Doʻkon va ombor uchun tovar hisobi dasturi: nima qilishi kerak va qanday tanlash

Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 22-noyabr · Manbalar — maqola oxirida

Ochiq aytamiz: Avada tovar hisobi, ombor yoki kassa dasturini sotmaydi va ularni tavsiya qilmaydi; biz sayt, bot va CRMni shunday dasturlar bilan ulaymiz — shuning uchun «hali daftar yetadi» degan javobni ham yozamiz. Biz yurist emasmiz. Bu yerda hech qaysi dastur nomini va hech qanday summa yozmaymiz.

Maqola bitta doʻkon, bir nechta doʻkon yoki kichik ulgurji ombor egasi uchun — YaTT boʻlsin yoki MChJ.

Qisqasi

  • Dastur tovar kartasidan boshlanadi: nomi, oʻlchov birligi, shtrix-kod, MXIK (IKPU) kodi va markirovka belgisi. Karta notoʻgʻri boʻlsa, chek ham, hisobvaraq-faktura ham, sanoq ham notoʻgʻri chiqadi.
  • Chek faqat reyestrdagi kassadan chiqadi. Chakana savdoda ishlatiladigan hisob dasturi soliq tizimi bilan integratsiya qilingan va Davlat reyestrida boʻlishi kerak; reyestrdagi kassa yonida «ikkilamchi» fiskal tizim taqiqlangan (PF-5813-son Farmonda sanalgan hollardan tashqari). Shuning uchun toʻlashdan oldin dasturning oʻzining reyestrdagi raqamini va sotuv unga kassadan qanday tushishini yozma oling.
  • Kirim — hujjat bilan: firmalar orasida hisobvaraq-faktura qoida tariqasida elektron; markirovkali tovar markirovka kodlari bor ESF bilan qabul qilinadi.
  • Markirovkali tovarda chek kod kiritilgandan keyin shakllanadi, avval ishlatilgan kod chekni toʻxtatadi; reyestrdagi kassada 2D skaner majburiy.
  • Sanoqni dastur emas, odam qiladi: dastur roʻyxat va farqni tayyorlaydi, lekin tovar sanab, tortib yoki oʻlchab aniqlanadi; hisobdagi qoldiqni tekshirmasdan roʻyxatga yozish qatʼiyan taqiqlangan.
  • «Bepul» va «telefonda» ishlaydi, lekin chegarasi bor (amaliyot, qonun emas): koʻpincha bitta foydalanuvchi, cheklangan tovar soni va kassa bilan aloqa yoʻq. Chegaralarni yozma soʻrang.
  • Toʻlashdan oldin bitta sinov kuni: oʻzingizning 20 ta tovaringiz, bitta ESF, kassadan sotuv, markirovkali tovar, qaytarish, hisobdan chiqarish, nasiya, koʻchirish, bir javonni sanash va eksport.

IT-boʻlim haqida

Mundarija

Qisqa javob: dastur nima qilishi kerak

Tovar hisobining oʻzi — bitta tenglama, hujjatlar va har hafta qaraladigan uch raqam; ular saytdagi alohida maqolada: bitta tenglama: qoldiq qayerdan keladi. Bu maqola — shu hisobni yuritadigan dastur haqida: u har kuni nimani qila olishi kerak va buni toʻlashdan oldin qanday tekshirish mumkin. Dastur umuman kerakmi yoki hali daftar yetadimi — daftar, jadval yoki dastur.

Ish Dastur nima qilishi kerak Sinovda qanday tekshirish Qonundagi qism Batafsil
Tovar kartasi Nom, oʻlchov birligi, shtrix-kod, MXIK kodi va markirovka belgisi bitta kartada 20 ta tovaringizni yuklang, har birida MXIK kodi saqlanganini koʻring Chekda tovar nomi, shtrix-kod, katalog kodi va markirovkali tovarda markirovka belgisi kamroq uchraydigan turlar
Kirim ESF qatorlarini qayta yozmasdan oladi, kim qabul qilganini yozadi Bitta haqiqiy ESFdan kirim qiling Firmalar orasida hisobvaraq-faktura qoida tariqasida elektron kirim: har bir tovar hujjat bilan
Sotuv va kassa Sotuv reyestrdagi kassadan tushadi, ikkinchi marta kiritilmaydi Oʻnta sotuvdan keyin qoldiqni cheklar bilan solishtiring Chek faqat reyestrdagi kassa, virtual kassa yoki marketpleysdan qaysi biri sizga: biznes turi boʻyicha
Markirovkali tovar Kodlarni ESFdan oladi, sotuvda kassaga uzatadi Bitta markirovkali sotuv: qoldiq bir marta kamaysin Kod kiritilmasa, chek shakllanmaydi doʻkon: birinchi hafta roʻyxati
Qaytarish va nasiya Qaytarish qoldiqqa qaytadi; nasiya sotuv sifatida yoziladi, qarz mijoz kartasida Bitta qaytarish va bitta nasiya Qaytarishda qaytarish cheki shakllanadi kassada qaytarish: chek va hujjatlar
Hisobdan chiqarish Sabab va imzo bilan hujjat, oylik hisobot Bitta singan tovarni chiqaring Markirovkali tovarda kodlarni aylanmadan chiqarish soʻrovi chiqim: sotuv, qaytarish, hisobdan chiqarish
Sanash Roʻyxat va farq qaydnomasi, telefon yoki terminal bilan Bir javonni savdo paytida sanang Tovar sanab, tortib yoki oʻlchab aniqlanadi roʻyxatlar: INV-1 va INV-3
Nuqtalar va koʻchirish Har bir nuqtaning qoldigʻi alohida, koʻchirish bitta hujjat Bitta koʻchirish: ikkala qoldiq ham oʻzgarsin Qonun dastur nomini aytmaydi boshqaruv: ikki joyni bitta hisobda yuritish
Hisobotlar Qoldiq tannarxda, tovar aylanishi, sotilmay turgan tovar, kamomad Har kuni ochadigan uchta hisobot sozlashsiz chiqadimi Qonun talab qilmaydi uch raqam

«Dastur nima qilishi kerak» va «sinov» ustunlari — bizning maslahatimiz; «qonundagi qism» ustuni moddalari bilan pastdagi boʻlimlarda.

Asosiy qoida (bizning maslahatimiz): dasturni funksiyalar roʻyxatiga qarab emas, oʻz tovaringiz bilan oʻtkazilgan bitta ish kuniga qarab tanlang. Bitta notoʻgʻri karta yoki qoʻlda qayta yoziladigan bitta sotuv butun hisobni buzadi.

Qaysi ish qaysi tartibda dasturga oʻtadi — biznesni avtomatlashtirish; uch yoʻl — tayyor dastur, buyurtma yoki borini ulash; buxgalteriya, kassa va hisobvaraq-faktura — uch xil ish: buxgalteriya, kassa va hisobvaraq-faktura.

Tovar kartasi: nom, oʻlchov birligi, shtrix-kod, MXIK va markirovka

Har bir chek, har bir kirim va har bir sanoq tovar kartasidan boshlanadi. Shuning uchun dasturni ham kartadan tekshiring (bizning maslahatimiz).

Chekda nima boʻlishi shart. Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomga koʻra, onlayn kassa, virtual kassa yoki marketpleys orqali shakllanadigan cheklarda boshqa maʼlumotlar qatorida «tovar/xizmat nomi», «markirovka qilinadigan tovarlar uchun markirovka belgisi», «mahsulotlarning (tovar va xizmatlarning) shtrix kodi», «tovar/xizmat miqdori» va «tovar/xizmat narxi (qiymati)» boʻlishi shart (7-band). Kassa cheklarida «mahsulotlar (tovarlar va xizmatlar) yagona elektron milliy katalogi identifikatsiyalash kodlari aks ettirilmaydigan» kassa va virtual kassadan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi (3-band).

