasturiy taʼminotni tayyorlash va operator bilan maʼlumot almashinuvini sinash | Qoidalar, 5 |
| 3 | Tovarni katalogga kiritish: oʻzbek tovarini ishlab chiqaruvchi, chet el tovarini import qiluvchi — chegaradan oʻtishidan oldin | Qoidalar, 28 |
| 4 | Kod buyurtma qilish, tovarga qoʻyish, muomalaga kiritilganini xabar qilish | Qoidalar, 5 |
| 5 | Kod uchun toʻlov — kod tovarga qoʻyilgandan keyin; guruhlash kodlari bepul | PQ-190, 2 |
| 6 | Hisob-faktura va chekda har donaning kodi | Qoidalar, 95 |
- Tovar belgisi katalogda. Tovar kartochkasiga tovar belgisi, kelib chiqish joyi nomi va sanoat namunasi «mavjud boʻlsa» yoziladi (Qoidalar, 29-band). Belgi boʻlmasa ham tovar katalogga kiritiladi.
- Ikki «belgi» shu yerda uchrashadi. Adliya vazirligi «Asl belgisi»da roʻyxatdan oʻtgan tovarlar boʻyicha tovar belgisiga boʻlgan huquqlarga rioya etilishini kuzatadi va buzilish topsa, belgi egasiga xabar beradi (Qoidalar, 93¹-band). Huquqbuzarlik haqida xat kiritilgan kundan 3 ish kuni ichida operator bunday tovarning muomalasini tizimda cheklaydi (92¹-band). Birovning belgisi qoʻyilgan markirovkali tovarni egasining ruxsatisiz olib kelsangiz yoki sotsangiz, uning muomalasi tizimda cheklanishi mumkin; asl tovarni qayta sotish buzilish emas (yuqorida, 26-modda).
- Import. Bojxona deklaratsiyasida guruhlangan import kodi boʻlmasa, tovar erkin muomalaga chiqarilmaydi; tovar faqat kodlari «Asl belgisi»da haqiqiy deb tasdiqlangandan keyin chiqariladi (737-son qaror, 5-band; 56-son qaror, 6-band).
- Maʼlumot Oʻzbekistonda. Markirovka maʼlumotlari Oʻzbekiston hududidagi data-markazlarda saqlanadi (56-son qaror, 6-band).
- Ulgurji savdo markirovkali tovar uchun faqat naqd pulsiz, bank hisobi orqali; ulgurji sotuvchi uni chakana sotmaydi (737-son qaror, 5-band; PQ-190, 3-band).
- Import qiluvchining soliq rejimi — 31-post.
Doʻkon: birinchi hafta roʻyxati
Chakana va ulgurji savdo qiluvchilar, marketpleyslar ham tizimga ulanadi (737-son qaror, 5-band). Sotuvchi kod buyurtma qilmaydi: kodni ishlab chiqaruvchi yoki import qiluvchi qoʻyadi, siz uni qabul qilasiz va sotasiz.
Doʻkon: markirovka, 1-hafta
1. Korxona ERIsi (YaTT — oʻziniki)
2. «Asl belgisi»da roʻyxatdan
oʻtish, operator bilan shartnoma
3. Onlayn NKM yoki virtual kassa,
doimo internetga ulangan
4. Har kassada 2D skaner
(1D skaner kodni oʻqimaydi)
5. Yetkazib beruvchidan faqat kodli
ESF bilan qabul qilish
6. Kassada har donani skanerlash
7. Omborda kodsiz tovar yoʻqligini
tekshirish; borini ajratish
8. Har oy: javon, hisob va
«Asl belgisi» solishtiruvi
- Kassa. Kod kiritilmaguncha chek shakllanmaydi, avval ishlatilgan kod bilan chek chiqmaydi (2025-yil 1-sentabrdan, PQ-190, 7-band). Kassa va skaner tanlash, 2026-yildagi oʻzgarishlar — 20-post.
