Ish haqi hisoblash: xodimning bir oyi — oklad, soliq, qoʻlga tegadigani va ish beruvchi xarajati (2026)
Avada · Tekshirilgan sana: 2026-yil 17-noyabr · Manbalar — maqola oxirida
Ochiq aytamiz: Avada ish haqingizni siz uchun hisoblamaydi, buxgalteriya va yuridik xizmat koʻrsatmaydi. Biz biznes uchun CRM, sayt va Telegram-botlar yaratamiz va yuritamiz. Bu yerda hech qanday summa yozmaymiz: misollarda oylikni 100 deb olamiz va qolganini shu 100 ga nisbatan koʻrsatamiz (bu hisob uchun son, pul birligi emas); eng kam ish haqi va boshqa miqdorlarni lex.uz da tekshiring. Maqola xodim yollagan doʻkon, kafe, oʻquv markazi, xususiy klinika yoki boshqa kichik biznes egasi va uning buxgalteri uchun — YaTT yoki MChJ.
Qisqasi
- Formula bitta: hisoblangan ish haqi − 12 % daromad soligʻi = qoʻlga tegadigani. Oylik 100 boʻlsa, xodim 88 oladi (Soliq kodeksi, 381-modda).
- Ijtimoiy soliq — ustidan. Ish beruvchi oʻz hisobidan yana 12 % toʻlaydi; xodimdan ushlanmaydi. 100 lik oylik ish beruvchiga 112 ga tushadi (405, 407-moddalar). Budjet tashkilotida — 25 %.
- Pensiya badali 12 % ichida. Jamgʻarib boriladigan pensiya badali hisoblangan soliqdan ayriladi, ustiga qoʻshilmaydi — xodimdan jami 12 % ushlanadi, ortiq emas (385-modda, 7-qism).
- Qoʻshimcha soatlar alohida haq oladi: ish vaqtidan tashqari birinchi ikki soat kamida 1,5 baravar, keyingisi kamida 2 baravar; tungi soat kamida 1,5 baravar; bayram va dam olish kuni — oyligi bor xodimga oyligidan tashqari kamida bir kunlik stavka (Mehnat kodeksi, 262, 263, 264-moddalar).
- Oyiga kamida ikki marta toʻlanadi — avans va qolgani, oraligʻi odatda 16 kundan oshmaydi. Kechiksa, har bir kun uchun kompensatsiya, aybdan qatʼi nazar (253, 333-moddalar).
Mundarija
- Qisqa javob: oylik 100 boʻlsa (jadval)
- Hisoblangan ish haqi nimadan iborat
- Toʻliq boʻlmagan oy
- Ish vaqtidan tashqari, dam olish, bayram va tungi soatlar
- Daromad soligʻi: 12 foiz oylikdan ushlanadi
- Ijtimoiy soliq: 12 foiz ish beruvchidan
- Aylanmadan soliq toʻlovchi firma va YaTT
- Ushlab qolishlar: 50 va 70 foiz chegarasi
- Toʻliq misol: bir oy boshidan oxirigacha
- Qachon toʻlanadi: avans, oylik, boʻshash, kechikish
- Hisob varaqasi: nimalar yoziladi
- Tekshiruv roʻyxati
- Qonun nima deydi
- Ochiq savollar
Qisqa javob: oylik 100 boʻlsa
Xodim oyning ish vaqti normasini toʻliq ishladi, qoʻshimcha soat yoʻq, ushlanma yoʻq.
| Qator | Kim toʻlaydi | Natija | Asos |
|---|---|---|---|
| Hisoblangan ish haqi (oklad) | — | 100 | Mehnat kodeksi, 248-modda |
| Daromad soligʻi (JShDS) 12 % | Xodim (ish beruvchi ushlab qoladi) | − 12 | Soliq kodeksi, 381, 386-moddalar |
| shu jumladan pensiya badali | 12 ning ichidan | (ustiga emas) | 385-modda, 7-qism |
| Qoʻlga tegadigani | — | 88 | — |
| Ijtimoiy soliq 12 % | Ish beruvchi, oʻz hisobidan | + 12 | 405, 407-moddalar |
| Ish beruvchiga jami xarajat | — | 112 | — |
Oylik (hisoblangan) 100
JShDS 12 % − 12
Qoʻlga 88
Ijtimoiy soliq 12 % + 12
Ish beruvchiga jami 112
Eng koʻp uchraydigan xato: «oylikdan 24 % ketadi» deyish. Yoʻq: 12 % xodimning oyligidan ushlanadi, yana 12 % ish beruvchi ustidan toʻlaydi. Teskari hisob ham shundan: xodim qoʻliga 88 olishi kerak boʻlsa, oylik = 88 ÷ 0,88 = 100.
Asos: Mehnat kodeksi, 243, 248-moddalar; Soliq kodeksi, 381, 385, 386, 405, 407-moddalar.
Hisoblangan ish haqi nimadan iborat
Kodeks taʼrifi: ish haqi — xodimning malakasi, ishning murakkabligi, miqdori, sifati va sharoitiga qarab toʻlanadigan «mehnat uchun mukofot summasi», shuningdek kompensatsiya va ragʻbatlantiruvchi toʻlovlar (Mehnat kodeksi, 243-modda, 2-qism).