MXIK nima. Markirovka qoidalari uni shunday taʼriflaydi: «mahsulot va xizmatlarning identifikatsiya kodi (keyingi oʻrinlarda — MXIK) — har bir mahsulot va xizmatlarga biriktirish hamda ularni identifikatsiya qilish uchun moʻljallangan 17 xonali raqamdan (harfdan) iborat boʻlgan noyob kod» (833-son qaror bilan tasdiqlangan Qoidalar, 4-band). Markirovkali tovar sotilganda «elektron hisobvaraq-fakturalarda va nazorat-kassa texnikalari cheklarida tegishli (raqamli markirovkalanadigan) MXIKlari tanlanishi talab qilinadi» (49¹-band). 2026-yil 1-iyuldan markirovkali tovarning kassa chekida «raqamli markirovka kodi kiritilganda, ushbu kodga biriktirilgan tovarlarning mahsulotlar va xizmatlar identifikatsiya kodlari maʼlumotining shakllanishi» avtomatik amalga oshiriladi (2026-yil 23-yanvardagi 23-son qaror, 4-band). ESF turlari va MXIK haqida — kamroq uchraydigan turlar.

Bizning maslahatimiz: MXIK kodini kartada saqlang, toki u kassaga oʻzi uzatilsin — kassir uni har chekda qoʻlda tanlasa, xato muqarrar; kassada alohida tovar roʻyxati boʻlsa, u dasturdagisi bilan bir xil boʻlsin; markirovkali tovar kartasida esa «markirovkali» belgisi turishi kerak, toki dastur sotuvda kodni soʻrasin. Kartadagi MXIK kodlarini vaqti-vaqti bilan milliy katalog bilan solishtiring — kod tovarga mos kelmasa, chek ham, ESF ham xato boʻladi.

TOVAR KARTASI: MAYDONLAR
1. Nomi (chekdagidek)
2. Oʻlchov birligi:
   dona, kg yoki litr
3. Qadoq: 1 quti = N dona
4. Shtrix-kod (yoʻq
   boʻlsa — oʻzingiznikini
   chop eting)
5. MXIK (IKPU) kodi
6. Markirovkali: ha/yoʻq
7. Sotish narxi
8. Xarid narxi (faqat
   egasi koʻradi)
9. Yetkazib beruvchi
10. Minimal qoldiq
11. Yaroqlilik muddati
    va partiya (kerak
    boʻlsa)

Oʻlchov birligi va qadoq. Omborga quti keladi, doʻkondan dona chiqadi; un kilogrammlab sotiladi, yogʻ shishada. Yaxshi dastur bitta kartada «1 quti = 12 dona» kabi bogʻlanishni saqlaydi va kirimda qutini, sotuvda donani oʻzi hisoblaydi (amaliyot, qonun emas). Narx yorligʻi ham kartadan chiqsin: chakana savdo qoidalariga koʻra, sotuvchi «tovarning nomi, uning sorti, markasi, modeli, tipi, tovarning ogʻirligi, oʻlchami yoki birligiga narxi koʻrsatilgan holda» yagona namunadagi narxnomalar boʻlishini taʼminlashga majbur (75-son qaror bilan tasdiqlangan Qoidalar, 20-band). Narx kartada oʻzgarsa, yorliqni shu kuni qayta chop eting (bizning maslahatimiz).

Tarozidagi tovar. Amaliyotda yorliq chop etadigan tarozi nom, ogʻirlik, narx va shtrix-kodli yorliq beradi; kassa bunday shtrix-kodni maxsus boshlanishidan «ogʻirlikli tovar» deb taniydi va 0,35 kg ni toʻgʻri sotadi (amaliyot, qonun emas). Sinovda bitta shunday sotuvdan keyin qoldiq kilogrammda toʻgʻri kamayganini koʻring.

Yaroqlilik muddati. Qonunga koʻra «Dori vositalari va tibbiy buyumlarda, oziq-ovqat va maishiy kimyo tovarlarida ularning ishlab chiqarilgan sanasi, yaroqlilik muddati hamda ularni saqlash shartlari koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Sotuvchilarga ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddati koʻrsatilmagan yoki yaroqlilik muddati oʻtgan tovarlarni qabul qilish hamda realizatsiya qilish man etiladi» («Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun, 11-modda). Markirovkali tovarda bunday holatda «2D skaner qurilmasining onlayn-NKM yoki virtual kassaga yuboriladigan signali asosida xarid cheklarining chop etilishi cheklab qoʻyiladi» (943-son Nizom, 6-band). Bizning talqinimizcha, partiya va muddatni yuritadigan dastur bu majburiyatni bajarishga yordam beradi, lekin qonun buning uchun dastur talab qilmaydi.

Kirim: hujjat, ESF va markirovka kodlari

Hisobvaraq-faktura. «Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishda yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mazkur tovarlarni (xizmatlarni) sotib oluvchilarga hisobvaraq-fakturani taqdim etishi shart»; «Hisobvaraq-faktura, qoida tariqasida, elektron hisobvaraq-fakturalarning axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi» (Soliq kodeksi, 47-modda). Sotuvchi kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjat bersa, bu qoidalar qoʻllanilmaydi (shu modda). Demak, yetkazib beruvchidan tovar odatda ESF bilan keladi, boshqa doʻkondan chek bilan olingan tovar esa chek bilan (bizning talqinimizcha). ESF kelganda xaridor nima qiladi — xaridor nima qiladi.

ERI bilan imzolangan hujjat. «Elektron hujjat qogʻoz hujjatga tenglashtiriladi va u bilan bir xil yuridik kuchga ega boʻladi» («Elektron hujjat aylanishi toʻgʻrisida»gi Qonun, 7-modda). Bizning talqinimizcha, messenjerda yuborilgan qogʻoz yuk xatining surati bu qonun maʼnosidagi elektron hujjat emas: kirimni shunday suratga emas, ESFga yoki imzolangan qogʻozga bogʻlang.

Kim qabul qildi. «Boshlangʻich hisob hujjatlari elektron hujjat tarzida tuzilishi va taqdim etilishi mumkin» («Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, 14-modda). «Pul, tovar-moddiy boyliklarni va boshqa boyliklarni qabul qilish hamda berish uchun asos boʻlib xizmat qiladigan hujjatlar» rahbar yoki u belgilaydigan shaxslar tomonidan imzolanadi (13-modda). Bizning talqinimizcha, dasturdagi kirim hujjatida kim qabul qilgani yozilishi kerak va bu kishini rahbar oldindan belgilagan boʻlsin.

Dastur kirimda nima qilishi kerak (bizning maslahatimiz; amaliyot, qonun emas):

  • ESF qatorlarini qayta yozmasdan olsin. Yetkazib beruvchining tovar nomi sizning kartangizdagi nomdan farq qilishi mumkin: dastur ularni bir marta bogʻlab, keyingi safar oʻzi tanishi kerak.
  • Qisman kelgan tovarni koʻrsatsin: buyurtmada 10 quti, kelgani 8 quti — farq hujjatda qoladi.
  • Qutini donaga oʻzi aylantirsin (kartadagi qadoq boʻyicha).
  • Kirimni tovar sanab qabul qilingandan keyin tasdiqlashga imkon bersin — tovarni sanamaguncha ESFni tasdiqlamaslik saytdagi tovar hisobi maqolasining maslahati: kirim: har bir tovar hujjat bilan; markirovkali tovarda esa, ESF turlari haqidagi maqolamizga koʻra, javob muddati qisqaroq — xaridor nima qiladi: bunday tovarni kelgan kuniyoq sanang.