- Qabul. 2026-yil 1-iyuldan markirovkali tovar uchun ESF chakana sotuvchiga faqat u kodni toʻgʻri oʻqiydigan qurilma bilan jihozlangan boʻlsa oʻtadi (23-son qaror, 4-band). ESFni bir kunda qabul qilish — 50-post; kirim hujjatlari — 27-post.
- Taqiqlar. Markirovkasiz tovarni sotib olish, tashish, saqlash va sotish; kodli ESFni qabul qilmasdan markirovkali tovar olish; chekka har donaning kodini kiritmasdan sotish; tizimda roʻyxatdan oʻtmasdan ishlash (Qoidalar, 96¹-band).
- Oylik solishtiruv javon, hisob va tizim oʻrtasida — 27-post. Dastur tanlashda markirovka haqida beriladigan savollar — 48-post.
- MXIK (IKPU) kodi va markirovka kodi — ikki xil narsa: MXIK — tovar turining katalogdagi kodi, ESF va chekda har bir tovarda boʻladi; markirovka kodi esa har bir donaning noyob kodi — 50-post.
- YaTT alkogol, tamaki va dori sotolmaydi — 54-post.
- Amalda: MChJ «Asl belgisi»da roʻyxatdan oʻtishda korxona ERIsi oʻrniga direktorning shaxsiy ERIsi ishlatilishi yoki notoʻgʻri aloqa maʼlumotlari rad etilishning koʻp uchraydigan sababi. Farqi — shaxsiy va firma kaliti.
Kafe va mehmonxona: 2026-yil 1-iyundan
Prezidentning PF-100 farmoni, 3-band «a» kichik bandining ikkinchi xatboshisi (PF-175 tahriri): 2026-yil 1-iyundan mehmonxona va umumiy ovqatlanish xizmatini koʻrsatuvchilar alkogol, pivo, tamaki, suv va salqin ichimliklarni xarid qilganda bu tovarlarning raqamli markirovka kodlari ularda yakuniy isteʼmolga sotilgan deb eʼtirof etiladi.
Bizning oʻqishimizcha, bu nimani anglatadi:
- Har bir shisha suv yoki pivoni oʻz kassangizda skanerlash shart emas — kod yetkazib beruvchining ESFida xarid paytida «yopiladi».
- «Asl belgisi»da roʻyxatdan oʻtish kafe uchun ham shart, markirovkasiz tovar sotib olish esa baribir taqiqlangan (Qoidalar, 96¹-band): tizimda roʻyxatdan oʻting va kodli ESFsiz kelgan shishani qabul qilmang.
- Chek baribir har sotuvga beriladi — bu markirovka emas, kassa qoidasi.
- Shu kichik bandning birinchi xatboshisi 2026-yil 1-iyundan mehmonxona va umumiy ovqatlanish korxonalariga alkogol va tamaki sotishda naqd pul olishga ham ruxsat beradi; boshqalar uchun «faqat karta yoki elektron toʻlov» qoidasi — 51-post.
- Qaysi korxonalar «umumiy ovqatlanish» hisoblanadi va bu imtiyoz qanday hujjatlashtiriladi — buxgalteringiz bilan aniqlang.
Kafe ombori va xarid qaydi — 58-post.
Qaytarish, hisobdan chiqarish va xato kod
- Qaytarish. Xaridor tovarni kodi butun holda qaytarsa, tovar qayta markirovkalanmaydi: «Asl belgisi»ga STIR, tovar kodi va qaytarish hujjati rekvizitlari kiritiladi (Qoidalar, 84-band). Kassadagi sotuv haqidagi maʼlumot «avval sotilgan tovarni qaytarish» belgisi bor elektron fiskal hujjat — qaytarish cheki bilan bekor qilinadi (90-band). Kod shikastlangan yoki yoʻq boʻlsa, tovar sotuvga qoʻyilishidan oldin qayta markirovkalanadi (84-band). Kassada qaytarishni rasmiylashtirish — 49-post.