- Ikki qism. «Ish haqi asosiy (bazaviy) va qoʻshimcha (oʻzgaruvchan) qismlardan iborat boʻladi» (248-modda, 1-qism). Asosiy qism — oklad yoki tarif stavkasi, u «haqiqatda ishlab berilgan vaqt yoki haqiqatda bajarilgan ish uchun hisoblanadi» (248-modda, 2-qism). Qoʻshimcha qism — ustamalar, qoʻshimcha toʻlovlar, mukofotlar (248-modda, 3-qism; 252-modda). Mukofotni nimaga va qanday berish — xodimlarni ragʻbatlantirish.
- Oklad — qoʻshimchalarsiz, vaqt birligi uchun qatʼiy belgilangan haq (250-modda, 5-qism). Vaqtbay, ishbay yoki boshqa tizim — mehnatga haq toʻlash tizimida yoziladi (249-modda, 4-qism).
- Eng kam ish haqi. Uni Prezident belgilaydi, hamma ish beruvchi uchun majburiy (245-modda, 1-qism). Hozirgisi Prezidentning 2026-yil 23-iyundagi PF-115-son farmoni bilan 2026-yil 1-sentabrdan belgilangan; miqdorini lex.uz da tekshiring. Oylik normani toʻliq ishlagan xodimning oyligi undan kam boʻlmaydi (245-modda, 2-qism; 243-modda, 3-qism); asosiy qism ham undan kam boʻlmasligi kerak (248-modda, 2-qism). Mukofot, ustama, ortiqcha, bayram va tungi ish uchun toʻlovlar eng kam ish haqiga kiritilmaydi (245-modda, 4-qism) — asosiy qismning oʻzi yetishi kerak. Bonus va doimiy qism — doimiy qism va bonus.
- Yuqori chegara yoʻq. «Mehnatga haq toʻlash miqdori biror-bir eng koʻp miqdor bilan cheklanmaydi» (246-modda, 3-qism).
- Oylikni kamaytirish — faqat rozilik bilan. Oylik shartlarini yomonlashtirish — faqat xodimning roziligi bilan: «Mehnatga haq toʻlash shartlarini xodim uchun noqulay tomonga oʻzgartirishga xodimning roziligisiz yoʻl qoʻyilmaydi» (247-modda, 2-qism). Istisno — texnologiya, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etish oʻzgarganda yoki ish hajmi qisqarganda, avvalgi shartlarni saqlab boʻlmasa, va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollar. Ikkala holda ham xodim oʻzgarish haqida «kamida ikki oy oldin imzo qoʻydirib» ogohlantiriladi (247-modda, 3-qism).
- Bir necha kasbda ishlash va qoʻshimcha vazifa. Qoʻshimcha ish faqat xodimning roziligi bilan va «qoʻshimcha haq evaziga» (116-modda, 1-qism). Budjetdan moliyalashtirilmaydigan firmada qoʻshimcha haq — qoʻshib olib borilgan kasb (lavozim) boʻyicha «haqiqatda bajarilgan ishga doir ish haqi miqdorida»; budjet tashkilotida — tarif stavkasining (maoshining) 50 foizigacha (259-modda, 1-qism). Bizning talqinimizcha, xususiy firma uchun Kodeks foizni belgilamaydi: miqdor kelishiladi, lekin bajarilgan ishga mos boʻlishi kerak. Vaqtincha yoʻq xodimning vazifasi shtat boʻyicha uning oʻrnini bosadigan shaxsga (masalan, rahbar oʻrinbosariga) asosiy ishdan ozod qilinmasdan yuklatilsa, qoʻshimcha haq toʻlanmaydi (259-modda, 2-qism). Oʻrindoshga haq bilan farqi — oʻrindoshlik va kasblarni qoʻshib olib borish. Batafsil — qoʻshimcha ish: rozilik va haq.
- Bekor turib qolish (prostoy). Ish beruvchi aybi bilan — oʻrtacha ish haqi; hech kimning aybisiz — stavkaning kamida uchdan ikki qismi; xodim aybi bilan — toʻlanmaydi (266-modda).
Hamma qoʻshimcha toʻlovning asosi — tabel: kim qancha soat, qaysi kuni, kechasimi ishlagani (200-modda). Tabel qanday yuritiladi — tabelga nima yoziladi. Pul shartlari mehnat shartnomasida — shartnoma namunasi, 4-boʻlim.
Toʻliq boʻlmagan oy
Xodim oy oʻrtasida ishga kirdi, ishdan ketdi yoki oʻz hisobidan taʼtil oldi. Kodeksda «oklad ÷ ish kunlari × ishlangan kunlar» degan formula yoʻq. Bor qoida — asosiy qism «haqiqatda ishlab berilgan vaqt» uchun hisoblanadi (248-modda, 2-qism).
Bizning talqinimizcha, oyligi bor xodimga toʻliq boʻlmagan oy shu oyning oʻz normasiga mutanosib toʻlanadi: ishlangan kunlar (yoki soatlar) ÷ oyning norma kunlari (soatlari) × oklad. Bu buxgalteriya amaliyoti, Kodeksdagi jumla emas.