Markirovkali tovar kirimi. Markirovka qoidalari chakana savdo korxonasining qoida buzishlari qatoriga «markirovka kodlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan elektron hisobvaraq-fakturalarni qabul qilmasdan raqamli markirovkalangan mahsulotlarni sotib olish, saqlash, tashish yoki realizatsiya qilish»ni ham, «raqamli markirovkalanmangan mahsulotlarni sotib olish, tashish, saqlash yoki realizatsiya qilish (sotish)»ni ham kiritadi (833-son Qoidalar, 96¹-band). 2025-yil 1-sentabrdan markirovkali tovarni sotishda «markirovka kodi biriktirilmagan elektron hisobvaraq-fakturani rasmiylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi» (Prezidentning 2025-yil 23-maydagi PQ-190-son qarori, 7-band). 2026-yil 1-iyuldan esa markirovkali tovar chakana savdo bilan shugʻullanuvchilarga sotilganda ESF xaridor «raqamli markirovka kodlarini toʻgʻri oʻqishni taʼminlovchi maxsus qurilmalar bilan jihozlanganda» avtomatik tarzda shakllanadi (23-son qaror, 4-band). Bizning maslahatimiz: ulgurji ombor boʻlsangiz, xaridor doʻkonda 2D skaner borligini oldindan soʻrang.

Bizning talqinimizcha, dastur kirimda ESFdagi markirovka kodlarini tovar birligi boʻyicha saqlashi kerak: keyin aynan shu kodlar sotuvda, qaytarishda va hisobdan chiqarishda kerak boʻladi. Kodsiz ESF bilan kelgan markirovkali tovarni qabul qilmang (bizning maslahatimiz). Qaysi tovarlar markirovkali va qachondan — markirovka: qaysi tovarlar va qachondan.

Sotuv: chek faqat reyestrdagi kassadan

Bu boʻlim — dastur tanlashda eng muhimi: doʻkonda istalgan dasturni olib boʻlmaydi.

Kassa majburiy. MChJ uchun: «Tovarlarni chakana sotish yuridik shaxslar tomonidan faqat turgʻun savdo shoxobchalari yoki koʻchma savdo obyektlari orqali, nazorat-kassa texnikalarini majburiy qoʻllangan holda amalga oshirilishi mumkin» (Vazirlar Mahkamasining 407-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom, 19-band); YaTT uchun ham shunday: «faqat turgʻun oʻzining yoki ijaraga olingan savdo tarmoqlari orqali, nazorat-kassa texnikalari majburiy qoʻllangan holda» (30-band). Isteʼmolchi uchun: «Oldi-sotdi amalga oshirilganda isteʼmolchiga kassa yoki tovar cheki beriladi. Tovarni kassa yoki tovar chekini bermasdan sotish taqiqlanadi» («Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun, 10-modda).

Virtual kassa — bu dastur. Nizom uni shunday taʼriflaydi: «virtual kassa — fiskal modulga bogʻlanish imkoniyatiga ega boʻlgan, fiskal hujjatlarni hosil qiluvchi va hosil qilingan fiskal hujjatlarni fiskal maʼlumotlar operatoriga real vaqt rejimida uzatishni taʼminlovchi, cheklarni qogʻozga chop etish yoki ularni elektron shaklda yuborish funksiyasiga ega boʻlgan dasturiy mahsulot va ularning komplekslari» (943-son Nizom, 2-band). Soliq kodeksi ham nazorat-kassa texnikasi qatoriga fiskal hujjatlarni shakllantiruvchi va ularni fiskal maʼlumotlar operatori orqali soliq organlariga topshiruvchi «dasturiy-texnik majmualar»ni kiritadi (60-modda). Lekin «Oʻzbekiston Respublikasi hududida faqat belgilangan tartibda Davlat reyestriga kiritilgan onlayn-NKM va virtual kassalar yoki Marketpleysdan foydalanishga ruxsat etiladi» (Nizom, 3-band).

Hisob dasturi ham reyestrda. «Chakana savdo va umumiy ovqatlanish xizmatlarini koʻrsatuvchi tadbirkorlik subyektlari tomonidan foydalanilayotgan avtomatlashtirilgan hisobga olish oʻlchov vositalarini (axborot tizimlari, dasturiy mahsulotlari) majburiy ravishda soliq organlarining axborot tizimlari bilan integratsiya qilinishi va Davlat reyestriga kiritishi lozim» (Nizom, 4-band). Shu bandning 2026-yil 22-oktabrdan kuchga kirgan tahririda onlayn kassaga oʻtish grafigidagi muddatlar tugagandan keyin savdo shoxobchasida reyestrdagi kassa yoki virtual kassa «bilan bir vaqtda boshqa turdagi (ikkilamchi) fiskal maʼlumotlar hisobini yuritish tizimlaridan» foydalanish taqiqlanadi (umumiy ovqatlanish korxonalariga esa soliq tizimi bilan integratsiya qilinmagan hisob va buyurtma dasturlari ham); «Farmonning 4-bandi ikkinchi xatboshida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno» — grafikni ham, bu hollarni ham biz oʻqimadik. Javobgarlik ham sizda qoladi: «Xarid chekini toʻliq miqdorda shakllantirilishi hamda belgilangan tartibda xaridorga taqdim etilishi uchun masʼuliyat tadbirkorlik subyektlari zimmasiga yuklatiladi» (4-band).

Bizning talqinimizcha, doʻkonda chekni har doim reyestrdagi kassa yoki virtual kassa chiqaradi: tovar hisobi dasturi yo oʻzi shunday virtual kassa boʻladi, yo sotuvni reyestrdagi kassadan oladi. Lekin 4-band shu bilan tugamaydi: chakana savdoda ishlatiladigan hisob dasturining oʻzi ham soliq organlarining axborot tizimlari bilan integratsiya qilingan va Davlat reyestriga kiritilgan boʻlishi lozim. Saytdagi tovar hisobi va kassa maqolalari buni chek chiqarmaydigan hisob dasturiga ham tegishli deb oʻqiydi — daftar, jadval yoki dastur. Demak, «reyestrdagi kassa bilan ishlaydi» degan javob yetarli emas. Sotuvni dasturga alohida yozib, chekni boshqa kassadan chiqarish esa ham qoʻl mehnati, ham «ikkilamchi» tizim xavfi. Bir nuqtadagi ikkinchi reyestrdagi kassa esa, kassa haqidagi maqolamiz talqinicha, ikkilamchi tizim emas — u ham kassa: kassa, toʻlov ilovalari va CRM: har toʻlovga bitta chek. Bizning maslahatimiz: dastur sotuvchisidan ikkita narsani yozma soʻrang: dasturning oʻzi soliq tizimi bilan integratsiya qilinganmi va uning reyestrdagi raqami qanday; u qaysi reyestrdagi kassa bilan qanday ishlaydi. Oʻz dasturini virtual kassa sifatida reyestrga kiritish tartibini biz oʻqimadik (pastda, «Ochiq savollar»).

Chekdan dasturga. Dastur kassadan kunlik jami raqamni emas, har bir chek qatorini (tovar, miqdor, narx, MXIK) va qaytarishlarni olsin — shunda kechqurun kassa va dastur bir xil qoldiq koʻrsatadi (bizning maslahatimiz). Karta bilan toʻlovda ham chek beriladi: toʻlov terminali orqali qabul qilingan toʻlovlar uchun ham xaridorga «onlayn-NKM yoki virtual kassaning fiskal cheki berilishi shart», reyestrdagi kassalar esa «bank kartalaridan toʻlovlarni qabul qilish tizimlariga majburiy ulanishi, shuningdek, majburiy ravishda 2D skaner qurilmasi qoʻllanishi shart» (Nizom, 6-band). Bir toʻlovga bitta chek qanday chiqishi — kassa, toʻlov ilovalari va CRM: har toʻlovga bitta chek.