- Hisobdan chiqarish (buzilish, brak, yoʻq qilish, muddat tugashi va sotuvdan boshqa sabablar): 3 ish kuni ichida soliq organlarining axborot tizimi orqali kodlarni aylanmadan chiqarish soʻrovnomasini yuborasiz — STIR, sabab, birlamchi hujjatning (bizning oʻqishimizcha, hisobdan chiqarish dalolatnomasi) nomi, sanasi va raqami, kodlar bilan; soʻrovnoma avtomatik tekshiriladi (Qoidalar, 79-band). Bu tartibni buzish ham qoidabuzarlik (96¹-band). Dalolatnoma va hisob — 27-post.
- Muddati oʻtgan yoki sanasi yoʻq markirovkali tovarga chek chiqmaydi — 20-post.
- Kodi shikastlangan yoki yoʻqolgan tovar sotuvga qoʻyilishidan oldin qayta markirovkalanadi, yangi kodlar tizimga kiritiladi (Qoidalar, 82-band). Bizning maslahatimiz: doʻkon kodni oʻzi buyurtma qilmaydi, shuning uchun buni amalda qanday qilishni operatorga yozma soʻrov bilan aniqlang va javobni saqlang.
Operatorga soʻrov
Kimga: «Asl belgisi» operatori
Kimdan: ______ (STIR ______)
Mavzu: kodi shikastlangan tovarni
qayta markirovkalash (Qoidalar, 82)
Tovar: ______, kod: ______
Sana: ______, hujjat: ______
Savol: bu tovarni qanday
rasmiylashtiramiz?
Javobni yozma berishingizni
soʻraymiz.
Imzo: ______
Javobgarlik va tekshiruv
Markirovka va tovar belgisi uchun javobgarlik turli moddalarda; miqdorlarini bu yerda yozmaymiz.
| Nima | Qayerda |
|---|---|
| Markirovka qoidalarini buzish (ishlab chiqaruvchi, import qiluvchi, sotuvchi) | Soliq kodeksi, 227¹-modda |
| Mansabdor shaxslar (ishlab chiqaruvchi, import qiluvchi) | MJtK, 166-modda, 4-qism |
| Birovning tovar belgisi, ® ni notoʻgʻri ishlatish | MJtK, 177-modda; JK, 149²-modda |
| Yuridik shaxsga tovar belgisi boʻyicha jarima | 267-II qonun, 37¹-modda |
- Masofaviy tekshiruv 2026-yil 1-yanvardan: tizim maʼlumoti boʻyicha avval ogohlantirish, jarima ikkinchi ogohlantirishdan keyin (PQ-190, 8-band). Batafsil — 27-post; kassa jarimalari bu emas — 20-post.
- Dorixona. Soliq tekshiruvida markirovkasiz dori topilsa, dorixona litsenziyasi toʻxtatilishi mumkin (PQ-190, 9-band «b»).
- Soliq xavfi. Markirovka buzilishi korxonani «yuqori» soliq xavfi toifasiga oʻtkazadi (PQ-190, 7-band).
- Kelayotgan oʻzgarish. Chakana savdo va umumiy ovqatlanish uchun jarimani qatʼiy miqdorda belgilash va birinchi marta ogohlantirish haqidagi qonun loyihasi 2026-yil noyabrga rejalashtirilgan (PF-175, 3-ilova, 43-band). Bu hali qonun emas.
- Skaner xarajati. Markirovkali tovarni chakana sotuvchi markirovka oʻqish qurilmalarini sotib olish xarajatini foyda yoki aylanma soligʻidan (YaTT — daromad soligʻidan), bitta qurilma uchun belgilangan chegarada, kamaytirishi mumkin — faqat 2027-yil 1-yanvarga qadar (Soliq kodeksi, 483-modda). Skaner sotib olmoqchi boʻlsangiz, buxgalteringiz bilan hozir gaplashing.