Oyning normasi: 22 ish kuni
Ishlagan: 11 kun
Hisoblangan: 100 ÷ 22 × 11 = 50
JShDS 12 %: 6
Qoʻlga: 44
Ijtimoiy soliq 12 %: 6
Ish beruvchiga jami: 56
- Norma — oyning oʻzi. 22 — misol uchun. Har oyning ish kunlari va soatlari 2026-yil uchun — 2026-yil normasi oyma-oy.
- 25,3 bu yerda ishlatilmaydi. 25,3 — oʻrtacha kunlik ish haqi uchun (taʼtil, kasallik): 257-modda, 8-qism. Oylikka aralashtirmang. U qayerda kerak — uch qadamda hisob.
- Eng kam ish haqidan kam chiqishi mumkin. Chegara oylik normani toʻliq ishlagan xodim uchun (245-modda, 2-qism); oklad oʻzi esa undan kam boʻlmasligi kerak (248-modda, 2-qism). Bizning talqinimizcha, oyning yarmini ishlagan xodimning oyligi eng kam ish haqidan kam boʻlishi qonuniy.
- Toʻliqsiz ish vaqti (masalan, kuniga 4 soat) — ishlangan vaqtga mutanosib; qisqartirilgan ish vaqti (qonun belgilagan toifalar) — toʻliq oylik (258-modda, 1 va 3-qismlar).
- Smena boʻyicha ishlaydigan oyligi bor xodim grafikdagi barcha smenalarni ishlasa, oyligini toʻliq oladi — oylik maosh va 14/16 smenali oy.
Ish vaqtidan tashqari, dam olish, bayram va tungi soatlar
Bu yerda faqat oylikka qanday qoʻshilishi. Qoidalar va moddalarning toʻliq roʻyxati — ish vaqti qoidalari qisqacha.
Soatlik va kunlik stavka. Kodeks oklad ishlagan xodim uchun soatlik stavka formulasini bermaydi. Bizning talqinimizcha, oklad shu oyning norma soatlariga (yoki kunlariga) boʻlinadi. Misolda oyning normasi — 22 kun, 176 soat.
Soatlik: 100 ÷ 176 = 0,568
Kunlik: 100 ÷ 22 = 4,55
1. Ish vaqtidan tashqari (ortiqcha) ish. 2025-yil 12-noyabrdan: «bir kundagi birinchi ikki soati uchun kamida bir yarim hissa miqdorida, ikki soatdan ortiq qismi uchun kamida ikki hissa miqdorida (mehnat sharoitlari noqulay boʻlgan ishlarda — har bir soati uchun kamida ikki hissa miqdorida) haq toʻlanadi» (262-modda, 1-qism). Bu soatlar normadan tashqari, oklad ularni qoplamaydi — shuning uchun toʻliq 1,5 baravar qoʻshiladi.
2 soat × 0,568 × 1,5 = 1,70
3-soat boʻlsa: 0,568 × 2 = 1,14
- Chegara: ketma-ket ikki kunda 4 soatdan oshmaydi (noqulay sharoitda — kuniga 2 soat); ish beruvchi ortiqcha ishni aniq hisobga oladi (190-modda, 1–2-qismlar).
- Xodim xohlasa — qoʻshimcha haq oʻrniga dam olish vaqti; unda ortiqcha ish bir hissa toʻlanadi, dam olish vaqti toʻlanmaydi (262-modda, 3-qism).
- Internetdagi eski sahifalarda «har soat ikki hissa» yozilgan — bu 2025-yil 12-noyabrgacha boʻlgan qoida.
2. Dam olish kuni va bayram. Ikki hissadan kam emas; oyligi bor xodimga — «har bir ishlangan kun yoki soat uchun maoshdan tashqari kunbay yoki soatbay stavkasining kamida bir hissasi miqdorida» (263-modda, 1-qism). Oklad 2 baravar boʻlmaydi — okladga bir kunlik stavka qoʻshiladi.
Oylik: 100 (oʻzgarmaydi)
Bayram kuni: 4,55 × 1 = 4,55
Jami: 104,55
- Xodim boshqa dam olish kunini olsa — ishlangan kun kamida bir hissa toʻlanadi, dam olish kuni toʻlanmaydi (263-modda, 3-qism). Bayram kunidagi ish uchun shu tanlov xodimning xohishi bilan (263-modda, 5-qism).
- Grafik boʻyicha umumiy dam olish kunida ishlab, oʻrniga boshqa kunlar dam olsa — bir hissa (263-modda, 4-qism). 2026-yil bayramlari va koʻchirilgan kunlar — bayramlar 2026.
3. Tungi soatlar. Tungi vaqt — 22:00 dan 6:00 gacha (188-modda, 1-qism). Vaqtbay tizimda haq «tungi vaqtdagi ishning har bir soati uchun 1,5 yoki undan ortiq koeffitsiyentni qoʻllagan holda» toʻlanadi (264-modda, 1-qism). Grafikdagi tungi soatlar normaga kiradi va oklad ularni bir hissada qoplaydi. Bizning talqinimizcha, shuning uchun okladga har tungi soat uchun yarim stavka qoʻshiladi.