Markirovkali tovar sotuvi. 2025-yil 1-sentabrdan markirovkali tovarni chakana sotishda «markirovka kodi kiritilgandan soʻng onlayn nazorat-kassa texnikasining kassa cheki shakllantiriladi», «avval foydalanilgan markirovka kodlari kiritilganda onlayn nazorat-kassa texnikasining kassa chekini shakllantirishga yoʻl qoʻyilmaydi» (PQ-190, 7-band). Sotuvchi kassaga bogʻliq skaner bilan qadoqdagi kodni oʻqiydi va «har bir sotilgan mahsulotning isteʼmol yoki guruhlangan markirovka kodi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni elektron fiskal hujjatga kiritadi» (833-son Qoidalar, 76-band). Sinovda bitta markirovkali tovarni soting: chek chiqsin va qoldiq bir marta kamaysin, ikki marta emas.

Ulgurji savdo. «Raqamli markirovkalangan mahsulotlar faqat naqd pulsiz shaklda bank hisobvaraqlari orqali ulgurji sotiladi» (407-son Nizom, 10-band); chakana savdo bilan shugʻullanuvchilar markirovkali tovarni «ulgurji tarzda sotilishiga yoʻl qoʻyilmaydi» (19-band). Bizning talqinimizcha, doʻkon dasturi markirovkali tovarni ulgurji sotishga yoʻl bermasin.

Internet uzilsa. «Internet tarmogʻidagi vaqtincha uzilishlar boʻlganda xaridorlarga (mijozlarga) amalga oshirilgan xarid uchun cheklar offlayn rejimida berilishi mumkin. Bunda birinchi offlayn rejimda shakllangan chekni 48 soat ichida operatorga uzatilishi taʼminlanishi zarur» (Nizom, 31-band). Sinovda sotuv oʻrtasida internetni uzing: sotuv tugashi, internet qaytgach esa takror yozuvsiz qoʻshilishi kerak (bizning maslahatimiz). Kassalarni yonma-yon solishtirish — yonma-yon: 10 savol.

Qaytarish, hisobdan chiqarish va nasiya

Kamomadning koʻp qismi tovar yoʻqolgani emas, yozilmagan harakat: yozilmagan nasiya, qaytarish yoki singan tovar (amaliyot, qonun emas). Dastur bu uchtasini oson yozadigan boʻlsin.

Xaridor qaytarsa. «Pul mablagʻlarini qaytarish zarur boʻlgan hollarda sotuvchi xaridor tomonidan taqdim etilgan kassa cheki yoxud ushbu tovarga haq toʻlanganligini tasdiqlaydigan chekka tenglashtirilgan hujjat asosida xaridorga pul mablagʻlarini qaytarib berishi shart» (943-son Nizom, 35-band). Qaytarilgan tovarga ikki nusxada yukxati tuziladi, «ulardan biri tovar hisobotiga tikib qoʻyiladi», qaytarilgan pulga esa dalolatnoma rasmiylashtiriladi (36-band); pul xaridorning yozma arizasi asosida qaytariladi (37-band), va «foydalanuvchi tomonidan qaytarish kassa chek shakllantiriladi» (38-band). Maqbul sifatli nooziq-ovqat tovarini xaridor «xarid qilgan kunidan eʼtiboran oʻn kun ichida» almashtirishga yoki, bunday tovar sotuvda boʻlmasa, pulini qaytarib olishga haqli; almashtirish talabi ham, pulni qaytarish talabi ham, agar «tovardan foydalanilmagan, u shikastlanmagan, qadogʻi bilan qaytarilgan boʻlsa, uning isteʼmol xususiyatlari saqlangan va ushbu sotuvchidan sotib olganligini tasdiqlovchi asoslar boʻlsa», qanoatlantiriladi; pul, taraflar boshqacha kelishmagan boʻlsa, qanday shaklda toʻlangan boʻlsa, shunday shaklda qaytariladi, «almashtirib berilmaydigan tovarlar roʻyxati» esa Hukumat qoidalari bilan belgilanadi (Isteʼmolchilar huquqlari qonuni, 18-modda) — qaytarib olinmaydigan tovarlar.

Dastur qaytarishni asl chekka bogʻlab, tovarni qoldiqqa, nuqsonlisini esa alohida qoldiqqa qaytarishi, almashtirilmaydigan tovar guruhini esa kartada belgilab, qaytarishda ogohlantirishi kerak (bizning maslahatimiz). Markirovkali tovarda maʼlumotni tuzatish «avval sotilgan mahsulotni qaytarish alomati bilan elektron fiskal hujjat shaklida» yuboriladi (833-son Qoidalar, 90-band). Qaytarishning hujjatlari va soligʻi — kassada qaytarish: chek va hujjatlar, qaytarilgan tovar: soliq va ESF; markirovkali tovar — qaytarish, hisobdan chiqarish va xato kod.

Hisobdan chiqarish. Tartibi va soligʻi — chiqim: sotuv, qaytarish, hisobdan chiqarish. Markirovkali tovar sotuvdan boshqa sabab bilan (masalan, «buzilishi, brak qilinishi, yoʻq qilinishi, yaroqlilik muddatlari tugashi») aylanmadan chiqsa, Qoidalarning 80 va 81-bandlaridagi hollardan tashqari (ularni biz oʻqimadik), «3 ish kuni mobaynida soliq organlarining axborot tizimlari orqali» kodlarni aylanmadan chiqarish soʻrovnomasi yuboriladi (833-son Qoidalar, 79-band). Dasturda sabablar roʻyxati, har hujjatda masʼul kishi, markirovkali tovarda soʻrovnoma eslatmasi va oylik hisobot boʻlsin (bizning maslahatimiz).

Nasiya — «qarz daftar». Koʻp doʻkonlarda tanish xaridorlar «daftarga» oladi, puli keyin keladi (amaliyot, qonun emas). Tovar uchun bu sotuv, pul uchun qarz: tovar hisobida nasiya «sotilgan» ustuniga kirmasa, sanoqda «kamomad» chiqadi, aslida tovar mijozda — bitta tenglama: qoldiq qayerdan keladi. Dasturda har mijozning qarzi, qisman toʻlov va eslatma boʻlsin (bizning maslahatimiz). Chek turlari orasida «toʻlov turi (sotuv, qaytarish, boʻnak, boʻlib toʻlash, kredit)» bor (943-son Nizom, 7-band), va «toʻlovning boʻnak, boʻlib toʻlash, kredit turlari boʻyicha shakllantirilgan cheklarda QR-kod va fiskal belgi mavjud boʻlmaydi» (shu band); nasiyada qaysi chek qachon beriladi — buni soliq inspeksiyangizdan yozma soʻrang. Qarzni undirish tartibi — qaysi kuni nima qilinadi.

Mijoz telefoni. Nasiya yoki chegirma kartasi uchun telefon raqami — shaxsga doir maʼlumot. «Subyekt shaxsga doir maʼlumotlarga ishlov berish uchun rozilikni uning olinganligi faktini tasdiqlash imkonini beruvchi har qanday shaklda beradi» («Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 21-modda); maʼlumot qonunda sanalgan hollarda, jumladan maqsadga erishilganda yoki rozilik chaqirib olinganda yoʻq qilinishi lozim (17-modda). Bizning maslahatimiz: rozilikni belgilab qoʻyiladigan maydon yoki imzoli varaq bilan oling va mijoz rozilikni qaytarib olsa yoki maqsad tugasa, uning telefonini dasturdan oʻchirish mumkinligini tekshiring; bizning talqinimizcha, sotuv va qarz hujjatlari esa saqlash muddatigacha qoladi (pastda, «Saqlash muddati va zaxira»).