- Tekshiruv qanday oʻtadi, nimani soʻrashi mumkin — 57-post.
Qonun nima deydi
- Tovar belgilari, xizmat koʻrsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari toʻgʻrisidagi qonun (267-II, 2026-yil 8-avgust tahriri): 3, 4 (himoya roʻyxatdan oʻtkazishga asoslanadi; YaTT ham, MChJ ham ega), 7 (Adliya vazirligi, Intellektual mulk markazi), 8–9 (onlayn ariza, Nitstsa sinflari), 10 (roʻyxatdan oʻtkazilmaydigan belgilar), 14–15 (ekspertiza, bir oylik yoʻl), 16 (Apellyatsiya kengashi), 18–20 (avtomatik roʻyxat, nashr, elektron guvohnoma), 21–22 (10 yil, uzaytirish), 25 (uch yil ishlatilmasa; 2026-yildan tugatish va merosxoʻrsizlik), 26–27 (huquq, buzilish, foydalanish, kontrafakt), 29 (®), 37¹ (jarima).
- Firma nomlari toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-51): 3, 5 (MChJ roʻyxatdan oʻtganda paydo boʻladi), 7 (firma nomi tovar belgisi elementi boʻlishi mumkin).
- Madrid protokoliga qoʻshilish toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-40). Prezidentning PF-214 farmoni (2025-yil 14-noyabr), 4-band «a» (YaTT firma nomi).
- Oliy sud Plenumining 2023-yil 23-iyundagi 19-son qarori: 12, 42-bandlar.
- Vazirlar Mahkamasining 737-son qarori (2026-yil 23-yanvar tahriri): 5 (majburiyatlar, qoldiq, import, ulgurji), 9 (operator), 1-ilova (roʻyxat va sanalar).
- Vazirlar Mahkamasining 833-son qarori, 1-ilova — markirovka Qoidalari: 5, 28, 29, 75–77, 79, 82, 84, 90 (hisobdan chiqarish, qayta markirovkalash, qaytarish), 92¹, 93¹ (tovar belgisi), 94, 95, 96¹.
- Prezidentning PQ-190 qarori (2025-yil 23-may): 2, 3, 7, 8, 9. Vazirlar Mahkamasining 23-son (2026-yil 23-yanvar) va 56-son (2026-yil 11-fevral) qarorlari. PF-100 (2026-yil 26-may), 3-band «a» (PF-175 tahriri); PF-175, 3-ilova, 43-band.
- Soliq kodeksi: 227¹, 483. MJtK: 166, 177. JK: 149².
Ochiq savollar
- Qaytarish va hisobdan chiqarishning amaliy tomoni. Tartib Qoidalarning 79, 84, 90-bandlarida bor; soʻrovnoma qaysi ekranda yuborilishini va kodi shikastlangan tovarni qayta markirovkalash (82-band) doʻkon uchun amalda qanday boʻlishini operatordan soʻrang.
- Soliq kodeksining markirovka boʻyicha oʻzgarishi. Senat 2026-yil 17-fevralda maʼqullagan qonun lex.uz saytida bugun imzolangan holda yoʻq; 227¹-modda hali 2024-yil tahririda.
- Yumshatilgan jarimalar. PF-175 boʻyicha qonun loyihasi noyabrga rejalashtirilgan; qabul qilinsa, bu maqolani yangilaymiz.
- Kafe imtiyozi. PF-100 «mehmonxona va umumiy ovqatlanish xizmatlarini koʻrsatuvchi tadbirkorlik subyektlari» deydi; aralash biznes (doʻkon va kafe birga) uchun qanday qoʻllanishi aniq emas.
- Litsenziya va foydalanish. Ayrim yangiliklarda 2026-yildan litsenziya foydalanish hisoblanmaydi deyilgan; lex.uz saytidagi 27-modda matnida litsenziat foydalanishi hamon hisobga olinadi. Biz qonun matniga tayanamiz.
Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.