8 tungi soat × 0,568 × 0,5
= 2,27 (okladdan tashqari)
«Tungi vaqtdagi ish uchun oshirilgan miqdorda haq toʻlash tarif stavkalariga (maoshlarga) kiritilmaydi» (264-modda, 2-qism). Aniq koeffitsiyentni (kamida 1,5) jamoa shartnomasiga, ichki hujjatga (u kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib qabul qilinadi) yoki mehnat shartnomasiga yozing (264-modda, 3-qism) — smena grafigi.
Bizning maslahatimiz: tabeldagi har qoʻshimcha soat turi (ortiqcha, bayram, tungi) hisob varaqasida alohida qatorda tursin — xodim ham, tekshiruvchi ham shuni birinchi soʻraydi.
Daromad soligʻi: 12 foiz oylikdan ushlanadi
- Stavka. Rezident jismoniy shaxsning daromadiga «12 foizlik soliq stavkasi boʻyicha soliq solinadi» (Soliq kodeksi, 381-modda, 1-qism). Mehnat shartnomasi boʻyicha ishlaydigan norezidentning oyligi ham 12 % (382-modda).
- Nima soliqqa tortiladi. Ish beruvchi xodimga hisoblaydigan va toʻlaydigan barcha toʻlovlar: oklad, ustama, mukofot, ortiqcha, bayram, tungi soatlar (371-modda, 1-qism). Kasallik nafaqasi ham soliqqa tortiladi (369-modda, 1-qism, 7-band) — kasallik varaqasi: soliq. Homiladorlik va tugʻish nafaqasi — boshqacha: dekret puli: soliq.
- Kim ushlaydi. Ish beruvchi — soliq agenti: soliqni hisoblaydi, oylikdan ushlab qoladi va budjetga oʻtkazadi (386-modda, 1-qism). Ushlanmay qolsa, soliqni va penyani agentning oʻzi toʻlaydi (386-modda, 3-qism).
- Yil boshidan. Soliq xodimning ish joyi boʻyicha har oy, yil boshidan ortib boruvchi yakun bilan hisoblanadi (388-modda, 6-qism).
- Pensiya badali (INPS) — 12 % ichida. «Hisoblab chiqarilgan soliq summasi … shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga oʻtkaziladigan majburiy oylik badallar summasiga kamaytiriladi» (385-modda, 7-qism; Jamgʻarib boriladigan pensiya taʼminoti toʻgʻrisidagi qonun, 10-modda). Xodimdan jami 12 % ushlanadi: 12 ning bir qismi (qanchasi — Vazirlar Mahkamasi belgilaydi) uning pensiya hisobvaragʻiga boradi, qolgani — budjetga. Badal stavkasini Vazirlar Mahkamasi har yili belgilaydi (shu qonun, 10-modda, 2-qism); 2026-yil uchun hujjatini oʻqimadik — shuning uchun foiz yozmaymiz. «12 % va ustiga pensiya badali» degan hisob — xato.
Oylik: 100
JShDS 12 %: 12
shundan pensiya hisobvaragʻiga:
bir qism (stavka — VM)
qolgani budjetga
Xodimdan jami: 12, ortiq emas
Soliq solinmaydigan toʻlovlar (asosiylari; chegaralari eng kam ish haqiga karrali, miqdorini lex.uz da tekshiring):
- daromad hisoblanmaydi: maxsus kiyim va forma, ishga tashish, xizmat safari kompensatsiyasi meʼyor doirasida, xodimni oʻqitish (369-modda, 2-qism);
- soliqdan ozod: vafot munosabati bilan va 377-moddadagi boshqa hollarda moddiy yordam chegaragacha; nogironligi boʻlgan shaxslarga sanatoriy yoʻllanmasi, xodimning 16 yoshgacha (oʻqiydigan boʻlsa 18 yoshgacha) bolalariga oromgoh va sanatoriy yoʻllanmasi; xodim va bolalarini davolash; natura shaklidagi sovgʻalar chegaragacha — pul sovgʻa emas (378-modda, 1, 2, 3, 10-bandlar);
- qisman imtiyoz: bolalikdan nogironligi boʻlgan va I–II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar (Chernobil AES halokati oqibatidagi nogironlik bundan mustasno), 16 yoshgacha ikki va undan ortiq bolasi bor yolgʻiz onalar va boshqalar — hujjat bilan, asosiy ish joyida, bir kishiga bitta imtiyoz (380-modda).
Qachon oʻtkaziladi. Soliq oylik toʻlangan kuni, lekin hisobot muddatidan kechiktirmay toʻlanadi (390-modda); hisobot — keyingi oyning 15-sanasigacha, yillik — 15-fevralgacha (389-modda). Jadval — har oy 15 va 20-sana. Taʼtil puli ham xuddi shunday — taʼtil puli: soliq.
Ijtimoiy soliq: 12 foiz ish beruvchidan
- Kim va nimadan. Oʻzbekiston yuridik shaxslari toʻlaydi (402-modda); obyekti — «ish beruvchining xodimlar mehnatiga haq toʻlashga doir xarajatlari» (403-modda, 1-qism); bazasi — 371-moddadagi mehnat daromadi (404-modda).