Sanoqda farq chiqsa, avval maʼlumotni tekshiring, keyin odamni — kamomad chiqsa: uch qadam; muammo dasturdami yoki uni ishlatishdami — muammo qayerda: tizimdami yoki ishlatishda.

Sanash: skaner yordam beradi, lekin tovar sanaladi

«Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot maʼlumotlarining toʻgʻriligi hamda ishonchliligi aktivlar va majburiyatlarni majburiy tarzda inventarizatsiyadan oʻtkazish orqali tasdiqlanadi» («Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, 16-modda). Inventarizatsiya standarti (19-son BHMS) boʻyicha «Tovar-moddiy zaxiralar bir yilda kamida bir marta inventarizatsiyadan oʻtkaziladi», oziq-ovqat mahsulotlari esa «har chorakda»; «yillik moliyaviy hisobotni tuzish oldidan» ham (hisobot yilining 1-oktabridan keyin sanalgan mol-mulkdan tashqari); «moddiy javobgar shaxslar almashganda (ishlarni qabul qilish — topshirish kunida)» ham (5-band; bu qator ishlab chiqarish zaxiralari qatorida turadi, bizning talqinimizcha u tovarga ham tegishli). Bu standart YaTTga qanday tegishli ekanini biz oʻqigan qatorlar aytmaydi (pastda, «Ochiq savollar»).

Dastur nima qila oladi. «Inventarizatsiya roʻyxatlari texnika vositalari, axborot tizimi va axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yoki qogʻozda shaklda toʻldirilishi mumkin» (19-son BHMS, 18-band). Roʻyxatga har bir tovar «nomenklatura raqami, turi, guruhi, artikuli, navi va miqdori koʻrsatilgan holda» kiritiladi (37-band). Demak, dastur roʻyxatni kartadagi maʼlumot bilan oʻzi tayyorlashi, telefon yoki terminal bilan skanerlangan miqdorni qabul qilishi va farq qaydnomasini chiqarishi mumkin.

Dastur nima qila olmaydi. «Inventarizatsiya paytida qiymatliklarning mavjudligi majburiy sanash, tarozida tortish, oʻlchash yoʻli bilan aniqlanadi» (15-band). «Roʻyxatlarga qiymatliklar qoldigʻi haqidagi maʼlumotlarni moddiy javobgar shaxslar tomonidan berilgan yoki haqiqatda mavjudligini tekshirmasdan turib hisob maʼlumotlari boʻyicha qayd etish qatʼiyan taqiqlanadi» (38-band). Bizning talqinimizcha, dasturdagi qoldiq sanoqning oʻrnini bosmaydi: skaner kodni oʻqiydi, lekin javondagi har bir donani odam sanaydi, roʻyxatni komissiya va moddiy javobgar shaxs imzolaydi. Buyruq, komissiya va roʻyxatlar — qaysi hujjat qachon kerak; tizim bilan sanash nimani almashtirmasligi — inventarizatsiya qoʻllanmasi.

Koʻr sanash (bizning maslahatimiz): sanayotgan kishining ekranida hisobdagi miqdor koʻrinmasin — u faqat oʻzi sanaganini kiritadi, solishtirishni keyin dastur qiladi. Sinovda shuni soʻrang: sanash ekranida kutilgan miqdorni yashirsa boʻladimi.

Telefon yoki terminal (amaliyot, qonun emas): telefon kamerasi bir javon va oz tovar uchun qulay, lekin koʻp tovarda sekinroq va batareyasi tez tugaydi; tovar turi koʻp va sanoq tez-tez boʻlsa — maʼlumot yigʻuvchi terminal yoki telefonga taqiladigan skaner. Markirovkali tovar har bir kodni skanerlab sanaladi.

Sanoqdan keyin. Farq bir hujjat bilan tuzatilsin — sanoq natijasi, komissiya qarori va kim tasdiqlagani bilan; qoldiqni «qoʻlda toʻgʻrilash» tugmasi faqat egasida boʻlsin (bizning maslahatimiz). Oradagi tanlab sanash qanday tashkil etiladi — oradagi sanashlar; farq chiqsa nima qilish — farq chiqsa.

Doʻkon, ombor va bir nechta nuqta

Bitta doʻkon, ulgurji ombor va bir nechta nuqta bir xil dasturdan turli narsani talab qiladi (bizning maslahatimiz; «sotuv hujjati» qatori qonundan, yuqorida).

Ish Bitta doʻkon Kichik ulgurji ombor Bir nechta nuqta
Asosiy ish Sotuv kassadan, nasiya, kunlik qoldiq Kirim, buyurtma boʻyicha yigʻish, joʻnatish Har bir nuqtaning sotuvi va qoldigʻi, nuqtalar orasida koʻchirish
Kirim ESF yoki chek bilan, kam qatorli Koʻp qatorli ESF, qisman yetkazib berish, buyurtma bilan solishtirish Markaziy omborga yoki toʻgʻridan-toʻgʻri nuqtaga
Sotuv hujjati Reyestrdagi kassa cheki Xaridor firmaga hisobvaraq-faktura Har bir nuqtada reyestrdagi kassa
Markirovkali tovar Kodni sotuvda skanerlash Kodlarni ESFga qoʻshish; ulgurji — faqat naqd pulsiz Koʻchirishda kodlar tovar bilan birga yursin
Oʻlchov birligi Dona, kg, litr Quti va dona, qadoq Ikkalasi ham
Sanash Oyda yoki chorakda toʻliq, oradagi tanlab sanash Tokcha boʻyicha navbatma-navbat Har bir nuqtada alohida, bitta kunda emas
Minimal qoldiq Har bir tovar boʻyicha eslatma Tovar va mijoz boʻyicha, yetkazib beruvchiga buyurtma loyihasi Har bir nuqta boʻyicha alohida
Hisobot Kunlik sotuv, nasiya, sotilmay turgan tovar Tovar aylanishi, yetkazib beruvchi va xaridor boʻyicha Nuqtalar yonma-yon, yoʻldagi tovar

Minimal qoldiq. Tez sotiladigan tovar tugasa — sotuv yoʻqoladi, sotilmaydigani koʻp boʻlsa — pul omborda qamaladi (amaliyot, qonun emas). Dastur qoldiq minimaldan tushganda egasiga xabar bersin va sotuvga qarab buyurtma loyihasini tayyorlasin (bizning maslahatimiz). Qayta buyurtma nuqtasi va sotilmay turgan tovar qanday hisoblanadi — uch raqam.

Koʻchirish. Bir nuqtadan ikkinchisiga tovar — bitta hujjat: birinchi nuqtada qoldiq kamayadi, ikkinchisida oshadi, yoʻldagisi «yoʻldagi tovar» boʻlib koʻrinadi (amaliyot, qonun emas); ikki alohida amal boʻlsa, bittasi unutilganda tovar «yoʻqoladi». Har bir nuqtaning kassasi «aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshirishni boshlashdan oldin» roʻyxatdan oʻtkaziladi (943-son Nizom, 16-band). Ikki nuqtani bitta hisobda yuritish — boshqaruv: ikki joyni bitta hisobda yuritish.

Bitta qoldiq — bir nechta sotuv kanali. Bir tovar doʻkonda ham, saytda ham, marketpleysda ham sotilsa, qoldiq bitta boʻlishi va har sotuvda kamayishi kerak; aks holda saytdan buyurtma qilingan tovar javonda allaqachon yoʻq boʻladi (amaliyot, qonun emas). Marketpleys omborida turgan tovar sizning hisobingizdan chiqadimi yoki yoʻqmi, sotuv sxemasiga bogʻliq — FBO, FBS, DBS yoki EDBS: qaysi biri sizga.

Kafe ombori boshqacha: tovar sotilmaydi, retsept boʻyicha oshxonaga beriladi — oshxona ombori: kirim, saqlash, oshxonaga berish.