- Xodimdan ushlanmaydi. «Soliq ish beruvchining … mablagʻlari hisobidan toʻlanadi» (407-modda, 2-qism). Hisob varaqasida u «ushlanma» qatorida turmaydi.
- Stavkalar (405-modda, 1-qism):
| Kim | Stavka |
|---|---|
| Oddiy firma (MChJ va boshqalar) | 12 % |
| Budjet tashkilotlari | 25 % |
| «SOS — Oʻzbekiston Bolalar mahallalari» uyushmalari | 7 % |
| Nogironligi boʻlgan shaxslar ishlaydigan ixtisoslashtirilgan sex, uchastka, korxonalar | 4,7 % |
- Ayrim toifalar uchun Prezident qarori bilan pasaytirilgan stavka belgilanishi mumkin (405-modda, 2-qism). IT Park rezidentlarining stavkalari Soliq kodeksida emas, Prezident hujjatlarida — biz ularni bu maqola uchun oʻqimadik. Ularni alohida oʻqidik: IT Park rezidentligi.
- Muddat. Hisobot va toʻlov — har oy, keyingi oyning 15-sanasigacha; yillik — 15-fevralgacha (407-modda, 4–5-qismlar).
- Ijtimoiy soliq uchala soliq rejimida bir xil — uch rejim bir jadvalda.
Oylik: 100
Ijtimoiy soliq: 100 × 12 % = 12
Budjet tashkilotida: 25
Ish beruvchiga: 112 (yoki 125)
Aylanmadan soliq toʻlovchi firma va YaTT
Aylanmadan soliq. Bu rejim «qoʻshilgan qiymat soligʻi va foyda soligʻini toʻlash oʻrniga» tanlanadi (Soliq kodeksi, 462-modda, 1-qism). Bu soliqni toʻlash soliq toʻlovchini «soliq agentining majburiyatlarini bajarishdan» ozod etmaydi (462-modda, 19-qism) — demak, xodim oyligidan 12 % ushlanadi. Ijtimoiy soliq boʻyicha ham, bizning talqinimizcha, farq yoʻq: har bir yuridik shaxs uning toʻlovchisi (402-modda), aylanmadan soliq toʻlovchini undan ozod qiladigan modda topmadik. Demak, ustidan 12 % ijtimoiy soliq ham toʻlanadi — oddiy firmadagidek.
YaTT xodim yollasa.
- Daromad soligʻi. 2026-yil 1-yanvardan: YaTT bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan jismoniy shaxslardan olinadigan soliq «soliq agenti tomonidan hisoblab chiqariladi va toʻlov manbaida ushlab qolinadi» (385-modda, 8-qism). YaTT — soliq agenti (386-modda, 1-qism, 2-band): xodimdan 12 % ushlaydi va 15-sanagacha topshiradi.
- Ijtimoiy soliq. YaTT xodimlari uchun u oylikning 12 % i emas, balki har bir xodim uchun majburiy, yiliga belgilangan eng kam miqdordan kam boʻlmagan soliq; yil uchun 31-dekabrgacha toʻlanadi (408-modda, 3, 5, 7-qismlar). Miqdorini lex.uz da tekshiring. Xohlasa, deklaratsiya bilan 405-modda stavkalarida toʻlashi mumkin (408-modda, 12-qism).
- Batafsil — YaTT uchun alohida va YaTT va MChJ: davlat boji va boshqa xarajatlar.
YaTT, xodim oyligi: 100
JShDS 12 %: 12 (YaTT ushlaydi)
Qoʻlga: 88
Ijtimoiy soliq: oylikka
bogʻliq emas, yiliga
eng kam miqdor (408-modda)
Ushlab qolishlar: 50 va 70 foiz chegarasi
Asos. Umumiy qoida — oylikdan ushlab qolish xodimning yozma roziligi bilan (Mehnat kodeksi, 269-modda, 1-qism). Rozisiz faqat Kodeks sanagan hollarda (269-modda, 2-qism):
- soliqlar va yigʻimlar;
- sud va boshqa ijro hujjatlari (masalan, aliment);
- ish haqi hisobiga berilgan avans; boshqa joydagi ishga koʻchish, xoʻjalik ehtiyojlari yoki xizmat safari uchun berilib, sarflanmagan va oʻz vaqtida qaytarilmagan avans; hisobdagi xato bilan ortiqcha toʻlangan pul — qaytarish muddati tugagan kundan yoki toʻlov notoʻgʻri hisoblangan kundan boshlab bir oy ichida buyruq bilan; muddat oʻtsa yoki xodim asos yoxud miqdorga eʼtiroz bildirsa — faqat sud orqali;
- zarar — oʻrtacha oylik ish haqigacha;
- 312-moddadagi jarima;
- erta boʻshaganda ishlab berilmagan taʼtil kunlari (3-qismdagi asoslar bundan mustasno);
- qonunda nazarda tutilgan boshqa hollar.
Chegara. «Har bir toʻlov chogʻida ish haqidan ushlab qolingan mablagʻlarning umumiy summasi xodimga haqiqatda hisoblangan ish haqining ellik foizidan oshishi mumkin emas» (270-modda, 1-qism). Aliment majburiyatlari boʻyicha qarzdorlikni va axloq tuzatish ishlari jazosi tayinlangan xodimdan ushlab qolishda — 70 foizgacha (270-modda, 2-qism). Bizning talqinimizcha, chegara hisoblangan oylikdan olinadi, qoʻlga tegadiganidan emas.
Hisoblangan: 100
Chegara 50 %: 50
shundan JShDS: 12 (talqin)
Boshqa ushlanmaga: 38 gacha
Aliment qarzi: 70 gacha
- Bizning talqinimizcha, daromad soligʻi ham 269-modda boʻyicha ushlanma, shuning uchun u 50 ichiga kiradi — shu talqin moddiy javobgarlik: ishlangan misol va jarima: ikki chegara maqolalarida ham.
- Xodim yozma topshiriq bergan toʻlovlar (kredit, kommunal xizmatlar) bu chegaraga kirmaydi (271-modda).
- Soliq solinmaydigan toʻlovlardan ushlab qolib boʻlmaydi (269-modda, oxirgi qism).
- Bizning talqinimizcha, oy oʻrtasidagi odatdagi avans — ushlanma emas, oylikning birinchi qismi (253-modda, 1-qism: «boʻnakda va qolgan qismi miqdorida»): oy oxirida qoʻlga tegadiganidan ayriladi va 50 foiz chegarasiga kirmaydi. Lekin Kodeks «ish haqi hisobiga berilgan boʻnak»ni ham ushlab qolish asoslari qatorida sanaydi (269-modda, 2-qism, 3-band). Bizning maslahatimiz: avansni oy oʻrtasigacha ishlangan vaqtga toʻgʻri keladigan qismdan oshirmang.
Toʻliq misol: bir oy boshidan oxirigacha
Oylik 100, oy normasi 22 kun va 176 soat. Xodim oyni toʻliq ishladi, bir kuni 2 soat ortiqcha qoldi, bitta bayram kunida ishladi (pul tanladi), grafik boʻyicha 8 tungi soati bor. 15-sanada avans 40 berilgan.
1. Oklad 100,00
2. Ortiqcha 2 soat 1,70
3. Bayram kuni 4,55
4. Tungi 8 soat 2,27
5. Hisoblangan 108,52
6. JShDS 12 % − 13,02
7. Qoʻlga 95,50
8. Avans (15-sana) − 40,00
9. Oy oxirida beriladi 55,50
10. Ijtimoiy soliq 12 % + 13,02
11. Ish beruvchiga jami 121,54
- 2–4-qatorlar — yuqoridagi hisoblar. 6-qator — 5-qatordan, 12 %. 10-qator xodimdan ushlanmaydi.
- Qoʻshimchalar eng kam ish haqiga kirmaydi: tekshiruvda 1-qator oʻzi eng kam ish haqidan kam boʻlmasligi kerak (245-modda, 4-qism).
- JShDS va ijtimoiy soliq keyingi oyning 15-sanasigacha topshiriladi; JShDS oylik bilan bir vaqtda toʻlanadi (Soliq kodeksi, 389, 390, 407-moddalar).
Xuddi shu xodim oyning yarmini ishlaganida — 50, qoʻlga 44, ish beruvchiga 56 (yuqorida). Xuddi shu oylik budjet tashkilotida — ish beruvchiga 108,52 + 27,13 = 135,65.
Qachon toʻlanadi: avans, oylik, boʻshash, kechikish
Oyiga kamida ikki marta. Toʻlov muddatlari jamoa shartnomasi yoki ichki hujjatda, ular boʻlmasa mehnat shartnomasida belgilanadi «va har yarim oyda bir martadan kam boʻlishi mumkin emas»; oylik «qoida tariqasida, oʻn olti kundan koʻp boʻlmagan tanaffus bilan ikki qismga boʻlingan holda (boʻnakda va qolgan qismi miqdorida) toʻlanadi» (Mehnat kodeksi, 253-modda, 1-qism). Oyiga bir marta faqat Vazirlar Mahkamasi belgilagan toifalarga mumkin (253-modda, 2-qism). Toʻlov kuni dam olish yoki bayramga toʻgʻri kelsa — shu kunlar arafasida (253-modda, 3-qism). Ichki hujjatdagi band — ichki mehnat tartibi qoidalari, 4.1.
- Qanday toʻlanadi. Milliy valyutada (256-modda, 1-qism); natura shaklida — faqat Vazirlar Mahkamasi belgilagan hollarda (4-qism); bank yoki pochta orqali (masalan, kartaga) — xodimning yozma roziligi bilan, ularning xizmati haqini ish beruvchi toʻlaydi (6-qism). Shartnomadagi band — shartnoma namunasi, 4.4.
- Taʼtil puli — alohida, taʼtildan oldingi oxirgi ish kunigacha (233-modda, 3-qism): qachon toʻlanadi.