Rollar, oflayn ishlash, eksport va zaxira

Rollar (bizning maslahatimiz; amaliyot, qonun emas). Sotuvchi — sotadi va qaytaradi; omborchi — kirim va koʻchirish; egasi — hammasi. Sotuvchi xarid narxini koʻrmasin, sotuvni oʻchira va narxni oʻzgartira olmasin — sinovda shuni tekshiring. Umuman — xodimlar, kirish huquqlari va kim javob beradi; bitta kassada bir nechta sotuvchi — brigada: bir kassa, bir necha kishi.

Kim nimani oʻzgartirdi. «Boshlangʻich hisob hujjatlariga xoʻjalik operatsiyasi ishtirokchilari tomonidan tasdiqlanmagan tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi» («Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, 14-modda). Bizning talqinimizcha, dasturda tuzatish eski yozuvni jimgina almashtirmasligi, balki kim, qachon va nimani oʻzgartirgani bilan qolishi kerak. Sinovda bitta kirim hujjatini oʻzgartiring va tarixini koʻring.

Oflayn ishlash. Internet uzilganda kassa oflayn chek bera oladi, lekin birinchi oflayn chek 48 soat ichida operatorga yetishi kerak (yuqorida, «Sotuv»); dastur ham internet uzilganda sotuvni toʻxtatmasligi va keyin takror yozuvsiz qoʻshishi kerak. Mahalliy yoki bulutli dastur — mahalliy va bulutli dasturlar; elektr yoki internet uzilganda nima qilish — elektr yoki internet uzilsa.

Eksport. Tovarlar, qoldiq, sotuvlar va qarzlarni umumiy formatdagi faylga istalgan vaqtda oʻzingiz chiqara olishingiz kerak — yordam xizmatiga yozmasdan (bizning maslahatimiz). Toʻlashdan oldin sinang: 30 daqiqalik test: maʼlumotni olib keta olamizmi.

Saqlash muddati va zaxira. MChJda boshlangʻich hujjatlar va registrlar «qonunchilikda belgilangan muddatlar mobaynida, biroq hisobot yilidan keyin kamida besh yil» saqlanadi («Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, 29-modda); soliq hujjatlari — soliq toʻlanadigan kalendar yildan keyingi «uch yil mobaynida», «agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa» (Soliq kodeksi, 22-modda). Bizning maslahatimiz: eski bazani shu muddatgacha oʻchirmang, zaxirasi oʻzingizda ham boʻlsin — zaxira nusxa: 3-2-1 qoidasi. Dastur va maʼlumot qayerda turadi — qaysi tizim qayerda turadi.

Eski daftar yoki jadvaldan oʻtish. Ochilish qoldigʻi uchun bitta sana tanlang — maʼlumotlarni koʻchirish: tozalash, bitta sana, sinov. Bir dasturdan boshqasiga oʻtish — bir dasturdan boshqasiga oʻtish.

Uskunalar, «bepul» va «telefonda»

2D skaner. Reyestrdagi kassa va virtual kassada «majburiy ravishda 2D skaner qurilmasi qoʻllanishi shart» (943-son Nizom, 6-band). Markirovkali tovar sotuvchilari uchun kassaga ulangan, «shtrix-kodlar va raqamli markirovka kodlarini toʻgʻri oʻqishni va aniqlashni taʼminlovchi maxsus qurilmalardan (2D-skanerlar, maʼlumotlarni yigʻuvchi terminallar yoki boshqa turdagi maxsus qurilmalar)» foydalanish majburiy (Prezidentning 2021-yil 4-oktabrdagi PQ-5252-son qarori, 3-band). Oddiy chiziqli skaner markirovka kodini oʻqimasligi va doʻkonga birinchi haftada nima kerakligi — doʻkon: birinchi hafta roʻyxati. Sinovda skaneringizni oʻzingiz bilan olib boring: dastur aynan shu qurilmani taniydimi (bizning maslahatimiz).

Yorliq printeri (amaliyot, qonun emas). Shtrix-kodi yoʻq tovar uchun dastur oʻz shtrix-kodini yaratib, oddiy yorliq printerida chop eta olsin; narx yorligʻi ham shu printerdan chiqadi. Sinovda bitta shtrix-kodsiz tovarga yorliq chop eting va uni kassada skanerlang.

Tarozi. «Sotuvchi qoʻllashga ruxsat berilgan oʻlchash vositalariga ega boʻlishi va ularni soz holatda saqlashi, ularning metrologiya tekshiruvini oʻz vaqtida va belgilangan tartibda oʻtkazishi shart»; «Barcha oʻlchash vositalari davlat metrologiya xizmatining metrologiya tekshiruvidan oʻtganligini tasdiqlovchi sertifikatga (yoki guvohnomaga) ega boʻlishi kerak» (75-son Qoidalar, 7–8-bandlar). Xaridor «tosh-tarozining toʻgʻriligini, unga berilgan tovarning oʻlchamini» tekshira oladi (18-band); tarozilar xaridorlar «tovarni tortish va berishning butun jarayonini koʻradigan qilib» oʻrnatilishi kerak (9-band). Qiyoslashdan oʻtkaziladigan oʻlchash vositalari roʻyxatida «Chakana savdoda qoʻllanadigan tovarlar massasini, shu jumladan narxi va qiymatini koʻrsatgan holda oʻlchash uchun tarozilar» bor, lekin bu roʻyxat «2027-yil 1-yanvardan oʻz kuchini yoʻqotadi»; oʻrniga keladigan hujjatni biz topmadik, shuning uchun qiyoslash muddatini yozmaymiz. Tarozi sertifikati muddatini dasturdagi eslatmaga qoʻying (bizning maslahatimiz).

«Bepul». Biz oʻqigan hujjatlarda tovar hisobi uchun bitta bepul narsa bor — 943-son Nizomda: soliq organi ishlab chiqqan virtual kassa dasturining asos qismi. «Soliq qoʻmitasi tomonidan ishlab chiqilgan virtual kassa dasturiy mahsulotining asos qismi (bazasi) tadbirkorlik subyektlariga bepul beriladi. Unda mahsulotlarni kirim qilish, kassa chekini shakllantirish, fiskal modul bilan integratsiya qilish, cheklarni onlayn rejimda operatorga yuborish, Z-hisobotni shakllantirish, foydalanuvchilarni boshqarish, offlayn rejimida ishlash, tovarlar nomenklaturasini yuritish, umumiy hisobotlarni shakllantirish imkoniyatlari mavjud boʻladi» (943-son Nizom, 5-band). Uni ham shu maqoladagi sinov kuni bilan tekshiring.

Boshqa «bepul» tariflarda ochiq sahifalarga koʻra (amaliyot, qonun emas) koʻpincha bitta foydalanuvchi, cheklangan tovar yoki buyurtma soni va bitta ombor boʻladi; kassa va buxgalteriya bilan aloqa, oflayn ishlash odatda pullik; sinov tugagach baʼzi narsa yopiladi. Raqamlar manbadan manbaga farq qiladi — chegaralarni yozma soʻrang. Amalda Oʻzbekistonda yana bitta chegara bor: bepul dastur reyestrdagi kassa bilan ishlamasa, kimdir har sotuvni qayta yozadi yoki qoldiq oy oxiriga borib «suzib» ketadi.

«Telefonda». Biz oʻqigan hujjatlarning hech biri kassani telefonda ishlatishni taqiqlamaydi; virtual kassa «dasturiy mahsulot», shuning uchun bizning talqinimizcha telefondagi ilova ham kassa boʻla oladi — faqat u reyestrda boʻlsa, fiskal modul bilan ishlasa, bank kartalaridan toʻlov qabul qilish tizimlariga ulangan boʻlsa va 2D skaner ulansa (943-son Nizom, 2, 3, 6-bandlar; qurilmalarga texnik talablar ilovasini biz oʻqimadik). Amaliyotda (qonun emas) telefon egasining «oynasi» sifatida yaxshi: kunlik sotuv, qoldiq va qarzlar.