Boʻshashda — oxirgi kuni. Barcha toʻlovlar mehnat shartnomasi bekor qilingan kuni toʻlanadi; xodim oʻsha kuni ishlamagan boʻlsa — hisob-kitob talabidan keyin uch kundan kechiktirmay (254-modda, 1-qism). Miqdor boʻyicha nizo boʻlsa ham, shubhasiz tegadigan qismi shu muddatda toʻlanadi (254-modda, 2-qism). Foydalanilmagan taʼtil uchun pul ham shu hisobga kiradi (234-modda, 1-qism). Hujjatlar va nafaqa — oxirgi kun: buyruq, hujjatlar, pul va nafaqa va boshqa toʻlovlar.
Kechiksa — kompensatsiya. Ish haqi, taʼtil puli yoki boʻshashdagi toʻlov kechiksa, ish beruvchi ularni «toʻlov muddatidan keyingi kundan eʼtiboran to haqiqatda hisob-kitob qilingan kunni oʻz ichiga olgan muddatgacha har bir kechiktirilgan kun uchun» foizlar bilan toʻlaydi (333-modda, 1-qism). Foiz — Markaziy bank qayta moliyalash stavkasining oʻn foizi (333-modda, 2-qism). Majburiyat ish beruvchining «aybi bor-yoʻqligidan qatʼi nazar» yuzaga keladi (333-modda, 3-qism). Stavkani toʻlov kuni Markaziy bank saytida tekshiring.
Kompensatsiya, har kun:
qayta moliyalash stavkasining
10 % i asosida
Davr: muddatdan keyingi
kundan toʻlangan kungacha
(shu kun ham kiradi)
Bizning maslahatimiz: toʻlov kunlarini (masalan, 15 va oxirgi kun) shartnomaga va ichki hujjatga bir xil yozing va bank ilovasida eslatma qoʻying — kechikish, aybingiz boʻlmasa ham, pulga tushadi.
Hisob varaqasi: nimalar yoziladi
Kodeks har oy hisob varaqasi berishni toʻgʻridan-toʻgʻri talab qilmaydi. Majburiyat — soʻrovga koʻra: ish beruvchi «xodimning soʻroviga koʻra uni … amalga oshirilgan hisoblashlar va ushlab qolishlar toʻgʻrisida xabardor qilishi shart» (253-modda, 5-qism). Soliq agenti esa soʻrov boʻyicha daromad va ushlangan soliq haqida maʼlumotnoma beradi (Soliq kodeksi, 386-modda, 4-qism).
Bizning maslahatimiz: soʻrashni kutmang — har oy bir sahifa bering. Savollar kamayadi, nizoda esa sizda imzoli nusxa boʻladi.
HISOB VARAQASI
Davr: [oy, yil]
Xodim: [F.I.Sh.], [lavozim]
Norma: [__] kun / [__] soat
Ishlangan: [__] kun / [__] soat
HISOBLANDI
Oklad (ishlangan vaqt) [__]
Ortiqcha soatlar [__]
Dam olish / bayram [__]
Tungi soatlar [__]
Ustama, mukofot [__]
Jami hisoblandi [__]
USHLANDI
JShDS 12 % [__]
shundan pensiya badali [__]
Aliment / ijro varaqasi [__]
Boshqa (asosi bilan) [__]
Jami ushlandi [__]
TOʻLANDI
Avans, [sana] [__]
Oxirgi qism, [sana] [__]
Oldim: ________ [imzo]
Ijtimoiy soliq varaqaga yozilmaydi — u xodimdan ushlanmaydi. Buni kim tayyorlaydi (siz, buxgalter yoki tashqi xizmat) — kim nima qiladi: uch yoʻl.
Tekshiruv roʻyxati
ISH HAQI: tekshiruv
[ ] Tabel yopilgan, imzolangan
[ ] Oyning normasi olingan
(25,3 emas)
[ ] Oklad eng kam ish haqidan
kam emas (toʻliq oy)
[ ] Ortiqcha: 2 soat 1,5,
keyingisi 2 baravar
(noqulay sharoitda —
har soat 2)
[ ] Bayram: oklad + kunlik
[ ] Tungi soat 22:00–6:00
kamida 1,5
[ ] JShDS 12 %, pensiya
badali shu ichida
[ ] Ijtimoiy soliq ustidan
(12 % yoki 25 %)
[ ] Ushlanmalar 50 % dan
oshmaydi (aliment qarzi 70 %)
[ ] Avans va qolgani,
oraligʻi 16 kungacha
[ ] Kartaga — yozma rozilik
[ ] Hisob varaqasi berildi
[ ] Soliqlar 15-sanagacha
[ ] Ketgan xodimga oxirgi
kuni hisob
Qonun nima deydi
- Mehnat kodeksi (OʻRQ-798, 2022-yil 28-oktabr; 2026-yil 15-oktabr tahriri): 25-modda, 1-qism (ish haqini muddatida, toʻliq toʻlash), 116-modda, 1-qism (qoʻshimcha ish — rozilik va qoʻshimcha haq), 182-modda (haftasiga 40 soatdan koʻp emas), 188-modda, 1-qism (tungi vaqt), 190-modda (ortiqcha ish chegarasi va hisobi; OʻRQ-1095, 2025-yil 11-noyabr), 200-modda (tabel), 233, 234-moddalar (taʼtil puli muddati; pul bilan almashtirish), 243-modda (ish haqi va eng kam ish haqi taʼrifi), 245-modda (eng kam ish haqi; OʻRQ-1030, 2025), 246, 247-moddalar (yuqori chegara yoʻq; yomonlashtirish — rozilik bilan yoki istisno hollarda, ikki oy oldin imzo bilan ogohlantirish), 248, 249, 250, 252-moddalar (asosiy va qoʻshimcha qism, oklad, ustama va mukofot), 253-modda (muddatlar, yarim oyda bir marta, 16 kun, soʻrovga koʻra maʼlumot), 254-modda (boʻshashdagi hisob-kitob), 256-modda (milliy valyuta, karta — yozma rozilik), 257-modda, 8-qism (25,3 — faqat oʻrtacha ish haqi uchun), 258-modda (qisqartirilgan va toʻliqsiz ish vaqti), 259-modda (bir necha kasbda (lavozimda) ishlash, vazifalarni kengaytirish), 262-modda (ortiqcha ish haqi; OʻRQ-1095), 263-modda (dam olish va bayram kunlari), 264-modda (tungi ish), 266-modda (bekor turib qolish), 269–271-moddalar (ushlab qolish asoslari va chegaralari), 333-modda (kechiktirilgan toʻlov uchun kompensatsiya).