Sinov kuni: oʻz 20 ta tovaringiz bilan

Namuna maʼlumotlar bilan koʻrsatilgan dastur deyarli har doim yaxshi koʻrinadi. Toʻlashdan oldin bitta ish kunini oʻz tovaringiz bilan oʻtkazing (bizning maslahatimiz; amaliyotdagi tanlash qoʻllanmalari asosida).

SINOV KUNI: 10 AMAL
1. 20 ta tovarni oʻz
   jadvalingizdan yuklang
2. Bitta haqiqiy ESF bilan
   kirim qiling
3. Reyestrdagi kassadan
   10 ta sotuv
4. 1 markirovkali sotuv
5. Sotuv oʻrtasida
   internetni uzing
6. 1 qaytarish va
   1 hisobdan chiqarish
7. 1 nasiya, keyin qisman
   toʻlov
8. 1 koʻchirish (2 nuqta
   boʻlsa)
9. Bir javonni sanang
10. Hammasini faylga
    chiqaring

Nimani koʻrishingiz kerak:

  1. 20 ta tovar — shtrix-kodli, shtrix-kodsiz, tarozidagi, qutida kelib donalab sotiladigan va markirovkali tovar bor; har birida MXIK kodi saqlangan.
  2. ESF va kassa — qatorlar qayta yozilmadi; oʻnta chekdan keyin qoldiq cheklar bilan bir xil.
  3. Markirovkali sotuv — chek chiqdi, qoldiq bir marta kamaydi.
  4. Internet — sotuv tugadi, keyin takror yozuvsiz qoʻshildi.
  5. Qaytarish, hisobdan chiqarish, nasiya — qaytarish cheki chiqdi; sabab va masʼul yozildi; qisman toʻlovdan keyin qarz toʻgʻri.
  6. Koʻchirish va sanoq — ikkala qoldiq bitta hujjat bilan oʻzgardi; sanovchi kutilgan miqdorni koʻrmadi.
  7. Eksport — hammasi faylga oʻzingiz tomondan chiqdi.
  8. Ulgurji ombor boʻlsa — 3-qadamning oʻrniga bitta xaridor firmaga ESF yozing (markirovkali tovar boʻlsa — kodlari bilan): qatorlar kartadan oʻzi toʻldi, qoldiq bir marta kamaydi.

Har qadamdan keyin dastur aytgan raqam javonda borligini qoʻlda tekshiring. Ikki kassa boʻlsa, ikkalasidan soting va kun oxirida har kassa yakuni dastur bilan mos kelishini koʻring. 2–9-qadamlarni har kuni shu dasturda ishlaydigan sotuvchi oʻzi bajarsin — siz emas (amaliyot, qonun emas). Bu — saytdagi toʻrt sinovning tovar uchun koʻrinishi: tayyor dastur, buyurtma yoki borini ulash.

Yozma nimani olish kerak

Sinov kunidan keyin javoblarni shartnoma yoki taklifga yozdiring (bizning maslahatimiz):

  1. Integratsiya va reyestr — dasturning oʻzi soliq tizimi bilan integratsiya qilinganmi va Davlat reyestridagi raqami qanday; u oʻzi virtual kassami yoki qaysi reyestrdagi kassa bilan ishlaydi; sotuv kassadan qanday tushadi.
  2. ESF va markirovka — ESF qatorlari va markirovka kodlari qanday olinadi; bu narx ichidami yoki alohida.
  3. Oflayn — internet uzilganda sotuv davom etadimi, keyin qanday qoʻshiladi.
  4. Chegaralar — foydalanuvchi, tovar, nuqta, ombor va hujjatlar soni; bepul va pullik tarifda alohida.
  5. Sinov tugaganda — nima yopiladi va maʼlumot qoladimi.
  6. Toʻlov toʻxtasa — maʼlumot qancha vaqt saqlanadi va qaysi formatda beriladi.
  7. Eksport — qaysi maʼlumot, qaysi formatda, kim chiqaradi.
  8. Yordam — qaysi tilda, qaysi soatlarda; kassa ishlamay qolsa kimga qoʻngʻiroq qilinadi.

Umumiy roʻyxat — toʻlashdan oldin nimani yozma olish kerak; buxgalteriya va kassa tomonidagi savollar — tanlashdan oldin 12 savol; toʻlov shakllari — toʻlashning uch yoʻli.

Tekshiruv roʻyxati

Bizning maslahatimiz — butun roʻyxat uchun.

Tanlashdan oldin:

  1. Qaysi muammo eng koʻp pul yoʻqotayotgani yozilgan: kamomad, tugab qolgan tovar, qarz yoki qoʻlda yozish.
  2. Tovarlar roʻyxati bir joyda: nom, birlik, shtrix-kod, MXIK kodi, markirovka belgisi.
  3. Nechta nuqta, nechta sotuvchi va qaysi kassa ishlatilishi maʼlum.

Qonundagi qism:

  1. Sotuv reyestrdagi kassa yoki virtual kassadan; dasturning oʻzi soliq tizimi bilan integratsiya qilingan va reyestrda — uning raqami va qaysi kassa bilan ishlashi yozma olingan.
  2. Chekda tovar nomi, shtrix-kod va katalog kodi; markirovkali tovar kodli ESF bilan keladi va kod skanerlangach sotiladi; kassada 2D skaner.
  3. Inventarizatsiya sanab oʻtkaziladi, roʻyxat imzolanadi; tarozining sertifikati bor.
  4. MChJning buxgalteriya hujjatlari kamida besh yil, soliq hujjatlari uch yil saqlanadi; mijoz telefoni uchun rozilik olingan.

Sinov va toʻlashdan oldin:

  1. Sinov kunining oʻnta amali oʻz tovaringiz bilan bajarilgan; sotuvchi sotuvni oʻchira, narxni oʻzgartira va xarid narxini koʻra olmaydi.
  2. Sakkiz savolga yozma javob bor.
  3. Ochilish qoldigʻi uchun bitta sana tanlangan; eski daftar yoki jadval faqat oʻqish uchun.