- Soliq kodeksi (2019-yil 30-dekabr; 2026-yil 21-oktabr tahriri): 369-modda (daromad hisoblanmaydigan toʻlovlar; kasallik nafaqasi soliqqa tortiladi), 371-modda (mehnat daromadi), 378, 380-moddalar (imtiyozlar), 381, 382-moddalar (12 %), 384-modda, 2-qism (agent uchun hisobot davri — oy), 385-modda, 7-qism (pensiya badali soliq ichida), 8-qism (YaTT xodimlari; OʻRQ-1108, 2026-yil 1-yanvardan), 386, 388-moddalar (soliq agenti, yil boshidan ortib boruvchi yakun), 389, 390-moddalar (15-sana, 15-fevral; oylik bilan birga toʻlash), 402–405, 407-moddalar (ijtimoiy soliq: 12, 25, 7, 4,7 %; ish beruvchi hisobidan; 15-sana), 408-modda (YaTT), 462-modda (aylanmadan soliq QQS va foyda soligʻi oʻrniga; 19-qism — soliq agenti majburiyati qoladi). Soliq kodeksining 2026-yil 12-dekabrdan amal qiladigan tahririni ham koʻrdik: ish haqi soliqlariga oid moddalar (369-modda, 2-qism, 371–408, 462-moddalar) oʻzgarmaydi; 369-modda, 1-qismiga renovatsiya kompensatsiyasi haqida 12-band qoʻshiladi.
- Prezidentning 2026-yil 23-iyundagi PF-115-son farmoni: 3-band, «b» kichik bandi — eng kam ish haqi 2026-yil 1-sentabrdan.
- Fuqarolarning jamgʻarib boriladigan pensiya taʼminoti toʻgʻrisidagi qonun (702-II, 2004-yil 2-dekabr): 10-modda (badal soliq hisobidan; stavkani Vazirlar Mahkamasi har yili belgilaydi).
Ochiq savollar
- Pensiya badali stavkasi 2026-yilda. Uni Vazirlar Mahkamasi budjet bilan birga belgilaydi; 2026-yil hujjatini oʻqimadik, shuning uchun foiz bermaymiz. Mexanizm (12 % ichida) — ikki Kodeksda ham, qonunda ham bor.
- Toʻliq boʻlmagan oy formulasi. Kodeksda yoʻq; «ishlangan vaqt ÷ oyning normasi × oklad» — bizning talqinimiz (248-modda).
- Eng kam ish haqi: stavkagami yoki hisoblangan pulgami. 248-modda, 2-qism asosiy qism eng kam miqdordan kam boʻlmasligini va u ishlangan vaqt uchun hisoblanishini aytadi; chegara stavkagami yoki toʻliq boʻlmagan oyda hisoblangan qismgami — Kodeks aniq aytmaydi. Biz stavka deb oʻqiymiz (245-modda, 2-qism).
- Soatlik stavka okladdan. Kodeks oklad ishlagan xodim uchun soatlik stavka formulasini bermaydi; oyning norma soatiga boʻlish — talqin. 245-modda, 3-qismdagi olti kunlik hafta boʻyicha formula faqat soatbay haqning eng kam chegarasi uchun.
- Avansdan JShDS. Soliq avans berilganda ushlanadimi yoki oy oxirida — biz bu safar aniq javob oʻqimadik. 390-modda «daromadlarni toʻlash bilan bir vaqtda» deydi; buxgalteringiz bilan aniqlang.
- Har oy yozma hisob varaqasi. Kodeksda faqat soʻrovga koʻra (253-modda, 5-qism); har oy berish majburiyatini topmadik.
- Boshqa pasaytirilgan stavkalar (405-modda, 2-qism) — Prezident hujjatlari oʻqilmadi; IT Park rezidentlariniki — alohida maqolada.
Bu maqola umumiy maʼlumot, yuridik maslahat emas.