Qonun nima deydi

  • «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun (OʻRQ-404 tahririda, 2016-yil 13-aprel; 2026-yil 14-iyuldagi tahrir): 6, 13, 14, 16, 29-moddalar.
  • 19-son BHMS «Inventarizatsiyani tashkil etish va oʻtkazish» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 141-son buyrugʻi, roʻyxat raqami 3548; 2025-yil 9-dekabrdagi tahrir): 5, 15, 18, 37, 38-bandlar.
  • Soliq kodeksi (2019-yil 30-dekabr; 2026-yil 21-oktabrdagi tahrir): 22, 47, 60-moddalar.
  • Vazirlar Mahkamasining 943-son qarori (2019-yil 23-noyabr) bilan tasdiqlangan onlayn kassa va virtual kassa Nizomi (2026-yil 16-sentabrdagi tahrir; 4-bandning birinchi xatboshisi 2026-yil 22-oktabrdan yangi tahrirda): 2, 3, 4, 5, 6, 7, 16, 31, 35, 36, 37, 38-bandlar.
  • Prezidentning PQ-5252-son qarori (2021-yil 4-oktabr; 2026-yil 20-maydagi tahrir): 2, 3-bandlar.
  • Vazirlar Mahkamasining 833-son qarori (2020-yil 31-dekabr) bilan tasdiqlangan markirovka Qoidalari (2026-yil 23-yanvardagi tahrir): 4, 49¹, 76, 79, 90, 96¹-bandlar.
  • Prezidentning PQ-190-son qarori (2025-yil 23-may): 3, 7-bandlar.
  • Vazirlar Mahkamasining 23-son qarori (2026-yil 23-yanvar): 4-band.
  • Vazirlar Mahkamasining 407-son qarori (2002-yil 26-noyabr) bilan tasdiqlangan ulgurji va chakana savdo Nizomi (2026-yil 15-oktabrdagi tahrir): 10, 19, 30-bandlar.
  • Vazirlar Mahkamasining 75-son qarori (2003-yil 13-fevral) bilan tasdiqlangan Chakana savdo qoidalari (2026-yil 21-iyuldagi tahrir): 7, 8, 9, 18, 20-bandlar.
  • «Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun (1996-yil 26-aprel, 221-I; 2025-yil 18-oktabrdagi tahrir): 10, 11, 18-moddalar.
  • «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun (2019-yil 2-iyul, OʻRQ-547; 2026-yil 12-sentabrdagi tahrir): 17, 21-moddalar.
  • «Elektron hujjat aylanishi toʻgʻrisida»gi Qonun (2004-yil 29-aprel, 611-II; 2026-yil 14-iyuldagi tahrir): 7-modda.
  • Qiyoslashdan oʻtkazilishi lozim boʻlgan oʻlchash vositalari turkumlarining roʻyxati (2025-yil 10-fevral, roʻyxat raqami 3606): 2027-yil 1-yanvardan oʻz kuchini yoʻqotadi.
  • Bu maqola uchun oʻqilmagan: onlayn kassaga oʻtish grafigi va 4-banddagi istisno hollari (PF-5813-son Farmon); 943-son qarorning kassa va virtual kassaga texnik talablar hamda Davlat reyestri tartibi haqidagi ilovalari; markirovkalanadigan tovarlarning toʻliq roʻyxati; buxgalteriya hujjatlari va hujjat aylanishi haqidagi vazirlik buyrugʻi; oʻlchash vositalarini qiyoslash tartibi va 2027-yildan amal qiladigan roʻyxat.
  • Qonun emas: dasturlar, tanlash qoʻllanmalari va hisobchilar portalining ochiq sahifalari (2026-yil 22-noyabrda oʻqilgan) — bepul tariflar, telefon va terminal, yorliq, tarozi va sinov haqidagi amaliyot.

Ochiq savollar

  • Oʻz dasturini reyestrga kiritish. Nizom biznes oʻz avtomatlashtirilgan hisob kompleksini virtual kassa sifatida reyestrga kiritishini nazarda tutadi (4-band), lekin bu qanday qilinishini belgilaydigan ilovani biz oʻqimadik. Chek chiqarmaydigan hisob dasturi reyestrga qanday shaklda kiritilishini ham biz oʻqigan qatorlar aytmaydi. Dastur sotuvchisidan uning reyestrdagi raqamini yozma soʻrang.
  • Jadval «dasturiy mahsulot»mi. Elektron jadval 943-son Nizomning 4-bandidagi dasturiy mahsulotlarga kiradimi — biz oʻqigan matnlar aytmaydi; soliq inspeksiyangizdan yozma soʻrang (saytdagi tovar hisobi maqolasida ham shunday).
  • YaTT va inventarizatsiya. Buxgalteriya hisobi qonuni YaTT «qonunchilikda belgilangan tartibda hisob yuritadi» deydi (6-modda); 19-son BHMSdagi muddatlar buxgalteriya hisobini yuritmaydigan YaTTga qanday tegishli ekani biz oʻqigan qatorlarda aytilmagan. Bizning maslahatimiz: yiliga kamida bir marta va sotuvchi almashganda baribir sanang.
  • Nasiyada chek. Chek turlari orasida «boʻlib toʻlash» va «kredit» bor, lekin oddiy nasiyada chek qachon va qaysi tur bilan berilishi biz oʻqigan qatorlarda aniq yozilmagan; soliq inspeksiyangizdan yozma soʻrang.
  • Tarozi 2027-yildan. Qiyoslash roʻyxati 2027-yil 1-yanvardan kuchini yoʻqotadi; oʻrniga kelgan hujjatni topmadik. Tarozi tekshiruvi talabi (75-son Qoidalar, 7–8-bandlar) esa turibdi.
  • Yangi tahrir. lex.uz da Soliq kodeksining 2026-yil 12-dekabrdan kuchga kiradigan tahriri koʻrsatilgan; u biz iqtibos keltirgan moddalarda emas, boshqa moddalarda belgilangan, lekin tahrirlarni solishtirmadik.
  • Umumiy MXIK kodlari. Chiqarish kuni tekshiring: markirovkali tovar kartasidagi umumiy MXIK kodi milliy katalogda hali amal qiladimi.

Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik yoki buxgalteriya maslahati emas.

Manbalar (tekshirilgan sana 2026-yil 22-noyabr): «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun: 6-modda, YaTT, 13-modda, imzo, 14-modda, rekvizitlar, 14-modda, elektron hujjat, 14-modda, tuzatishlar, 16-modda, inventarizatsiya, 29-modda, saqlash; 19-son BHMS: 5-band, 5-band, oziq-ovqat, 5-band, yillik hisobot, 5-band, moddiy javobgar shaxs, 15-band, 18-band, 37-band, 38-band; Soliq kodeksi: 22-modda, chek, 22-modda, saqlash, 47-modda, 47-modda, elektron shakl, 47-modda, kassa cheki, 60-modda; 943-son qaror va Nizom: 2-band, virtual kassa, 3-band, 4-band, ikkilamchi tizimlar, 4-band, integratsiya va reyestr, 4-band, masʼuliyat, 5-band, bepul asos qism, 6-band, terminal orqali toʻlov, 6-band, 2D skaner, 6-band, muddat oʻtgan tovar, 7-band, chek maʼlumotlari, 7-band, markirovka belgisi, 7-band, shtrix-kod, 7-band, toʻlov turi, 16-band, 31-band, oflayn, 35-band, qaytarish, 36-band, yukxati, 37-band, ariza, 38-band, qaytarish cheki; PQ-5252: 2-band «a», 2-band «b», 3-band; 833-son qaror va Qoidalar: 4-band, MXIK, 49¹-band, 76-band, 79-band, 79-band, sabablar, 90-band, 96¹-band, 96¹-band, kodsiz ESF, 96¹-band, markirovkalanmagan tovar, 96¹-band, kodsiz sotuv; PQ-190: 3-band «b», 7-band «b», 7-band, chek koddan keyin, 7-band, takror kod; 23-son qaror: 4-band, ESF, 4-band, chek; 407-son qaror va Nizom: 10-band, 19-band, 19-band, ulgurji, 30-band; 75-son qaror va Qoidalar: 7-band, 8-band, 9-band, 18-band, 20-band; «Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun: 10-modda, 11-modda, 18-modda, 18-modda, shartlar, 18-modda, qaytarish shakli, 18-modda, roʻyxat; «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun: 17-modda, 21-modda; «Elektron hujjat aylanishi toʻgʻrisida»gi Qonun: 7-modda; qiyoslash roʻyxati: tarozilar, kuchini yoʻqotish. Amaliyot (qonun emas): dasturlar, tanlash qoʻllanmalari va hisobchilar portalining ochiq sahifalari, 2026-yil 22-noyabrda oʻqilgan; nomlarini keltirmaymiz. Sayt maqolalari: doʻkonda tovar hisobi, hisob dasturini tanlash, tovar belgisi va markirovka, virtual kassa yoki onlayn NKM.

Boshlash

Tizimingizni maʼlumotlaringizda 3 kunda koʻrsatamiz — bepul.

Tashkilotingiz nima qilishini va nimani tartibga keltirmoqchi ekaningizni yozing.